Сөйлеу тілінің түрлерін айт
У дыбысының дауысты және дауыссыз болып айтылуы (Қазақ тілі, 2-сынып)
Бұл сабақта «у» дыбысының сөз ішінде әртүрлі жағдайда дауысты немесе дауыссыз болып айтылатыны жүйелі түрде түсіндіріледі. Оқушылар бақылау, талдау және қорытынды жасау арқылы ережені өздері тұжырымдайды.
- Сабақтың типі
- Жаңа білімді меңгерту
- Сабақтың түрі
- Аралас
- Көрнекілік
- Буклет
- Әдістер
- Проблемалық ізденіс, ішінара зерттеу, талдау, түсіндіру
Сабақтың мақсаты
Білімділік
«У» дыбысының қай кезде дауысты, қай кезде дауыссыз болатынын түсіндіру.
Дамытушылық
«У» дыбысы бар сөздерді дұрыс буынға бөлу және тасымалдау дағдыларын қалыптастыру.
Тәрбиелік
Оқушылардың сауаттылығын арттыру, дәл әрі ұқыпты жазуға баулу.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен амандасу, кезекшімен қысқа сұхбат.
- Құрал-жабдықтарын тексеру.
- Оқушылардың зейінін сабаққа шоғырландыру.
II. Үй тапсырмасын тексеру
«Тіл және сөйлеу» тарауы бойынша меңгерілген білім сұрақ-жауап арқылы пысықталады:
- Сөйлеу тілінің түрлерін ата.
- Қай тіл алғаш пайда болды?
- Сөйлеу тілі қай кезде қолданылады?
- Жазбаша тіл қалай пайда болды?
- Сөйлеудің адам өміріндегі маңызы қандай?
III. Жаңа сабақ
Ой тастау (дайындық жұмысы)
- «У» дыбысы бар сөздерге мысал келтіру.
- «У» дыбысының қай буында тұрғанын анықтау.
- Сөздерге дыбыстық талдау жасау.
- «У» дыбысы сөздің басында келетін сөздерді табу.
Мағынаны тану (бақылау және талдау)
Төмендегі сөздердегі «у» дыбысының айтылуына назар аударып, оның дауысты не дауыссыз болып тұрғанын анықтау ұсынылады:
Оқушылар «у» дыбысының кейде дауысты, кейде дауыссыз болып айтылатынын байқайды. Мұғалім бұл құбылыстың себебін жаттығулар арқылы анықтайтынын түсіндіреді.
Ережені өздері қорытындылау (1–2-жаттығулар)
Оқушылар сөйлем ішінен және өлең жолдарынан «у» дыбысы бар сөздерді тауып, оларды буынға бөледі. «У» дыбысының дауысты болып тұрған жағдайларын анықтап, бір маңызды заңдылыққа назар аударады: дауысты «у» көбіне дауыссыз дыбыстан кейін келеді.
Сондай-ақ «у» дыбысы сөздің басында тұрғанда да дауысты болатынын тәжірибе арқылы дәлелдейді. Осыдан кейін ережені оқушылардың өздері тұжырымдауы есте сақтауды жеңілдетеді.
Қиындықты нақтылау (3-жаттығу)
«У» дыбысы бар сөздерді буынға бөлуде оқушылар жиі шатасады. Сондықтан 3-жаттығу мұғалімнің жетекшілігімен талданып орындалады. Бұл тапсырмада «у» дыбысы екі буында қатар кездесетін сөздер беріледі: бірінші буында — дауысты, екінші буында — дауыссыз. Буын дауыстыларын созып айту арқылы «у» дыбысының әртүрлі естілетіні байқалады және әр сөздің мағынасы түсіндіріледі.
Келесі қадам (2-сағаттың мазмұны)
Сабақтың келесі бөлігінде «у» дыбысының дауыссыз болып қай кезде айтылатыны қарастырылады. Жаттығулар барысында оқушылар «у» дыбысының:
- дауыстыдан кейін келгенде;
- сондай-ақ сөз басында дауыстыдан бұрын тұрған жағдайда
кей тұстарда дауысты болып айтылатынын өз бетімен байқауға мүмкіндік алады.
Сөздік диктант
Диктантқа ұсынылатын сөздер:
5-жаттығу: «уу» қатар келетін сөздер
5-жаттығуда жуу, суу, буу, сауу, ауу, жауу сөздерінің жазылуына ерекше назар аударылады. Әр сөздің мағынасы жеке түсіндіріліп, екі «у» қатар келетін басқа мысалдар да келтіріледі.
IV. Жаңа сабақты қорытындылау
Қорытындыда оқушылар «у» дыбысы дауысты және дауыссыз болып келетін сөздерге мысалдар келтіреді, олардың неге солай айтылатынын түсіндіреді. Сонымен қатар «у» дыбысы бар сөздерді буынға бөліп көрсетеді.
V. Үй тапсырмасы
Үй тапсырмасы беріледі, орындалу жолы қысқаша түсіндіріледі (жаттығу, сөздерді буынға бөлу, «у» дыбысының түрін анықтау).
VI. Бағалау
Оқушылардың жұмысы бағаланып, белсенділігі мен ұқыптылығы атап өтіледі. Еңбегі үшін мадақтау сөздері айтылады.