Ұрпақ тәрбиесі - ұлт болашағы
Ұрпақты отансүйгіштікке тәрбиелеу — басты міндет
«Біз Қазақстанның барлық азаматтарының отаншылдық сезімі мен өз еліне деген сүйіспеншілігін дамытуға тиіспіз».
Қоғам өзгерген сайын тәрбие жауапкершілігі артады
Қазіргі таңда өмір үнемі өзгеріп, қоғам үздіксіз дамып отырған кезеңде ақыл-ойы озық, білімі мен біліктілігі жоғары, ұлттық рухы күшті жастарды тәрбиелеу қажеттілігі күн сайын артып келеді. Тарихымызға көз салсақ, халқымыздың ізгі қасиеттерімен қатар отансүйгіштіктің де жарқын үлгілерін көреміз. Бүгінгі күні тәуелсіз ел болып отырғанымыз — ата-бабаларымыздың теңдесі жоқ ерлігінің нәтижесі.
Негізгі ой
Отансүйгіштік сезімді, білім мен біліктілікті, дағды мен шеберлікті, адамгершілік қадір-қасиеттерді жүйелі түрде қалыптастыру — уақыт талабы.
Ұстаздың миссиясы: тұлға қалыптастыру
Қай кезеңде, қай қоғамда болмасын жеке тұлғаның қалыптасуы ұстаздан басталады. Сондықтан мұғалімнің алдында жас ұрпақты адал, шыншыл, сергек, өмірге құштар, көзі ашық, көкірегі ояу, мәдениетті, іскер, еркін ойлай алатын, рухани жан дүниесі бай, ар-ожданы таза азамат етіп тәрбиелеу міндеті тұр.
Елбасы Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстан — 2030» бағдарламасында оқушыларды қазақстандық патриотизмге тәрбиелеу, оларды шығармашылық тұрғыдан дамыған жеке тұлға ретінде қалыптастыру қажеттігі атап өтіледі. Ұлттық мінез-құлық, биік талғам, тектілік, білімділік, ұлттық намыс сияқты қасиеттерді бойға сіңіру — ұлт тәрбиесінің өзегі.
Ұлт тәрбиесі және батырлық рух
Биікке жетудің бірден-бір жолы — ұлт тәрбиесі. Әрбір халықтың бала тәрбиесінде ғасырлар бойы қалыптасқан сара жолы бар. Батырлық рухты балалық шақтан бастап сіңіріп, өскенде Отанға қалтқысыз қызмет ететін патриот азамат болуға баулу қажет. Ел қорғаған, жер қорғаған батырлардың іс-әрекетін үлгі тұту — тәрбиенің қуатты арқауы.
Есте қалсын
Ұрпақ тәрбиесі — ұлт болашағы. Елімізді, жерімізді, тілімізді, салт-дәстүріміз бен дінімізді келер ұрпаққа аманаттап, ата-баба жолын жалғастыру — ортақ жауапкершілік.
Патриотизмнің бастауы: мәдениет, тіл, дәстүр
Патриотизм — Отанды сүю ғана емес, сол елдегі халықты сүю, дәстүрін құрметтеу, сеніміне сыйластық таныту. Бұл ең алдымен мәдени құндылықтарды танудан басталады: бесік жыры, батырлар жыры, халықтың өнегелі сөзі мен ұлағаты — ұлттың рухани қорғаны.
«Қазақстан — менің Отаным. Ол мен үшін жауапты болғаны сияқты, мен де ол үшін жауаптымын» деген қарапайым ой бала бойына ерте сіңуі тиіс. Мұндай орта қалыптастыру — мұғалімнің де, ата-ананың да міндеті.
Рухани жады: эпос, ерлік және үлгі
Қазақ баласының ер жетіп, ес жиып қалыптасуына ықпал еткен төл факторларымыздың ішінде батырлар жырының орны айрықша. Эпостағы жауынгерлік рух, тұлпардың қасиеті, ел қорғаған ердің бейнесі — жас ұрпаққа мінез бен жігер дарытатын мектеп.
