Сегіз жапырақ құрағын құрау әдісі
Сабақтың барысы
Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен амандасу.
- Сабаққа жалпы дайындықтарын тексеру.
- Сыныпта жоқ оқушыны белгілеу.
- Сабақтың тақырыбын жариялау.
Өткен сабақты қайталау (сұрақ-жауап)
- Құрақтың қандай түрлерін білесіңдер?
- Үйлеріңде құрақ көрпеше, жастықшалар бар ма?
- Құрақты көбіне кімдер құрайды?
- Құрақ қандай маталардан құралады?
Жаңа тақырып: құрақтың мәні мен қолданылуы
Құрақ — мата қалдықтарынан жасалатын тұрмыстық бұйымдардың бірі. Қазақ халқы құрақты тек төсеніш ретінде ғана емес, сәндік мақсатта да қолданған: жастық беті, көрпеше, түрлі жабындар мен әшекейлі бұйымдар жасаған.
Негізгі ой
Ерте заманда арнайы мектеп, жүйелі оқыту болмағанның өзінде шеберлер геометрияны оқымай-ақ, геометриялық фигураларға сүйене отырып, құрақты дәлдікпен құрастырған. Бұл — мәдениетіміздің сәнді ғана емес, үнемді әрі ұқыптылыққа негізделгенін көрсетеді.
Бүгінде де құрақ бұйымдарын қазақ үйінен жиі кездестіреміз. Құрақ көрпе мен көрпеше — ата-бабаларымыздың дәстүрлі төсеніші әрі тұрмысқа көрік беретін сәндік бұйым.
Құрақтан жасалатын бұйымдарға мысалдар
Киіз үй жиһаздарын еске түсіріп, құрақпен безендірілген бұйымдарды атап өту ұсынылады.
«Сегіз жапырақ» құрағын құрау әдісі
Маңызды ескерту
Құрақ құрау барысында дәлдік пен ұқыптылық қажет. Матаны таңдау, түстерді үйлестіру және бөліктерді беттестіріп тігу тәсілдерін дұрыс сақтау жұмыстың сапасын анықтайды.
Түстердің ұлттық мәні
- Қызыл — гүлдің, қызғалдақтың, көктемнің белгісі.
- Сары — күннің белгісі.
- Көк — аспан мен судың белгісі.
- Жасыл — даланың көгал шөбі мен жердің белгісі.
Құрастырудың кезеңдері
- 1 «Сегіз жапырақ» үлгісі геометриялық фигуралар арқылы құралады. Алдымен үлгілерді дайындап аламыз (слайд арқылы көрсету ұсынылады).
- 2 Дайын үлгілерді мата бетіне түсіріп, бөліктерін дәл қырқып аламыз.
- 3 Екі жапырақша бөлігін бір-біріне беттестіріп, тігін машинасында тігеміз. Жапырақшаларды екі-екіден қосып отырған дұрыс.
- 4 Сегіз жапырақшаны беттестіріп тіккен соң, жан-жағындағы бөліктерін біріктіріп тігеміз (беттестіріп тігу жолдары слайдпен көрсетіледі).
- 5 Оқушылармен бірге «нұсқау картасын» құрастырамыз: кезеңдерін ретімен жазып, толықтырып шығамыз.
Түсіндірмелі жұмыс
Оқушыларға алдын ала түрлі түсті қағаздан дайындалған үлгілер таратылады. Әр оқушы түстер үйлесімін өз қалауынша таңдап, «сегіз жапырақ» құрағын құрастырады.
Нұсқау картасын толтыру
Әр оқушыға нұсқау картасының сызбасы беріледі. Оқушылар кезекпен тақтаға шығып, электрондық маркер арқылы кезеңдерді жазып толықтырады. Осы уақытта қауіпсіздік ережелері де қайталанады.
Сарамандық жұмыс
Жұмыс алгоритмі
- 1 Қатты қағаздан үлгілерді дайындап алу.
- 2 Үлгіні матаға түсіріп, бөліктерін қырқу.
- 3 Екі жапырақты беттестіріп тігу.
- 4 Қалған жапырақтарды ретімен қосып тігу.
- 5 Жапырақтар біріктірілген соң, жан-жағындағы бөліктерін келтіріп тігу.
Практикада ескерілетін тұстар
- Оқушылар әкелген маталарын үтіктеп, жұмысқа дайындайды.
- Үтікпен жұмыс істеу қауіпсіздігі алдын ала қайталанады; үтіктің дұрыстығын мұғалім тексереді.
- Тігуді бастамас бұрын көктеу тігісінің қолданылатын орындары мен түрлері еске түсіріледі.
- Әр бөлікті бекіткен сайын тігісті жатқызып үтіктеу қажет.
Көрпешені жинақтау
- Құрақтың астары өлшеніп, қырқылады және көктеледі.
- Квадрат пішінді көрпешеде бұрыштарды сәл доғалдап тіккен ыңғайлы екені көрсетіледі.
- Аудару үшін бір жақ қабырғаның шетінен шамамен 20 см жері тігілмей қалдырылатыны ескертіледі.
- Көрпеше жұмсақ болуы үшін арасына мақта салынады.
Сабақтың қорытындысы
Қорытынды тұжырым
- Құрақ — қазақ халқының тұрмыстық бұйымдарында ұрпақтан-ұрпаққа жалғасқан ұлттық өнер екеніне көз жеткіземіз.
- Құрақ құрау өнері үй жиһаздарының сәнділігімен қатар, матаны үнемдеп пайдалануға негізделген және күнделікті тұрмыста қолданылатын төсеніш ретінде маңызды.
Қорытынды сұрақтар
- Ұлттық үйлесім бойынша қанша түсті білесіңдер?
- «Сегіз жапырақ» құрағының бөлшектері қандай геометриялық фигуралардан тұрады?
- Қауіпсіздік ережелерін сақтау бойынша қандай талаптарды атай аласыңдар?
- Құрақ құрау өнерінен шығатын бұйымдарды атаңдар.
Үй тапсырмасы және бағалау
Үй тапсырмасы
«Сегіз жапырақ» құрағын пайдаланып, құрақ көрпеше немесе жастықша тігіп келу (оқушы өз қалауымен таңдайды).
Бағалау
Оқушылар сабаққа қатысу белсенділігі мен орындалған жұмыс сапасына қарай бағаланады.
Қорытынды әрекет
Жұмыс орындарын жинастыру.