Абайдың шежіресі
«Асыл сөзді іздесең, Абайды оқы, ерінбе!»
Бұл материал Абай Құнанбайұлының өмірі мен шығармашылығын оқушы санасына жақындатуға, ұлы ойшылдың өнегесін білім мен ғылымға құштарлықпен ұштастыруға арналған.
Кіріспе (жүргізуші сөзі)
Өлсе өлер табиғат, адам өлмес.
Ол бірақ қайтып келіп ойнап-күлмес.
«Мені» мен «менікінің» айырылғанын,
«Өлді» деп ат қойыпты өңкей білмес.
Көп адам дүниеге бой алдырған,
Бой алдырып, аяғын көп шалдырған.
Өлді деуге сыя ма, айтыңдаршы,
Өлмейтұғын артына сөз қалдырған.
Тіл мерекесіне арналған құттықтау
Қазақ халқында тілдің қадір-қасиетін айқындайтын тағылымды нақылдар көп: «Ер қазынасы — ескі сөз», «Ел қазынасы — ескі сөз», «Тіл қазынасы — ескі сөз», «Өнер алды — қызыл тіл». Халқымыз тіл құдіретін танып, әрдайым ардақтаған.
Ата-бабамыз ежелден үш құндылықты бойтұмардай қасиет тұтып, қадірлеген: ел, жер және тіл. Ана тілі — әр халықтың төл белгісі. Адам білім мен тәрбиені тіл арқылы алады; мәдениетті, өнерді, салт-дәстүрді және ғылымды тіл арқылы меңгереді.
Бауыржан Момышұлы: «Тілін білмеген — түбін білмейді». Расында, өз тілін терең білмеген жан халқының тарихын, дәстүрін, мәдениетін толық сезініп, танып-біле алмайды.
Осы бөлімде үш оқушы тіл мерекесіне арналған құттықтау сөзін үш тілде айтады.
Сабақтың өту барысы
1) Бейнефильм көру
Ұлы ақын Абай туралы бейнефильм көрсетіледі (7 минут).
2) Топтық жұмыс: үш тілде қорғау
Оқушылар слайд арқылы өз тақырыптарын қазақ, орыс және ағылшын тілдерінде қорғайды.
1-топ: Абай — аудармашы
Абай А. С. Пушкиннің «Евгений Онегин» романынан үзінділерді, М. Ю. Лермонтовтың және И. Гетенің шығармаларын сүйіп оқып, қазақ тіліне аударған. Сондай-ақ біз оқыған «Шегіртке мен құмырсқа» мысалы да И. А. Крыловтан тәржімаланған.
2-топ: Абай — күйші, сазгер
Абай қазақтың ән-күйін сүйіп тыңдаған, халық сазгерлерін жоғары бағалаған. Ол Жаяу Мұса, Біржан сал, Ақан сері, Тәттімбет сияқты өнерпаздарды ерекше құрмет тұтқан және өзі де бірнеше ән шығарған.
3-топ: Абай — ақын
Ұлы ақынның туған жері — табиғаты көркем Семей өңірі, Шыңғыс тауының етегі. Туған жердің табиғаты, отбасы тәрбиесі және заман тынысы Абайдың сезіміне әсер етіп, ақындық болмысының қалыптасуына ықпал етті.
3) «Абайдың шежіресі»
Топтар шығармашылық тапсырмаларды орындайды: Абайдың тегін, дәуірін және тұлғалық келбетін жүйелеп таныстырады.
4) Өлең оқу
Барлық топ мүшелері Абайдың өлеңдерін мәнерлеп оқиды.
5) Қорытынды: қара сөздермен түйіндеу
Қорытынды бөлімде Абайдың қара сөздерінен үзінді бейнежазба арқылы көрсетіліп, негізгі ойлар талқыланады.
Қорытынды ой
Абай — дара, Абай — кемел, озат та,
Жол салады әр өлеңі ғажапқа!
Бар жазғаны даналық боп саналған,
Жалғыздардың жалғызы ол — қазақта.
Кешегі ауыр да күңгірт заманда жалын боп жанып өткен Абай мұрасы туған халқы үшін ешқашан сарқылмайды. Абай туған елін қаншалық сүйсе, елі үшін күйінсе, бүгінгі ұрпақ та оны соншалық құрметпен қадірлейді. Абай көзі тірісінде аңсаған білім мен ғылымға ұмтылыс бүгінгі күнде жаңа деңгейге көтерілді: қазіргі ұрпақ көзі ашық, өнер-білімге құмар.
Ең басты өсиет — «Атаңның баласы болма, адамның баласы бол». Осы сөзді жүрекке берік түйіп, өмірлік қағидаға айналдыру — бәрімізге ортақ міндет.
Сабаққа қатысқандарыңызға көп рақмет! Сау болыңыздар!