Қазақша рефераттар

Оқушының құзіреттілігін арттыруда сындарлы оқыту теориясының маңыздылығы

Сындарлы оқыту Құзыреттілік Сыни ойлау Коучинг және тәлімгерлік

Қазіргі әлемдегі қарқынды өзгерістер білім беру жүйесін қайта қарауды талап етеді. Ендігі басты сұрақтар: ХХІ ғасырда нені оқыту керек? және оқушыларды ХХІ ғасырға қалай дайындаймыз?

Кіріспе бөлім: оқыту мен оқудағы әдістерді не үшін өзгерту қажет?

Негізгі мәселе

Білім беру мазмұны мен оқыту тәсілдері өмір шындығымен қатар дамуы тиіс. Тек ақпарат берумен шектелу оқушыны болашақтың күрделі міндеттеріне толық дайындай алмайды.

Неліктен деңгейлік бағдарлама маңызды?

Қазақстан Республикасы педагог қызметкерлеріне арналған сындарлы оқыту теориясына бағытталған деңгейлік бағдарлама мұғалімдерді оқыту мен оқу жүйесін жан-жақты дамытуға қажетті білім мен дағдылармен қаруландыруды көздейді.

Күтілетін өзгеріс

Дұрыс тәсілдер жүйелі қолданылса, өзгеріс жекелеген сыныппен шектелмей, бүкіл мектеп ауқымында орныға алады.

Білім мен дағдының тең маңызы

Білім берудегі әлемдік келісімнің түйіні — оқушы үшін білім де, дағды да бірдей құнды. Заманауи тәсілдің өзегі — оқушының білімді жай меңгеруі емес, оны орынды жерде қолдана білуі. ХХІ ғасыр дағдыларының мәні дәл осы қабілетте.

Бағдарлама нәтижесінде мұғалімдер оқушыларды «қалай оқу керектігін» үйренуге жетелейді. Соның арқасында еркін ойлайтын, уәжін нанымды дәлелдей алатын, ынталы, сенімді, сыни көзқарасы қалыптасқан және сандық технологияларда құзыретті оқушыны қалыптастыруға жағдай жасалады.

Мұғалімнің ықпалы

Мектеп әкімшілігі мен басқару органдарының ресурспен қамтамасыз етуі маңызды болғанымен, оқушының нәтижесіне ең тікелей әсер ететін — мұғалімнің сыныптағы күнделікті жұмысы (Barber & Mourshed, 2007).

Негізгі тұлға

Мектеп жұмысы мен оқушы жетістігін арттырудағы негізгі тұлға — мұғалім (Strong, Ward & Grant, 2011). Сондықтан кәсіби даму үздіксіз әрі мақсатты болуы қажет.

Көшбасшылық, коучинг және тәлімгерлік

Кәсіби біліктілік дайын күйінде берілмейді — мұғалім оны өз тәжірибесі арқылы қалыптастырады. Адамгершілік мақсатты ұстанған ұстаздар әріптестеріне ықпал етіп, оқытуды жақсарту үшін көшбасшылық танытады (Frost, 2011).

Құзырлы мұғалімдер коучинг пен тәлімгерлік арқылы өзгенің идеяларын қолдап, тәжірибесін зерделейді және кәсіби қауымдастықта сапалы өзгеріске ықпал етеді.

Үшінші деңгей

Құзырлы мұғалімнің қасиеттері мен жұмыс тәртібін дамытуға бағытталады.

Екінші деңгей

Тәлімгерлік дағдыларды дамытып, әріптестерге ықпал ету қабілетін күшейтеді.

Бірінші деңгей

Мектеп көлемінде коучингті іске асыра алатын көшбасшыларды даярлайды.

Инклюзивті және дараланған оқу

Ақпараттық қоғамда табысты өмір сүру үшін балалар мен жасөспірімдер мән-жайды түсінуге, тәуелсіздікке ұмтылуға және белсенді, сындарлы оқуға тартылуы тиіс. Оқуды даралау мен дербестендіру қажеттілігі артып келеді: бұл әртүрлі оқушы топтарына инклюзивті әрі сезімтал тәсілмен білім алуға мүмкіндік береді.

Негізгі бөлім: сындарлы оқыту теориясының тиімділігі

Сындарлы оқыту нені негізге алады?

Орта білім беруде кең тараған тиімді тәсілдердің бірі — сындарлы оқыту теориясына сүйенген оқыту (Hattie, 2009). Бұл тәсіл бойынша оқушының ойлауы бұрыннан бар білім мен жаңа ақпараттың (мұғалімнен, оқулықтан, түрлі дереккөздерден, сыныптастарынан алған) өзара байланысуы арқылы дамиды.

Дәстүрлі стильдің шектеуі

Дайын білімді беруге негізделген оқытуда ақпарат көбіне оқушының бұрынғы білім жүйесіне терең сіңіспей қалады. Соның салдарынан механикалық жаттау және үстірт меңгеру жиі кездеседі: емтиханда қолданғанымен, уақыт өте маңызын жоғалтып, өмірлік жағдаяттарға тасымалданбайды.

Сындарлы оқытудың мақсаты

Негізгі мақсат — оқушының пәнді терең түсінуін дамыту және алған білімін сыныптан тыс жерде, кез келген жағдайда тиімді қолдана білуін қамтамасыз ету.

