Луллий шеңберінің мақсаты
Луллий шеңбері
Луллий шеңбері — мектепке дейінгі ұйымдарда қолдануға қолайлы, ТРИЗ және РТВ авторлары ұсынған, балалардың зияткерлік және шығармашылық қабілеттерін дамытуға бағытталған тиімді құрал. Бұл әдістеме балалардың зерттелетін материалға қызығушылығын сақтауға көмектесіп, ойын арқылы ойлау мен сөйлеуді белсендіреді.
Негізгі артықшылық
Ойын форматы арқылы тілдік белсенділік артады, ал тапсырмалар күрделенген сайын ойлау икемділігі қалыптасады.
Қолдану аясы
Жеке жұмысқа да, шағын топпен және бүкіл топпен жұмыс істеуге де ыңғайлы.
Оқу нәтижесі
Байланыс орнату, салыстыру, жүйелеу, әңгіме құрастыру және мәселе шешу дағдылары дамиды.
Тарихы және идеясы
XIII ғасырда француз монахы Раймонд Луллий бірнеше дөңгелектен тұратын логикалық құрылғыны ойлап шығарған. Дөңгелектер қозғалып, әртүрлі комбинациялар жасауға мүмкіндік берген. Осы принцип бүгінгі күні мектепке дейінгі жастағы балалардың сөздік қорын, ойлауын және шығармашылық қиялын дамытуға ыңғайлы ойын материалы ретінде қолданылады.
Луллий шеңбері — қарапайым құрылымымен «компьютерге ұқсас» логикамен жұмыс істейтін көрнекі құрал: айналдыру арқылы жаңа байланыстар мен жаңа мағыналар құрастырылады.
Құрылымы қалай жасалады?
Құрал әдетте әртүрлі диаметрлі екі немесе бірнеше шеңберден (пластинадан) тұрады. Жоғарғы бөлігінде көрсеткіш немесе белгі (маркер) орналастырылады. Әр шеңбер тең секторларға бөлінеді: ерте жастағы балалар үшін көбіне 4 сектор, ал ересектеу топтар үшін 6 немесе 8 сектор қолданылады.
Секторлардың мазмұны
- Суреттер (қоршаған орта объектілері)
- Сөздер
- Буындар
- Сандар
- Сөйлем үлгілері
Жұмыс принципі
Шеңберлер мен көрсеткіш бір-біріне тәуелсіз айналады. Осы арқылы секторлардағы мазмұнды әртүрлі комбинацияда сәйкестендіріп, тіпті бастапқыда «үйлеспейтін» көрінетін нысандарды біріктіруге болады.
Негізгі мақсаттары
Дамытушылық бағыт
- Назарды шоғырландыру
- Ауызша сөйлеу дағдыларын дамыту
- Қолдың ұсақ моторикасын дамыту
- Қиял мен шығармашылық ойлауды дамыту
Танымдық бағыт
- Әлемді тану жолдарын меңгерту
- Байланыс орнату және салыстыру
- Пайда болған мәселелерді шешуге бағытталған дағдыларды қалыптастыру
- Өзіндік ізденіс пен ой қорытындысын жасау
Тіл дамытудағы орны
Мектепке дейінгі баланың тілін дамыту — әрдайым өзекті мәселе. Қазіргі таңда тіл дамыту үдерісін түзету мен жетілдіруге арналған көптеген әдістер бар. Дегенмен ең тиімді әрі қолжетімді әрекеттің бірі — ойын. Ойын балада жағымды эмоциялық күй тудырып, тілдік белсенділікке қызығушылығын арттырады.
Ойын мен тіл дамытудың екіжақты байланысы
- Бала ойын барысында белсенділік танытады, соның нәтижесінде тілі дамиды.
- Ойынның өзі тіл дамуына қарай күрделене түседі: сөйлеу құрылымы, сөздік қор, байланыс орнату деңгейі өседі.
Ойындарды ұйымдастыру: технологиялық ереже
Ойын барысында дөңгелектердің секторларына суреттер немесе заттарды білдіретін белгілер орналастырылады. Баланың міндеті — дөңгелектерді айналдыра отырып, олардың арасындағы байланысты табу және жауапты негіздеу.
Мысал: «Ағаш — мекені — жемісі»
1-дөңгелек
Ағаштар: шырша, алма ағашы және т.б.
2-дөңгелек
Өсетін жері: бақ, орман және т.б.
3-дөңгелек
Жемісі: алма, шырша бүрі және т.б.
Тәрбиешінің нұсқауы бойынша бала алдымен алма ағашын табады, кейін дөңгелекті бұрып «бақ» суретіне сәйкестендіреді, соңында үшінші дөңгелектен «алманы» табады. Осылайша логикалық байланыс орнайды әрі сөйлеу арқылы бекітіледі.
Инновациялық технология ретіндегі қолданылуы
Луллий шеңбері әдісі ойын арқылы сөйлеуді дамытуға, сондай-ақ қарапайым математикалық ұғымдарды қалыптастыруға тиімді. Оқу қызметінде картина бойынша әңгіме құрастыру, суреттерді салыстыру, сөздік жұмысты байыту, буын және дыбыс талдау сияқты тапсырмалар жүйелі түрде ұйымдастырылады.
Әдістемелік нұсқаулықтар әдетте көрнекі, балалардың қабылдау үдерістеріне жақын және қолдануға қолайлы болып құрастырылады. Қосымша материалдарда картина мен жай суреттер бойынша нақты сабақ үлгілері, сондай-ақ сөздік қорды молайтатын әдіс-тәсілдер ұсынылады.
Қорытынды
Луллий шеңбері — қарапайым, бірақ мүмкіндігі кең құрал. Ол балаларға ойын арқылы байланыс табуды, сөздік қорды байытуды, сөйлем құрастыруды, қиялдауды және мәселені шешуді үйретеді. Ең бастысы — баланың қызығушылығын сақтап, белсенді сөйлеуге ынталандырады.