Қайраттың хаты
Сабақтың тақырыбы: «Тәуелсіздік — тұғырым»
Мұғалім: Амангельдина А. А.
Формат: ашық тәрбие сағаты
Тақырып өзегі: 1986 жылғы Желтоқсан және Тәуелсіздік
Сабақтың мақсаты
- Қазақстан тарихындағы 1986 жылғы Желтоқсан оқиғасының маңызын ашып көрсету.
- Оқушылардың жауапкершілігін, белсенділігін, ізденгіштік және зерттеушілік қабілеттерін дамыту.
- Елін, жерін сүюге тәрбиелеу, патриоттық сезімді ояту; қазақ халқының ерлігі мен даналығын үлгі ету.
Қолданылатын құралдар
- Н. Назарбаевтың фотосуреті
- Бейнефильмдер, слайдтар, көркем суреттер
- Интерактивті тақтаға арналған статистикалық мәліметтер
Тарихи жады: ауыр шығындардың ізі
Қазақ халқының өткен тарихында ел тағдырына салмақ түсірген кезеңдер аз болған жоқ. Интерактивті тақтада төмендегі деректер көрсетіледі:
Ақтабан шұбырынды, Алқакөл сұлама
1 млн-ға жуық қазақ қаза болды.
1916–1921 жылдар
800 мың адам қырғынға ұшырады.
1930–1933 жылдар
Голощекин саясаты тұсында шамамен 2 млн 200 мың қазақ аштықтан қаза болды.
Ұлы Отан соғысы
Жүздеген мың ұл-қызынан айырылған халық саны 12%-ға кеміді.
Тәуелсіздік туралы жыр шумақтары
Көк туым көтерілді — бағым жанып,
Елтаңбам күллі әлемге танылды анық.
Шырқаймын Әнұранды бар дауыспен,
Арманым — Ата заңым қабылданып.
Сахналық ескерту
Әнұран орындалады.
Кіріспе сөз: Желтоқсан — ұлт намысының сыны
Армысыздар, құрметті ұстаздар, оқушылар, қонақтар! Еуразияның қақ ортасында орналасқан, талай халықтың көне және жаңа тарихына куә болған Қазақ даласы қаншама ауыртпалықты бастан өткерді.
Желтоқсан оқиғасы — қайсарлықтың, мақсат-мұратқа адалдықтың, тіпті жіберілген олқылықтардың да сабақ болар шындығы. 1986 жылғы желтоқсан — қазақ жастарын бір мақсатқа жұмылдырған әрі қасіретті, әрі үмітті күн. Оның жаңғырығы әлі де көңілден кеткен жоқ.
Сол сын сағатта әділетсіз шешімге қарсы тұрған жастар ұлттың ар-намысын қорғады. Олар алаңға жаман оймен емес, тәуелсіздікке бейбіт жолмен ұмтылып шықты. Бүгінгі еркіндігіміз — сол буынның қайраты мен төзімінің жемісі.
Желтоқсан қаһармандары: қысқаша өмірбаян
Тарихта есімі қалған тұлғалар қатарында Қайрат Рысқұлбеков, Ләззат Асанова, Сәбира Мұқанбетжанова, Ербол Сыпатаев бар. Төменде олардың өмір жолына қысқаша шолу берілген.
Қайрат Рысқұлбеков
Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков мектеп-интернатта білім алып, 1983 жылы орта мектепті аяқтады. 1984–1986 жылдары әскер қатарында болып, азаматтық борышын өтеді.
1986 жылы Алматы сәулет-құрылыс институтына оқуға түсті. Желтоқсан көтерілісіне қатысқаны үшін оған «Савицкийді өлтірді» деген жалған айып тағылып, бастапқыда өлім жазасына кесілді. Кейін үкім 20 жылға ауыстырылды.
Қайраттың хатынан үзінді
«Бақ түссе — маңдайымнан, тас түссе — тағдырымнан. Маған өлім қорқынышты емес, өйткені адалдығым одан биік тұр… Жазмыштан озмыш жоқ. Барлық таныстарға, туыстарға, достарға менен сәлем. Беттеріңнен сүйдім. Сәлеммен, Қайрат.»
1988 жылы оның камерасынан қаза тапқан денесі табылғанымен, бұл оқиғаның ақиқаты толық ашылмай қалды.
Ләззат Асанова
Ләззат Алтынайқызы Асанова 1985 жылы Алматыдағы П. Чайковский атындағы музыка училищесіне оқуға түсті. 1986 жылғы 17–18 желтоқсанда Алматыда өткен жастардың отаршылдық және әміршілдік жүйеге қарсы азаттық наразылысына белсене қатысты.
Ресми емес деректерде оның өлімі жөнінде әртүрлі нұсқа айтылған. Кейін тәуелсіздік алған соң ғана шындықты қалпына келтіру бағытында ізденістер күшейді.
Ләззаттың ерлігі туралы әндер жазылып, баспасөзде көптеген пікірлер жарияланды.
