Қазақша рефераттар

Фелинологтардың айтуынша мысықтар өте ақылды жануарлар

Ақтөбе облысы, Байғанин ауданы

Қарабұлақ орта мектебі • Биология пәнінің мұғалімі: Ермұқанова Анар

Сыныптан тыс шара: үй жануарларының пайдасы мен зияны

Бұл материал мысық тұқымдастары туралы мәліметті ойын-сайыс түрінде ұсынуға арналған. Негізгі назар — мысықтың адамға пайдасы, ықтимал қауіптері, сондай-ақ жұқпалы аурулардың алдын алу мәдениеті.

Мақсаты

Оқушыларға үй жануарларының бірі — мысық туралы: кейбір емдік қасиеттері, адамға жұғуы мүмкін аурулар және алдын алу шаралары жөнінде ойын арқылы түсінік қалыптастыру.

Күтілетін нәтиже

  • Мысық туралы ақпаратты өз бетінше жинақтайды.
  • Пайдасы мен ықтимал зиянын ажыратады.
  • Сақтану шараларын есте сақтайды.

Форматы

Таныстыру, халық наным-сенімдері, сұрақ-жауап, ойын бөлімдері, ақпараттық айдар және қорытынды.

Жоспар

I бөлім

Таныстыру

II бөлім

Наным-сенімдер

III бөлім

Бізден — сұрақ, сізден — жауап

IV бөлім

Өз мысығыңды тап

V бөлім

«Сіз білесіз бе?» айдары

VI бөлім

Кедергіден өту

VII бөлім

Қорытынды

Сайыс барысы

Ұйымдастыру

  • Мектеп дәлізін безендіру.
  • Сайыскерлерді бір партаға мысығымен отырғызу/тұрғызу (қауіпсіздік пен жануарға жайлылықты сақтай отырып).
  • Қазылар алқасын таныстыру, ережені қысқаша айту.

Кіріспе сөз

Құрметті ұстаздар, оқушылар, ата-аналар! Бүгін «Үй жануарларының пайдасы мен зияны» тақырыбындағы сайысымызға қош келдіңіздер. «Үй жануарлары» ұғымы доместикациямен байланысты: бұл — адамның қолға үйретіп, тұрмысында пайдалана бастаған жануарлар.

Үй жануарларына қысқаша шолу

Үй жануарларына мүйізді ірі қара, түйе, жылқы, есек, қой-ешкі, ит, шошқа, мысық, үй қояны, теңіз тышқаны және құстардан тауық, үйрек, қаз, күркетауық, кептер; сондай-ақ тоғандарда өсірілетін балықтар жатады.

Тарихи негіз

Аңшылық тәсілдері жетілген сайын жабайы жануарлар саны азайып, адам күнделікті тұрмыс қажетін өтеу үшін кейбір түрлерді қолға үйрете бастады.

Өзгерістер

Қолға үйретілген мал тұқымдары дене бітімі мен мінез-құлқында өзгерістерге ұшырап, жүйке жүйесінде де айырмашылықтар байқалғаны айтылады.

Бүгінгі фокус

Бұл сайыс мысық туралы: оның адамға пайдасы, ықтимал зияны және жауапты күтім мәдениеті.

I бөлім. Таныстыру

6–8 сынып оқушылары өздерін және мысықтарын таныстырады: аты, мінезі, күтім ерекшелігі, қауіпсіз тасымалдау ережесі, вакцинация/ветеринарлық бақылау туралы қысқаша мәлімет.

II бөлім. Наным-сенімдер және ғылыми түсіндірмелер

Қазақ халқының көшпелі өмір салты табиғатпен етене танысуға жағдай жасап, жануарлардың мінез-құлқын, мекенін, пайдасы мен зиянын ажыратуға мүмкіндік берді. Мысыққа қатысты ырым-тыйымдардың бір бөлігі бүгінгі таңда санитария, қауіпсіздік және денсаулық сақтау тұрғысынан қайта қарастырылып келеді.

Қатысушы 1: Жаңа қонысқа мысықты алдымен кіргізу

Қариялар «мысық жақсы көрген орын қолайлы» деп түсіндірген. Кей өңірлерде жаңа үйге алғаш мысықты кіргізу дәстүрі бар: бұл үйдің «жайлылығын» байқайды деген сеніммен байланысты.

Қатысушы 2: Мысықтың қылығы арқылы ауа райын болжау

Мысық босағаны не ағаш тіреуді тырналап мазасызданса, жел тұрып, күн райы бұзылады деп жорамалдаған. Ал мысық керіліп, ұзақ ұйқыға берілсе, ауа райы қолайлы болады деген болжам айтылған.

Қатысушы 3: «Мысықтілеу» ұғымы және сақтық

Ел ішінде «мысықтілеу» сөзіне қатысты түрлі түсіндірулер бар. Кей зерттеулер мысықтан жұғуы мүмкін паразиттік аурулар (мысалы, токсоплазмоз) жүкті әйелдер үшін қауіпті болуы ықтимал екенін атап өтеді. Осыған байланысты қазақта жүкті әйелге мысықты жолатпау сияқты сақтық ырымдары қалыптасқан болуы мүмкін.

Маңызды ескерту

Бұл бөлім — мәдени түсініктерді талқылауға арналған. Денсаулыққа қатысты нақты шешімді дәрігер кеңесімен қабылдау керек; ал үй жануарының күтімі мен тексерісін ветеринар қадағалағаны дұрыс.

