Қазақша рефераттар

Координат жазықтығымен жұмыс істеу іскерліктерінің қалыптасу деңгейінің төмендігі

5–6 сыныптарда координат жүйесін оқытудағы сабақтастық

№6 орта мектеп директоры Бимағамбетова Күрең Кітабайқызы 5–6 сыныптарда координат жүйесін оқытуда сабақтастықты күшейту қажеттігін атап өтеді. Қазіргі қолданылып жүрген оқулықтарға талдау жасау барысында жазықтағы декарттық координат жүйесі тақырыбын меңгертуде бірқатар кемшіліктер байқалады.

Оқулықтардағы негізгі кемшіліктер

1) Теория мен қолданбалы материалдың реті үйлеспейді

Теориялық және қолданбалы мәселелердің оқылу реті әр түрлі беріледі: мысалы, координат сәулесі (теория) мен шкала (қолданбалы), немесе сызықтық диаграмма (қолданбалы) мен жазықтықтағы координат жүйесі (теория) арасындағы байланыс жеткілікті айқын көрсетілмейді.

2) Координат жазықтығымен жұмыс дағдылары әлсіз қалыптасады

Бұған себеп — оқулықтарда осыған қатысты есептердің аздығы және координат жүйесінің 6-сыныптың соңында ғана оқытылуы. Соның салдарынан іскерліктерді бекітуге уақыт жеткіліксіз қалады.

Кемшіліктерді болдырмауға арналған ұстанымдар

  • Жаңа ұғымдарды табиғи жолмен енгізу: қажетті ұғымдар кейде анықтамасыз беріліп, оқушылардың өмірлік тәжірибесіне сүйене отырып түсіндірілуі тиіс.

  • Жаттығу деңгейін жас ерекшелігіне сәйкестендіру: тапсырмалар 5–6 сынып оқушыларына түсінікті әрі біртіндеп күрделенуі керек.

  • Жаттығулар жүйесін курс логикасына енгізу: жаңа тапсырмалар негізгі тақырыптармен табиғи байланыста берілгені дұрыс.

Ұсынылатын жаңа әдістеме және оқу реті

Координат жүйесін оқытудың жаңартылған әдістемесі бағдарлама сұрақтарының оқылу ретін өзгертуді ұсынады. Ұсынылатын жүйелі рет төмендегідей:

  1. 1 Сан сәулесі
  2. 2 Шкала
  3. 3 Бірінші координаттық ширек (координаттық бұрыш)
  4. 4 Диаграммалар (бағаналы, сызықтық)
  5. 5 Сан түзуі
  6. 6 Жазықтықтағы координат жүйесі

Бұл рет оқушыларды диаграммалар салуға да алдын ала дайындайды: бағанды диаграмманы салуда әуелі масштаб таңдалып, кейін координаттық бұрыш салынады. Диаграмма бағаналары берілген оське перпендикуляр болады; бағананың табанын абсцисса, ал бағананың төбесіне сәйкес келетін мәнді ордината ретінде түсіндіруге болады.

Терминологияны біріздендіру: сан сәулесі → координаттық сәуле

Сан сәулесі ұғымын қалыптастыруға оқулықтағы есептер жеткілікті болғанымен, кейбір қосымша мазмұнды енгізу пайдалы. Мысалы, Э.Р. Нурк және А.Э. Тельгмма оқулығында нүктенің координатасы ұғымы және оған сәйкес белгілеу толық қарастырылмайды.

Сондықтан сан сәулесін «координаттық сәуле» деп атап, тапсырмаларды «көрсетілген нүктелердің координаталарын жазыңыз» түрінде нақтылау ұсынылады. Бұл ортақ терминологияны қалыптастыруға ықпал етеді.

5-сыныпта «координаттық бұрышты» енгізу тәсілі

Сан сәулесі мен шкаланы меңгергеннен кейін 5-сыныптың алғашқы сабақтарының бірінде бірінші координаттық ширек (координаттық бұрыш) ұғымын енгізуге болады. Алайда осы кезеңде координат жазықтығын толық енгізу қиын, себебі дәстүрлі әдісте ол перпендикуляр түзулер ұғымына сүйенеді, ал бұл 5-сыныпта әлі қарастырылмауы мүмкін.

Көрнекі енгізу алгоритмі (тік төртбұрыш арқылы)

  1. 1 ОВСД тік төртбұрышын салыңыз: ОВ = 2 см, ОД = 3 см.
  2. 2 ОВ және ОД қабырғаларын тиісінше жоғары және оң бағытта созыңыз.
  3. 3 О нүктесін координаттың бас нүктесі деп белгілеңіз.
  4. 4 ОД және ОВ сәулелерін сәйкесінше абсцисса осі (Ox) және ордината осі (Oy) деп атаңыз.
  5. 5 С нүктесінің координатасын анықтаңыз: СД қабырғасы Ox осімен D(3) нүктесінде, ал ВС қабырғасы Oy осімен B(2) нүктесінде қиылысады.
  6. 6 С нүктесі осьтердің бойында емес, координаттық бұрыштың ішінде орналасатындықтан, оның координатасын C(3; 2) деп жазыңыз.
  7. 7 Белгілеуді біріздендіру үшін D және B нүктелерін де жұп арқылы беріңіз: D(3; 0), B(0; 2).

Бекітуге арналған жаттығулар жүйесі

«Координаттық бұрыш» және «нүктенің координатасы» сияқты жаңа ұғымдар арнайы құрастырылған жаттығулар арқылы бекітіледі. Нүкте, кесінді, сәуле, түзу, жазықтық тәрізді қарапайым геометриялық фигуралар оқушыларға таныс болғандықтан, координаттық бұрышқа қатысты көптеген тапсырма құрастыруға болады.

Түрі 1: Нүктені координатасы бойынша салу

Берілген координаталарға сәйкес нүктені координаттық бұрышта белгілеу.

Түрі 2: Нүкте бойынша координатасын табу

Берілген нүктенің Ox және Oy осьтеріне «проекциясын» пайдаланып координаталарын анықтау.

Осыдан кейін диаграммаларды оқу әлдеқайда жеңілдейді, өйткені олар координаттық бұрыштың логикалық жалғасы ретінде қабылданады.

Оқытуды басқа тақырыптармен табиғи байланыстыру

Координаттық бұрыш ұғымын «Жай бөлшек» және «Ондық бөлшек» тақырыптарында да жүйелі түрде жалғастыруға болады. Бұл үшін әр тақырыпқа бөлек арнайы сабақ арнаудың қажеті жоқ: мұғалім әр сабаққа 2–3 тапсырмадан кірістіріп, дағдыны тұрақты түрде бекітіп отыра алады.

Қорытынды: ұсынылған тәсілдің артықшылықтары

  • Сабақтастық принципі сақталады: бір кезеңнен келесі кезеңге өткенде оқу мазмұны үзілмей, логикалық жалғасады.

  • Координат әдісіне ерте бейімдейді: қарапайым геометриялық тапсырмалар арқылы оқушылар координаттық ойлауға біртіндеп үйренеді.