Қазақша рефераттар

Жалаң сөйлемді жайылма сөйлемге айналдыру

Сабақтың тақырыбы

Жалаң сөйлемді жайылма сөйлемге айналдыру.

Сабақтың мақсаты

  1. 1) Жалаң және жайылма сөйлем туралы берілген білімді кеңейту, бекіту. Сөйлемнің жалаң, жайылма болып бөлінуі тұрлаулы және тұрлаусыз мүшелерге байланысты екенін меңгерту.
  2. 2) Ауызша және жазбаша тілін дамыту, сөздік қорын молайту, байланыстырып сөйлеу қабілетін арттыру.
  3. 3) Ізденімпаздыққа, ұқыптылыққа және сауаттылыққа тәрбиелеу.

Сабақтың сипаттамасы

Түрі
Аралас сабақ.
Көрнекілігі
Кесте, үлестірмелі қима қағаз, тірек сызба, мақал-мәтелдер.
Жұмыс форматы
Екі топқа бөліну: «Білгірлер» және «Тапқырлар».

Сабақ құрылымы

  1. I Ұйымдастыру кезеңі
  2. II Үй тапсырмасын тексеру
  3. III Қорыту: сұрақ-жауап
  4. IV Сабақтың мақсатымен таныстыру
  5. V Қорытынды: дидактикалық ойын

Сабақтың негізгі идеясы

Бүгінгі сабақта жалаң және жайылма сөйлем туралы түсінігімізді бекітіп, кеңейтеміз. Жалаң сөйлемді жайылма сөйлемге айналдыру дағдыларын жетілдіреміз.

Еске салу

Сөйлемнің жалаң немесе жайылма болып бөлінуі сөйлем мүшелеріне байланысты: тек тұрлаулы мүшелерден тұрса — жалаң, тұрлаусыз мүшелер қосылса — жайылма.

Көркем жазу

Тақтаға өлең жолдарын жазып, тыныс белгілерін сақтап, көркем етіп көшіру ұсынылады.

Мезгіл бастар оңына жол,

Екі жылға созылады ол.

Басы да сол — жаңа жылдың,

Ескі жылдың соңы да сол.

Қыс.

Дыбыстық-әріптік жұмыс

«Ққ» дыбысынан сөйлем құрап жазу, сөйлемнің жалаң не жайылма екенін анықтау.

  • Қайрат қарады.

    Тапсырма: сөйлем мүшелерін талдап, түрін белгілеу.

  • Қара қарға қарқылдады.

    Тапсырма: тұрлаулы және тұрлаусыз мүшелерді ажырату.

  • Қанат қалың қарға құлады.

    Тапсырма: сөйлемнің жайылуын анықтайтын сөздерді табу.

Тапсырмалар жүйесі

1-тапсырма. Тірек сызбамен жұмыс

Тірек сызба арқылы жалаң және жайылма сөйлемнің құрылымын қайталау, мысалдармен бекіту.

2-тапсырма. Жалаң сөйлемді жайылма сөйлемге айналдыру

Берілген сөйлемдерге тұрлаусыз мүшелер қосып, мағынасын нақтылаңыз.

  • Жаңбыр жауды.
  • Марат оқыды.
  • Әли келді.
  • Жел соқты.
  • Ұшақ көтерілді.

2-тапсырма (жалғасы). Жайылма сөйлемді жалаң сөйлемге айналдыру

Тұрлаусыз мүшелерді алып тастап, сөйлемнің негізгі құрылымын сақтаңыз.

  • Айман доппен ойнады.
  • Мал өрістен ерте келді.
  • Күләш суды құдықтан әкелді.
  • Күн көктемде жылынады.
  • Жанар мектептен келді.

3-тапсырма. Сызба бойынша сөйлем құрау және сөйлем бойынша сызба сызу

Төмендегі сөйлемдерге сәйкес сызба құрастырып, сөйлем мүшелерін белгілеңіз.

Құстар келді.

Өзен суы тасыды.

Мал өрістен ерте келді.

4-тапсырма. Шығармашылық жұмыс

Берілген сұрақтарға қажетті сөздерді қойып, шыққан сөйлемдердің жалаң немесе жайылма екенін анықтаңыз.

(Кім?) балаларды оқытады?

(Не?) жапалақтап жауды?

(Кім?) сурет салады?

(Не?) мөңіреді.

Малды (кім?) бағады.

Үйді (кімдер?) салады.

(Кім?) егін егеді.

(Кім?) балаларды емдейді.

(Не?) маңырайды.

Балықты (кім?) аулайды.

5-тапсырма. Мақал-мәтелмен жұмыс

Мақал-мәтелдердің мағынасын талдап, олардың қайсысы жалаң, қайсысы жайылма сөйлем екенін анықтаңыз.

Отан отбасынан басталады.
Өнер — ағып жатқан бұлақ, білім — жанып тұрған шырақ.

Қорытынды

Сабақ соңында дидактикалық ойын арқылы жалаң сөйлемдерді жайылма сөйлемге айналдыру тапсырмалары орындалады. Оқушылар сөйлем мүшелерін дұрыс ажыратып, сөйлем құрылымын түрлендіру дағдыларын бекітеді.

Дидактикалық ойын

«Жалаң сөйлемді жайылма сөйлемге айналдыру» (тапсырманы жеке/жұп/топпен орындау формасында ұйымдастыруға болады).