Бүгінгі жас Қобыландыны, Қамбарды, Алпамысты қаншалықты біледі? Отаншыл сезімге толы осындай құндылықтардан алыстау — рухани әлсіреудің белгісі. Сондай-ақ Ұлы Отан соғысының тірі куәгерлері болған ақсақалдардың өнегесі азайып барады. Бұл — ұрпақ санасында қадір-қасиетті жаңғыртуды талап ететін маңызды мәселе.
Мектептегі тәрбие құралдары: іс-шара, үйірме, байқау
Отансүйгіштікке тәрбиелеуде мектептегі әртүрлі іс-шаралар, үйірмелер мен сайыстардың орны ерекше. Патриоттық әндер байқауы, Махамбет оқулары, сахналық көріністер, тәрбие сағаттары арқылы ата-баба ерлігін жүйелі насихаттау — тәрбиенің нәтижесін күшейтеді. Туған жерін, елін сүюге жетелейтін жобалар оқушының азаматтық жауапкершілігін қалыптастырады.
Сабақ үстіндегі тиімді тәсілдер
- Мақал-мәтелдер: Отанға деген сүйіспеншілікті оятатын, ұлттық дүниетанымды бекітетін құрал.
- Жұмбақтар: Жер, Отан, табиғат туралы танымды кеңейтіп, туған елге іңкәрлікті арттырады.
- Ертегілер: Тарихты, тұрмыс-салтты, әдет-ғұрыпты танытып, қиялды дамытады; жақсыдан үйреніп, жаманнан жиренуге тәрбиелейді.
- Аңыз-әңгімелер: Елінің мұңын мұңдап, жоғын жоқтайтын қаһарман бейнесі арқылы азаматтық ұстанымды қалыптастырады.
- Батырлар жыры: Ерлікке баулиды, елге мейірім, жауға қайсарлық қасиеттерін ұштайды.
Қазақстандық патриотизмнің алғышарттары
Қазақстандық патриотизм адам бойына өздігінен қалыптаса салмайды. Оны орнықтыратын негізгі алғышарттар төмендегідей:
Тарих
Өткенді тану — қазіргі құндылықты түсінудің тірегі.
Ана тілі, дін, жер
Тіл мен жер — ұлттық тұтастықтың өзегі.
Салт-дәстүр, әдет-ғұрып
Ұрпақтан ұрпаққа жалғасатын тәлім-тәрбие арнасы.
Ұлттық қадір-қасиет, рух
Жігер, намыс, жауапкершілік секілді сипаттарды бекітеді.
Бүгін — құйындай, ертең — жауапкершілік
«Өткен уақыт үнсіз мүлгиді, келер уақыт баяу жылжиды, ал бүгінгі күн құйындай ұйтқиды» деген ой — бүгінгі тәрбие жұмысының маңызын айқындайды. Бұл жолда бізге парық-парасат, білім-білік, ерік-жігер қажет. Тарихты зерделеу арқылы ұрпақ бойына Отан мен халыққа шексіз берілгендіктің, қаһармандық патриотизмнің шынайы сабақтарын сіңіреміз.
Түйін: мектеп–ата-ана–оқушы ынтымақтастығы
Қорытындылай айтқанда, мәдениетті, саналы, «елім, жерім» дейтін нағыз азамат тәрбиелеу үшін ата-ана мен мектеп бірлесе әрекет етіп, оқушымен ынтымақтаса жұмыс жүргізуі қажет. Мектептегі тәрбие үйде жалғасын табатындай жүйелі орта қалыптастырғанда ғана нәтижесі орнықты болады.
Пайдаланылған әдебиеттер
- 1. «12-жылдық білім», №11, 2006 ж.
- 2. «Бастауыш мектеп», №2, 2002 ж.
- 3. «Өшпес даңқ».
- 4. Н. Ә. Назарбаев. «Тәуелсіздік тоғысында».
- 5. «Отансүйгіштік және азаматтық тәрбие беру: жағдайы, мәселелері және шешу жолдары». Алматы, 2009.