Сөйлемнің дара және күрделі мүшелері
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
Бұл материал 4-сыныпқа арналған қазақ тілі сабағының жоспары: сөйлемнің дара және күрделі мүшелері туралы.
Сабақтың тақырыбы
Сөйлемнің дара және күрделі мүшелері
Сабақтың түрі
Аралас сабақ
Сілтеме
Қазақ тілі оқулығының әдістемесі
Әдіс-тәсілдер
- Сұрақ-жауап
- Көрнекілік
- Жаттығу жұмыстары
Көрнекіліктер
- Мазмұнды суреттер
- Тірек сызбалар
Сабақтың мақсаты
- Сөйлемнің дара және күрделі мүшелері туралы түсінік беру.
- Сөйлем мүшелеріне талдау жасату және мағынасына қатысты білімді тиянақтау.
- Сөздік қорын, ойлау қабілетін, ауызша сөйлеу тілін дамыту.
- Дәптермен және тақтамен жұмыста ұқыптылыққа, тазалыққа тәрбиелеу.
Топқа бөлу
Сынып оқушыларын жыл мезгілдеріне байланысты төрт топқа бөлу ұсынылады:
1-топ
Күз айында туғандар
2-топ
Қыс айында туғандар
3-топ
Көктем айында туғандар
4-топ
Жаз айында туғандар
Ынтымақтастық атмосферасы
Оқушыларды «шаттық шеңберіне» шақырып, төмендегі өлең жолдарын бірге айтуға болады:
Күн жарығын алақанға саламын,
Жүрегіме басып ұстай қаламын.
Ізгі әрі нәзік, жарық, мейірімді,
Болып кетер сонда дереу жан-жағым.
Сабақ барысы
Сабақ құрылымы қызығушылықты оятудан бастап, мағынаны тану кезеңінде мәтінмен жұмыс және жаттығуларды орындауға жалғасады.
Қызығушылықты ояту
- Мәтінді тізбектеп оқыту.
- Оқулық тапсырмаларын кезең-кезеңімен орындату.
Мағынаны тану
- Жаттығуларды топтарға бөліп орындату.
- Қосымша шығармашылық тапсырмалар ұсыну.
Оқулық тапсырмалары (35–39-жаттығулар)
35-жаттығу
Мәтінді түсініп оқы.
Мұнда жұмыр бас кесіртке де тіршілік етеді.
36-жаттығу
Кестені толтыр.
Сөйлемнің дара мүшелері
- Шекпен
- Тұр
- Қалған орындар — оқушы толтырады.
Сөйлемнің күрделі мүшелері
- Жеті күн
- Он тоғыз
- Сары ала
- Қалған орындар — оқушы толтырады.
37-жаттығу
Күрделі мүшелерді теріп жаз.
Айдын көл, жасыл бұйра.
38-жаттығу
Ребусты шеш.
Көк ала бұлт сөгіліп,
Күн жауады кей шақта.
39-жаттығу
«Менің Қазақстаным» тақырыбында көршіңмен сұхбаттас.
Жұптық жұмыс
Сұрақ құрастырып, бір-біріңнің жауабыңды тыңда.
Топтық талқылау
Жауаптарды жинақтап, ортақ қорытынды жаса.
Жаңа тақырыпты түсіндіру
Түсіндіруді кестедегі сөйлемдерді талдаудан бастауға болады. Оқушылар қарамен берілген мүшелерді салыстыра отырып, сөйлем мүшесі бір сөзден де, екі не бірнеше сөзден де жасалатынын байқайды. Осыдан кейін өздері ережені тұжырымдайды.
Дара мүшелер (мысалдар)
- Маржан сурет салды.
- Ол ақ көйлек киді.
- Марат жақсы оқиды.
Күрделі мүшелер (мысалдар)
- Маржан сурет салып тұр.
- Ол ақ ала көйлек киді.
- Марат Нәдірұлы жақсы оқиды.
Негізгі ой
Дара мүше — бір сөзден жасалған сөйлем мүшесі. Күрделі мүше — екі не одан да көп сөзден жасалған сөйлем мүшесі.
Сергіту сәті
Қимыл-қозғалыс арқылы сергітуге арналған қысқа өлең:
Еркін ұста денеңді,
Тарсылдатпай еденді.
Орнымыздан тұрып ап,
Жүгірейік бір уақ.
Бір, екі, үш; бір, екі, үш.
Аяқты алға созайық,
Тік көтеріп, қозғайық.
Тым сылбыр да болмайық,
Алға қарай озбайық.
Бір, екі, үш; бір, екі, үш.
Қорытынды
Сабақ барысында оқушылар сөйлем мүшелерін талдау арқылы дара және күрделі мүшелердің айырмашылығын нақты мысалдармен меңгереді, ал жаттығулар арқылы білімін бекітеді.