Магнит тілшесі
Сабақ жоспары
Электромагниттік құбылыстар бөлімін қайталау
Бұл сабақта оқушылардың «Электромагниттік құбылыстар» бөлімі бойынша білімдері тексеріліп, жүйеленеді және тәжірибелер арқылы қорытындыланады. Сабақ ойын формасында ұйымдастырылып, жауапкершілік пен қызығушылықты арттыруға бағытталады.
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Оқушылардың электромагниттік құбылыстар бөлімі бойынша алған білімдерін тексеру, жүйелеу, талдау, қорытындылау және жалпылау.
Дамытушылық
Оқыған материалды қорытындылай отырып салыстыра білу, өз ойын анық жеткізу дағдыларын қалыптастыру; пәнге қызығушылық пен оқу мотивациясын арттыру.
Тәрбиелік
Оқуға қызығушылықты арттыру, ұқыптылық пен жауапкершілікке тәрбиелеу; ойын элементтері арқылы экономикалық сауаттылыққа назар аударту.
Сабақ форматы
Көрнекіліктер
- Ақша үлгілері, лотерея билеттері (есептер жазылған үлестірмелер)
- Гальванометр, екі шарғы, темір өзекше
- Трансформатор, реостат, электр қоңырауы
- Сымдар, рама, магнит тілшесі, ток көзі, кілт
- Тұрақты магниттер (жолақ, таға), амперметр, вольтметр
- Диод, электрондық оқулық, интерактивті тақта, мадақтау грамотасы
Сабақтың барысы
-
1
Ұйымдастыру
3 минут
-
2
«Білім биржасы» ойыны
40 минут
- Сұрақтар — 15 минут
- Тәжірибені демонстрациялау және түсіндіру — 15 минут
- «Кім қырағы?» — 10 минут
-
3
Бағалау
1 минут
-
4
Үйге тапсырма
1 минут
Ұйымдастыру кезеңі
Мұғалімнің әрекеті
- Оқушылармен амандасу.
- Оқушыларды түгендеу.
- Сабақтың мақсаты мен ойын ережесін түсіндіру.
Негізгі ой
Оқушылар тапсырмалар орындау арқылы өз «есепшотына» қаржы жинайды. Бұл формат жауап беруді белсенді етеді және әр кезеңнің нәтижесін айқын көрсетеді.
«Білім биржасы» ойыны
Сабақты өткізу үшін «Қазақстан Халық Банкі» моделі қолданылады: банк тапсырмалар үшін марапат ретінде «ақша» береді. Бастапқы қаржы жеткілікті болуы үшін әр оқушы өз есебінен банкке 100 € демеушілік салым енгізеді.
Лотерея билеттері және сұрақтар
Банк жұмысын құны 100 € болатын лотерея билеттерін сатудан бастайды. Әр оқушы бір билет сатып алады. Билеттерде тапсырмалар видео-сұрақ түрінде беріледі.
Ереже
- Жауап дұрыс болса — билет құны қайтарылады.
- Жауап қате болса — ақша банкте қалады.
- Барлық сұраққа дұрыс жауап берген оқушыға қосымша сыйақы: 200 €.
Тәжірибе: демонстрация және түсіндіру
Қажетті құралдардан тізбек құрып, тәжірибені дұрыс орындап әрі мәнін түсіндірген оқушыға 1000 € беріледі. Егер тізбек құрастырылғанымен тәжірибе дұрыс түсіндірілмесе, жиналған қаражаттан 100 € ұсталады.
1) Эрстед тәжірибесі
1820Дат ғалымы Эрстед мыс өткізгішті магнит тілшенің үстіне, оның осіне параллель орналастырды. Өткізгіш арқылы ток жіберілгенде магнит тілшесі бастапқы қалпынан ауытқиды, ал тізбек ажыратылғанда қайта бастапқы қалпына келеді. Ауытқу бағыты өткізгіштегі ток бағытына тәуелді.
Негізгі қорытынды: электр тогы магнит өрісін тудырады.
2) Фарадей тәжірибесі
1831Ағылшын ғалымы Майкл Фарадей магнит өрісі өзгергенде электр тогының пайда болатынын анықтады. Бұл құбылыс электромагниттік индукция деп аталады.
- Екі шарғы алынады: A — гальванометрге, B — ток көзіне жалғанады.
- A шарғы B-ға қатысты қозғалыссыз тұрса — ток байқалмайды.
- Шарғылардың біреуі қозғалғанда — ток пайда болады.
- Темір өзекше енгізілсе өріс күшейеді; өзекше қозғалғанда ғана ток жүреді.
3) Раманың айналуы
Раманың жазықтығы магнит өрісінің күш сызықтарына параллель орналасады. Сол қол ережесін қолдана отырып, рама бөліктеріне әсер ететін күштердің бағыты анықталады. Тікбұрышты раманың қарама-қарсы бөліктеріне түсетін күштер шамалас әрі параллель болғандықтан, рамаға айналдырушы әсер пайда болады да, ол өріске перпендикуляр бағытта орнығуға ұмтылады.
Негізгі идея: магнит өрісіндегі ток өтетін раманың айналдырушы моменті.
«Кім қырағы?» бөлімі
Бұл кезеңде оқушыларға бірнеше құрал-жабдық қысқа уақыт көрсетіледі. Кейін оқушылар есінде қалған құралдардың атауын жазып шығуы керек.
Сыйақы шкаласы
- 13–15 сөз 500 €
- 10–12 сөз 200 €
- 8–10 сөз 50 €
Құралдар тізімі
Бағалау
Сабақ барысында жиналған «қаржы» көлеміне қарай баға қойылады:
5 (өте жақсы)
1600–1800 €
4 (жақсы)
1300–1500 €
3 (қанағаттанарлық)
1300 €-ден төмен
Үйге тапсырма
Жұмыс түрі
- «Электромагниттік құбылыстар» бөлімі бойынша сөзжұмбақ құрастыру.
- Тақырып бойынша тест дайындау.
Нәтижені бекіту
Үй жұмысы негізгі ұғымдарды (токтың магнит өрісі, электромагниттік индукция, магнит өрісіндегі раманың айналуы) қайталап, терминдерді жүйелеуге көмектеседі.