Мәтінге талдау жұмыстарын жүргізу
Сабақтың тақырыбы: Ана
Бұл сабақта ана тақырыбы арқылы оқушылардың мәтінді түсінуі, талдауы және өз ойын көркем жеткізуі жүйелі түрде дамытылады. Сабақ мазмұны анаға құрмет, мейірім, адамгершілік құндылықтарын терең ұғындыруға бағытталады.
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Шығарманың тақырыбын ашу, мазмұнын меңгерту, мәтін бойынша талдау жұмыстарын жүргізу.
Дамытушылық
Оқушылардың көркем сөз бен көркем ойды сөздік қорында қолдануына ықпал ету; ауызша сөйлеу дағдысы мен жазба тілін жетілдіру; шығармашылық ізденіске баулу.
Тәрбиелік
Бала бойына ананы сыйлау, құрметтеу, өнеге тұту сияқты ізгі қасиеттерді сіңіру.
Көрнекіліктер мен ресурстар
- Бауыржан (Баубек) Бұлқышевтың портреті
- Мәтін мазмұнына сай суреттер
- Сызбалар мен кестелер
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Психологиялық дайындық: оқушыларды сабаққа ынталандыру, жағымды көңіл күй қалыптастыру.
II. Үй тапсырмасын тексеру
а) О. Бөкейдің «Апамның астауы» мәтінін оқып, мазмұнын айту (3–4 оқушы).
ә) Шығармадан ұнаған үзінділерді жатқа айту.
б) Топтық тапсырмаларды қорғау.
I топ
Өз анаңа немесе әжеңе портреттік суреттеме және мінездеме жазу.
II топ
Ана туралы өлең құрастыру және әңгімеде айтылған қолөнер түрлерін тізіп көрсету.
III топ
Ана туралы мақал-мәтел жинастыру.
III. Жаңа сабақ
Кіріспе әңгіме
Үй тапсырмасы барысында әрқайсысың өз аналарың туралы жылы лебіз, жақсы ой-толғаныспен келіпсіңдер. Бүгін біз ана тақырыбын әрі қарай жалғастырамыз.
Оқулығымызда барлық анаға тән ізгі қасиеттерді, ананың құдіретін танытатын әсерлі шығарма берілген. Ол — Баубек Бұлқышевтің «Ана» атты шығармасы.
Автор туралы қысқаша мәлімет
Баубек Бұлқышев
- 1916 жылы Қарағанды облысы, Жезді ауылында туған.
- Ұлы Отан соғысына қатысқан, аға лейтенант.
- 1944 жылы Украина жерінде ерлікпен қаза тапқан.
- Шығармалары қазақ және орыс тілдерінде жарияланған.
Негізгі туындылары
Автордың тілі көркем, ойы терең. Оның шығармаларында адамгершілік, парыз, елге қызмет ету секілді ұстанымдар айқын көрінеді.
Мәтінмен жұмыс
а) Мұғалімнің мәнерлеп оқуы
Мәтін оқылған кезде күй әуені ойнап тұрады, тақтадан ана бейнесі көрсетіледі.
ә) Оқушылардың тізбектей оқуы
Оқу барысында «түртіп алу» әдісі қолданылады: түсініксіз сөздер қарындашпен белгіленеді.
б) Талдауға дайындық
Негізгі тіркестер мен ой түйіндері сызба, кесте арқылы нақтылап алынады.
Мәтінді талдау сұрақтары
1) Мәтінде ана неліктен теңізге теңеледі?
Өйткені теңіз терең. Дәл сол сияқты ананың тілі, тілегі, махаббаты — шексіз әрі терең.
2) «Ананың тілі», «ананың махаббаты» тіркестерін қалай түсінеміз?
Бұл тіркестер ананың мейірімі мен ақылы, балаға бағытталған ізгі ниеті және шексіз жан жылуын білдіреді. Оны сызба арқылы бөліп көрсетіп, мағынасын нақтылауға болады.
3) Дүниеде не қымбат? Ана неліктен бәрінен қымбат?
Дүниеде ең қымбат — ана. «Бәрі» ұғымына өмір, бақыт, қамқорлық, мейірім, үміт, тәрбие кіреді. Ананың аялы алақанына, мейіріміне тең келер нәрсе жоқ; ана біз үшін жалпақ дүниеден де үлкен.
4) Анаға деген махаббат қашан басталады?
Құндақта жатқан кезден, яғни нәрестелік шақтан басталады.
Құндақ — жөргек, нәрестені орайтын күтім түрі; ауыспалы мағынада — балалықтың ең алғашқы кезеңі.
5) «Ананың жолы басқа» дегенді қалай түсінеміз?
Бұл — ананың өмір жолы ерекше деген сөз. Ол ешкімге ұқсамайды: балаға жарық өмір сыйлайды, қорғайды, жетелейді. Сондықтан ананың орны бөлек, ананы ешкіммен теңестіруге болмайды. Ана — құдіретті ұғым.
6) «Ана» деген сөз неге ыстық?
Өйткені «ана» сөзі жанға жылу береді, жүрекке мейірім ұялатады. Сол себепті «Ана» дегенде толқымайтын жүрек, тасымайтын қан, сезбейтін сезім болуы мүмкін емес деген ой түйеміз.
7) «Толқымайтын жүрек» тіркесін қалай талдаймыз?
Адам жүрегі қуанышқа бөленгенде, шаттанғанда, жақсылықты сезінгенде толқиды. Ана туралы ой да дәл сондай терең сезімді оятады.