Мұғалім сабақта нені өзгертеді?

Сындарлы түсінік мұғалімнен сабақты оқушының идеясы мен білім-біліктілігін дамытатын міндеттерге сай құрастыруды талап етеді. Мұндай тапсырмалар оқушыға:

  • тақырып бойынша өз деңгейін көрсетуге;
  • болжам айтып, күмәнді тұстарын ашық жеткізуге;
  • пікірін нақтылап, ұғымын кеңейтуге;
  • сұрақ қою, дәлелдеу және рефлексия жасауға

Мұғалім үшін маңыздысы — әр оқушының тақырыпты қабылдау ерекшелігін байқау, түсінігін жақсартуға бағытталған қолдауды уақтылы беру, сондай-ақ оқушыны өз болжамына сын көзбен қарауға үйрету.

Сын тұрғысынан ойлау — мұғалімнен басталады

Егер мұғалімдер сыни ойлауы дамыған оқушыларды қалыптастырғысы келсе, өздері де сыни ойлау дағдысын дамытып, жаңашыл идеяларға ашық болуы қажет. Сындарлы сабақ оқушыға өз білімін қайта қарап, сұрақ қойып, толықтырып, оқу барысында түсінігін өзгертуге мүмкіндік береді.

Құзырлы мұғалім және сапалы оқыту

Оқушының дербестігі және жауапкершілігі

Құзырлы оқытудың маңызды факторы — мұғалімнің оқушының тақырып мәнін өз бетінше меңгеруін түсініп, бағалай алуы. Мұндай тәсіл оқушының оқу үдерісіне белсенді қатысуын талап етеді: оқушы өз оқуына жауапты екенін сезінеді және қабылдайды. Бұл жауапкершілік көбіне мұғалім сабақта қалыптастыратын орта арқылы орнығады.

Сапалы оқыту — байланыстар жүйесі

Сапалы оқыту — мұғалім бейнесімен танылатын көптеген элементтердің (оқушы қажеттілігі, орта жағдайы, оқыту мен оқу мүмкіндіктері) өзара үйлесім тапқан бірлігі. Ол белгілі бір қолайлы жағдайлар жасалғанда ғана толыққанды жүзеге асады.

Шульманның «үш көмекшісі»: бас, қол, жүрек

Бас

Кәсіби түсінік

Оқыту мен оқу туралы, сондай-ақ оқушылар туралы тұғырлы теориялық базаға негізделген жеткілікті білім. Тәжірибені түсіну, дамыту және жетілдіру үшін дәлелдер мен зерттеу нәтижелерін қолдана алу.

Қол

Тәжірибелік дағдылар

Идеяны көрсету, таныстыру, түзету және бағалау арқылы түсіндіре білудің техникалық дағдылары. Ынталандыру, көтермелеу, шектеу, сабақ кезеңдерін жоспарлау және бағалау әдістемелерін меңгеру.

Жүрек

Адамгершілік тұтастық

Ұстаздық мамандықтың этикалық және моральдық құндылықтарын ұстану: шыншылдық, батылдық, төзімділік, әділдік, сенім мен құрмет көрсете алу. Өз мамандығын сүю және оқуға қатысты берік ұстанымға ие болу.

Қорытынды бөлім: сындарлы оқытуда мұғалім нені және қалай жүзеге асыруы қажет?

Сыни тұрғыдан ойлау — негізгі педагогикалық ұғым

Сыни тұрғыдан ойлау — Қазақстандағы білім беруді дамыту үшін аса маңызды қазіргі педагогикалық түсінік. Ол оқушылардың да, мұғалімдердің де сыни ойлауды саналы түрде қабылдап, жүйелі дамытуын көздейді.

Бұл дағды ой жүгірту, тұжырым жасау немесе проблеманы шешу қажет болатын барлық жағдайларда іске қосылады: нені негізге алуға болады, не істеу керек және оны ойластырылған, рефлексивтік тәсілмен қалай орындауға болады деген сұрақтарға жауап іздеуді талап етеді.

«Ойлану туралы ойлану»

Сыни тұрғыдан ойлау көбіне «ойлану туралы ойлану» деп сипатталады: ол маңызды мәселелерді талқылауды және тәжірибені ой елегінен өткізуді қамтиды. Педагогикалық білімі бар және біліктілігін үнемі арттыратын мұғалімдер бұл дағдыларды дамытып, күнделікті тәжірибеде қолдануы тиіс.

Түйін

  • Оқытуды жаңарту — әлемдік өзгерістерге жауап беретін қажетті қадам.
  • Сындарлы оқыту — білімді терең түсінуге және қолдануға бағыттайды.
  • Сапалы нәтиже құзырлы мұғалімнің кәсіби біліміне, дағдысына және адамгершілік тұтастығына сүйенеді.
  • Сыни ойлау — оқушының да, мұғалімнің де үздіксіз дамуын қамтамасыз ететін өзек дағды.

Пайдаланылған дереккөздер (мәтінде аталған)

  • •Barber, M. & Mourshed, M. (2007).
  • •Strong, M., Ward, T. & Grant, A. (2011).
  • •Frost, D. (2011).
  • •Hattie, J. (2009).