Ақыры бұлбұлдың дауысын естідік

Фарфор сарайы мен сыңғыр қоңыраулар

Ерте, ерте, ертеде Қытай жеріндегі патшаның сарайы дүние жүзіндегі ең әсем, ең ғажайып сарай атанған екен. Ол нәзік, жұқа фарфордан тұрғызылып, соншалықты қымбат саналатындықтан, оған жақындауға да, қол тигізуге де көпшілік батпайды дейді.

Сарай ерекше әсем бақтың ішінде орналасыпты: айналада ғажайып ағаштар мен құлпыра өскен гүлдер. Бұтақтар мен жапырақтарға, тіпті гүлдерге де күміс қоңыраулар ілінген. Жел соққанда олар сыңғырлап, құстар сайрап тұрғандай әсер қалдырады. Бұл әуен патшаның жанына жақын болыпты.

Ормандағы бұлбұл: бәрінен де артық ғажайып

Бақтан әрі асқанда қою орман басталатын. Сол орманда кішкентай ғана Бұлбұл өмір сүріпті. Ол сайрағанда тыңдаған адам дүниедегі бар нәрсені ұмытып, жүрегі елжіреп кетеді екен.

Әлемнің түкпір-түкпірінен келген жолаушылар сарай мен баққа таңданса да, бұлбұлдың әнін естігенде: «Міне, нағыз ғажайып — осы!» деп қайта-қайта айтып жүреді екен. Ақыры бұл сөз патшаға да жетеді.

Іздеу: сарай салтанаты мен орман шындығы

Бірінші уәзір бұйрықты орындауға кіріседі. Алайда сарай маңындағы ешкім бұлбұлдың қайда екенін нақты білмейді. Ақыры олар асханада жұмыс істейтін кішкентай қызға жолығады. Қыз бұлбұлды талай естігенін айтып, орман шетінде үлкен қуысы бар ескі ағашты көрсетеді.

Ақыры олар бұлбұл отырған бұтаққа жетеді. Қыз сұр құсты нұсқап, патшаның шақырғанын жеткізеді. Бұлбұл келісіп, кешкі салтанатқа барады.

Сарайдағы ән: патшаның көз жасы

Кешкісін үлкен залда патша алтын тақта отырады. Таққа қарсы алтын тұғыр орнатылып, оның ең биігіне бұлбұл қонады. Кішкентай құс сайрағанда, зал ішін нәзік әуен кернеп, патшаның көзінен жас сорғалайды.

Патшаның әмірімен бұлбұл сарайда қалады: оған арнайы бөлме бөлінеді, күтуші тағайындалады, серуенге шығу тәртібі белгіленеді. Қала бұл жаңалықты қызу талқылап, тіпті кейбірі балаларына «Бұлбұл» деп ат қояды.

Жапониядан келген жәшік: жасанды бұлбұл

Бір күні патшаға Жапониядан жібекке оралған жәшік келеді. Сыртында «Бұлбұл» деп жазылған. Ішінен тірі құсқа ұқсатып жасалған ойыншық бұлбұл шығады: асыл тастармен әшекейленген, бұрап қалсаң ән салады.

Патша «енді тірі бұлбұлмен салыстырып тыңдайық» дегенде, бәрі алтын тұғырға қарайды — бірақ тұғыр бос. Терезеден ұшып кеткенін ешкім байқамай қалыпты. Сарайда ойыншық құс «бірінші әнші құс» атанып, патша дастарқанының сол жағына қойылады.

Сынық әуен: жылтырдың да ғұмыры бар

Бір жыл өткенде, ойыншық бұлбұл патшаның алдында сайрап тұрғанда, ішінен шыжылдаған, шиқылдаған дыбыс шығып, кенет тоқтап қалады. Емші көмектесе алмайды. Сағат жөндеуші келіп, құсты бөлшектеп, қайта жинайды. Бірақ тетіктері тозған болып шығады.

Жөндеуші ойыншықты енді абайлап пайдалануды ескертеді. Патша жарлық шығарып, жасанды құсты жылына бір-ақ рет бұрап сайратуды бұйырады. Салтанаттың өзі де суи түскендей болады.

Ажал жақындағанда: құтқарған ән

Тағы бес жыл өтеді. Патша аяқ астынан суық тиіп, ауыр науқасқа шалдығады. Емшілер шарасыз, сарайда өлі тыныштық орнайды. Уәзірлер мен қызметшілер патшаны өлдіге санап, жаңа патшаны сайлауды да ойластыра бастайды.

Патша ойыншық құстан көмек сұрайды, бірақ ол үнсіз. Дәл сол кезде терезеден әсем ән естіледі: бұл — нағыз бұлбұл. Патшаның ауырғанын естіп, көңілін көтеруге өзі ұшып келген екен. Бұлбұлдың әнін тыңдаған Ажал жайлап шегініп, зират жаққа қайтады.

Шынайы сый: жүректен шыққан көз жасы

Патша қуанып, бұлбұлға алғысын айтады және сый ұсынғысы келеді. Бірақ бұлбұл ең үлкен сый баяғыда берілгенін еске салады: алғаш келгенде патшаның көз жасын көргенін. Әнші үшін ол — шынайылықтың белгісі, ұмытылмас ризашылық екен.

Бұлбұл тағы сайрайды. Патша тынышталып, қалғып кетеді де, біртіндеп сауыға бастайды. Таңертең қызметшілер патшаны өліп қалды деп ойлап, жақындауға именеді. Ал бұлбұл терезе алдына келіп, қайтадан ән шырқайды.

Бұлбұл патшадан тағы бір өтініш сұрайды: оның құсы барын және құстың әлемдегі жаңалықтарды жеткізетінін ешкімге айтпау. Патша уәде береді. Осыны айтып, бұлбұл ұшып кетеді.