Қатысушы 4: Қара мысық туралы түсініктер

Қара мысық жолды кессе — «сәтсіздік» деген түсінік кей халық аңыздарынан тараған. Дегенмен, басқа көзқарас та бар: мысық қауіп-қатерді сезіп, адамды сақтандыруы мүмкін деген пайым айтылады. Кейбір адамдар қара түсті мысықты «жамандықтан қорғайды» деп ерекше бағалайды.

Мысыққа құрмет: халық әңгімелеріндегі мораль

Аңыз-әңгімелерде «мысықты ренжітпе», «мысықтың қарғысы қатты» деген ойлар жиі кездеседі. Мұның түйіні — жануарға қатал қарамау, қамқорлықпен ұстау, тіршілік иесіне жауапкершілікпен қарау.

Сондай-ақ мысықтың үйдегі тыныштық пен үйлесімге әсері бар деген көзқарас та бар: кейде мысық өзі «жайлы» үйді тауып келеді деген сөз тараған.

III бөлім. Бізден — сұрақ, сізден — жауап

Сұрақтар

  1. Мысықтәрізді, етпен қоректенетін сүтқоректілер қалай аталады? (Жыртқыштар)
  2. Халықаралық жануарлар күні қашан? (4 қазан)
  3. Ең ауыр мысық тұқымдарының бірі қайсы? (Рэгдолл, салмағы ~9 кг-ға дейін)
  4. Мысықтар жылына неше рет балалайды? (Оқушылардың жауабы)
  5. Мысық тұқымдас барыстың адамға залалы бар ма? (Талқылау сұрағы)
  6. «Мәулен», «соқыр», «марғау» атаулары нені білдіреді? (Мәулен — ұрғашы мысық; Соқыр — көзі ашылмаған төлі; Марғау — есейген төлі)

Бағалау ұсынысы

  • Дұрыс жауап — 1 балл.
  • Жауаптың дәлелі/мысалы — қосымша 1 балл.
  • Қауіпсіздік, жануарға дұрыс қатынас туралы пікір — қосымша ұпай ретінде есептеледі.

Кеңес: сұрақтарды тек факт ретінде ғана емес, «неге бұлай?» деген талқылауға ұластыру оқушылардың сыни ойлауын күшейтеді.

IV бөлім. «Өз мысығыңды тап» ойыны

Оқушылардың өз мысығын қаншалықты жақсы білетінін анықтау үшін көмекшілер қорапқа салынған мысықтарды ортаға әкеледі. Қатысушылар мысығының дауысын, қылығын немесе өзіне тән ерекшелігін танып табуға тырысады.

Гумандық қағида

Жануарды шошытпау, қысым көрсетпеу, қатты дыбыс қолданбау.

Қауіпсіздік

Тасымалдауға арналған арнайы контейнер, желдетілу, қол жуу тәртібі.

Әділ бағалау

Дәл тапқан оқушыларды қазылар жоғары бағалайды.

V бөлім. «Сіз білесіз бе?» және буклет қорғау

Ертеде микроскопсыз-ақ, халық тәжірибесі арқылы мысықтың адам денсаулығына әсері болуы мүмкін екенін байқап, жүкті әйелдерге қатысты сақтық әдеттерін қалыптастырғаны айтылады. Бүгінде бұл тақырыпты жауапкершілікпен қарап, гигиена, ветеринарлық бақылау және алдын алу шараларын күшейту маңызды.

6-сынып

«Мысық тұқымдастары туралы» буклетті қорғау.

7-сынып

«Мысықтың пайдасы» тақырыбындағы буклетті қорғау.

8-сынып

«Мысықтан жұғатын аурулар» тақырыбындағы буклетті қорғау.

VI бөлім. Кедергіден өту

1 наурыз — көптеген елдерде Халықаралық мысықтар күні ретінде аталып өтеді. Кей халықтар бұл күнді ұлттық деңгейдегі мерекелік дәстүрге айналдырған. Бөлім барысында оқушылар мысықтарға қатысты қызықты деректер айтып, қысқа тапсырмалардан өтеді.

VII бөлім. Қорытынды

Мысық туралы түйін

Фелинологтардың пікірінше, мысық — ақылды жануар. Ол өзіне құрметпен қарауды қажет етеді: бұйрықтан гөрі, мейірім мен жұмсақ қарым-қатынасты жақсы қабылдайды.

Мысық туралы әңгіме көп. Ең маңыздысы — жануарға жауапкершілікпен қарау, гигиенаны сақтау, денсаулыққа қатысты қауіптерді дұрыс түсініп, алдын алу шараларын ұмытпау.

Мұғалімге арналған қорытынды сұрақ

«Сіз мысыққа қатысты ырым-тыйымдарға сенесіз бе?» — деген сауалды талқылауға ұсынып, оқушылардың мәдени мұра мен ғылыми көзқарасты салыстыра ой қорытуына мүмкіндік беріңіз.

Ұсыныс

Қорытындыда «пайда — қауіп — алдын алу» үштігімен қысқа чек-парақ жасатып, әр оқушыға 3 нақты әдет қалыптастыруды мақсат етіңіз.

Ескерту: Денсаулыққа қатысты күмәнді жағдайлар болса, міндетті түрде медицина маманына жүгініңіз. Жануарға байланысты күтім, вакцинация және паразиттерден қорғау шараларын ветеринармен бірлесіп жоспарлаған дұрыс.