Сәбира Мұқанбетжанова
«Ел атын ер шығарады» деген сөз Сәбираның тағдырына дәл келеді. Жас болса да намысты биік қойған Сәбира Есімбекқызы Желтоқсан жаңғырығына үн қосқаны үшін қорлық сөзге ұшырағаны айтылады.
Желтоқсан жылнамасында оның Өскемендегі наразылық шараларына қатысқаны және 1986 жылғы 26 желтоқсанда қаза болғаны жазылады. Кейін баспасөз беттерінде оны марапатқа ұсыну мәселесі де көтерілген.
Ербол Сыпатаев
Ербол Мұқажанұлы Сыпатаев мектептен кейін еңбекке араласып, 1982–1984 жылдары әскер қатарында болды. 1985 жылы Алматыдағы энергетика институтына оқуға түсті.
1986 жылғы 17–18 желтоқсандағы көтеріліске қатысып, 18 желтоқсанда ауыр жараланып, ауруханада қайтыс болды. Тәуелсіздік алғаннан кейін ғана оның ерлігі туралы деректер кеңірек айтыла бастады.
Сахналық көрініс: «16 желтоқсан»
Көрініс түнгі оқиғаны суреттейді: қала көшелерінде ұсталған жастарға күш қолданылып, қорлық көрсетілген шақ. Сол әділетсіздікке қарсы араша түскендердің бірі — Қайрат Рысқұлбеков.
Диалог үзіндісі
Сахна: «Ұстаңдар бұзақыны! Әкетіңдер, қамап тастаңдар!»
Сұрақ: «Савицкийді өлтірген сен бе?»
Жауап: «Жоқ, мен емес… Өтірік жала жаппаңдар!»
Қайраттың өлең жолдары
Күнәдан таза басым бар,
Жиырма бірде жасым бар.
Қасқалдақтай қаным бар,
Бозторғайдай жаным бар.
Қайрат деген атым бар,
Қазақ деген затым бар.
Еркек тоқты — құрбандық,
Атам десең, атыңдар!
Жауқазын — ерте көктемде қар астынан шығатын нәзік гүл. Қар еріп, күн қызғанда тез қурап кетеді. Желтоқсан құрбандарының қысқа ғұмыры да сол жауқазындай — ерте үзілген, бірақ мәңгі есте қалған өмір.
Тағзым сәті
Оқиға салдарынан қаза болған жастардың рухына бір минут үнсіздік жарияланады.
«Желтоқсан желі» — жүректегі жара, тарихтағы таңба
Жас арудың жанарында — желтоқсан,
Қанды ғасыр табанында — желтоқсан.
Қаралы өмір қайыстырған халқымның,
Қара тұман қабағында — желтоқсан.
Намысымның шырағы да — желтоқсан,
Сұрқай өмір сынағы да — желтоқсан.
Жігіттіктің жігері де — желтоқсан,
Жаңа күннің шуағы да — желтоқсан.
Желтоқсанның күні қандай ызғарлы,
Жүректерде жазылмайтын сыз қалды.
От боп жанған қазағымның жастары,
Жалынымен ерітіпті мұздарды.
Сол мұздарда жанған алау өшпейтін,
Еркіндікті қашанда ел көксейтін.
Қаныменен тарихқа жазылып,
Қайраттардың аты қалды сөнбейтін.
Бұл алаңда бір ұрпақтың қаны бар. Ей, болашақ — бұл жерді танып ал. Үміт-жіпке қол созған өркеннің ерте үзілген өмірі бар, жаны бар. Айтам деген — айтылмаған әні бар.
Тәуелсіздік — хабаршысы Желтоқсан,
Тарихыңның жаңа беті секілді.
Өкінгенмен пайда жоқ — өтті күндер,
Қыршын кетті, әттең-ай, көкөрімдер.
Еске алдық, дұға оқып бекзаттарым,
Алладан нұр, жұмақта көгеріңдер.
Ел тілегі — енді айтпағымыз,
Сүт бетінде қалқыған қаймағымыз.
Әрбірің — батырсың дастандағы,
Желбіреді аспанда байрағымыз.
Куәгерлер сөзі және концерттік бағдарлама
Бүгін арамызда Желтоқсан оқиғасының куәгерлері болған ағаларымыз бен апаларымыз отыр. Сол күндердің шындығын өз көздерімен көріп, әділет үшін күрескен азаматтарға сөз беріледі.
Қорытынды жыр
Өсер ұлдың қай сәтте де бірлік болмақ қалауы,
Лаула, лаула — Желтоқсанның мұзға жанған алауы!
Өздеріңдей өр намысты жас өркені бар елдің
Ешқашанда тиіс емес еңкеюге жалауы!
Қайтпас қайсар қасиетті күреспен,
Алыппыз біз мәңгі теңдік, азаттық.
Көп ұлтпыз — бірлігі зор, бір туған,
Шеңгелін сала алмас ешбір дұшпан.
Жасай бер, еркіндікке қолы жеткен,
Тәуелсіз, егеменді Қазақстан!
Медиа жоспар
- Бейне: «16 желтоқсан» (көрініс)
- Бейне: «Желтоқсан желі»
- Бейне: «Көк тудың желбірегені»