Қазақша рефераттар

Логиканың негізгі түсініктері

Сабақтың барысы

Бұл сабақта оқушылар логиканың мәнін, пікір ұғымын, қарапайым және құрамды пікірлерді, сондай-ақ негізгі логикалық жалғаулықтардың жұмыс істеу қағидаларын меңгереді.

Ұйымдастыру кезеңі

  1. 1 Сәлемдесу
  2. 2 Оқушыларды түгендеу

Үй тапсырмасын тексеру

Тақырып: Санау жүйелері.

Топқа бөлу

  • 1-топ: Санау жүйесі
  • 2-топ: Позициялық санау жүйесі
  • 3-топ: Позициялық емес санау жүйесі

Жаңа сабақ: логиканың негізгі ұғымдары

Логика дегеніміз не?

«Логика» сөзі гректің Logos — «ой», «сана», «сөз» деген мағыналарынан шыққан. Логика — ақиқатқа (шындыққа) жету үшін қалай дұрыс ойлау керектігін, ойлаудың заңдары мен ережелерін зерттейтін ғылым.

Логика ойлау формаларын, пайымдау мен дәлелдеудің әдістерін, пікірлерді және олардың өзара байланыстарын қарастырады.

Тарихи дерек

Логиканың негізін қалаған ежелгі грек ойшылы — Аристотель (б.з.д. 384–322 жж.). Ол ұғым, пікір және ой қорытындысы сияқты ойлау формаларын талдап, ойлауды формальді тұрғыдан (құрылымын) қарастырды. Осы бағыттың нәтижесінде формальді логика қалыптасты.

Логиканың түрлері

Формальді логика

Логикалық операциялар мен ойлау ережелерін зерттейді; талдау сұрақтарына жүйелі түрде жауап беруге көмектеседі.

Ықтималдық логика

Кездейсоқ параметрлері бар сынақтарды бірнеше рет жүргізуге (сериялар арқылы) сүйеніп қорытынды жасауға негізделеді.

Пікір ұғымы

Егер хабарлы сөйлемнің ақиқат немесе жалған екендігін анықтауға болса, онда ол пікір деп аталады. Пікір — мағынасы аяқталған, ақиқат не жалған деп тұжырымдауға болатын сөйлем.

Мысалдар

  • 1 «2² = 4» — ақиқат пікір.
  • 0 «2² = 5» — жалған пікір.
  • 0 «Тау тегіс» — жалған пікір.

Егер пікір берілген объектілердің кез келгені үшін рас болса, онда ол жалпы ақиқат пікір деп қарастырылады. Мысалы, «Иттің төрт аяғы бар» пікірі кез келген ит үшін рас.

Қарапайым және құрамды пікірлер

Логикалық жалғаулықтардың көмегімен басқа пікірлерден құрастырылған пікірлер құрамды пікірлер деп аталады. Ал құрамды емес пікірлер қарапайым (немесе элементар) пікірлер болады.

ЖӘНЕ

Құрамды пікірдегі ЖӘНЕ жалғаулығы құраушы пікірлердің барлығы ақиқат болғанын талап етеді.

НЕМЕСЕ

Компьютерлік бағдарламалау мен математикалық пайымдауда НЕМЕСЕ жалғаулығы әдетте біріктіруші рөлде түсіндіріледі.

ЕМЕС

ЕМЕС жалғаулығы пікірді теріске шығару үшін қолданылады.

Пікірлерді белгілеу және мәнін көрсету

Қарапайым пікірлер логика алгебрасында латынның бас әріптерімен белгіленеді. Ақиқат пікірге 1, жалған пікірге 0 сәйкес қойылады.

Ақиқат мысалы

A = «Абай — қазақ халқының ұлы ақыны»

Сондықтан: A = 1

Жалған мысалы

B = «А. С. Пушкин — ұлы математик»

Сондықтан: B = 0

Құрамды пікірлер табиғи тілдегі «және», «немесе», «емес» сөздері арқылы құрылады. Пікірлер алгебрасында бұл сөздер логикалық амалдармен алмастырылады.

Логикалық амалдар ақиқаттық кестелер арқылы беріледі, ал графикалық түрде Эйлер–Венн диаграммалары көмегімен бейнеленеді.

Сабақты бекіту

Практикалық жұмыс

Кітап бойынша практикалық тапсырмаларды орындау.

  • 1-топ: ақиқат пікірлер
  • 2-топ: жалған пікірлер

Кесте толтыру

Төмендегі бағандар бойынша мысалдарды толтыру ұсынылады:

  • Пікірлер табиғи тілде берілген
  • Пікірлер формальды тілде берілген
  • Пікірлерге сипаттама

Үй тапсырмасы

  • «Логиканың негізгі түсініктері» тақырыбын қайталау.
  • Логиканы зерттеген ғалымдар туралы қысқаша мәлімет жинақтау.

Қорытынды

Жаңа материалды пысықтау

Оқушылар пікір, ақиқат/жалған мәндер, логикалық жалғаулықтар және қарапайым-құрамды пікірлер арасындағы айырмашылықтарды нақтылайды.

Бағалау

Сабақ соңында оқушылардың белсенділігі мен тапсырмаларды орындау сапасы бойынша бағалау жүргізіледі.