Ортақ сұрақ
Қыз тәрбиесі – ұлт тәрбиесі
Қыз тәрбиесі – ұлттың тәрбиесі. Қыз бала — бойжеткен, келін, ана. Әр кезеңінде ол дер кезінде тұлға болып қалыптасады. Ұрпақтың болашағын ойласақ, қыз баланы сыйлау мен қадірлеуді, оның тәрбиесіне жауапкершілікпен қарауды қоғам болып күшейтуіміз керек.
Ой салатын сөз
«Шығыс халықтарының арасында, жалпы мұсылман елдерінде әйел затын ерекше бағалайтын, қарындасты қатты қастерлейтін халықтың бірі де, бірегейі де — біздің қазақ».
— Н. Ә. Назарбаев
Мақсат
Қыз балаларға адамгершілік пен адалдықты, әдеп пен сыпайылықты, тазалық пен тиянақтылықты, имандылық пен жауапкершілікті жан-жақты түсіндіру. Жүріс-тұрыс мәдениетін қалыптастырып, қыз намысы мен көркі, өзін-өзі ұстау әдебі туралы дұрыс бағыт беру.
- Жеке бас гигиенасын сақтауға дағдыландыру.
- Әдепсіздік пен бұрыс жолға түспеуге тәрбиелеу.
- Рухани-адамгершілік құндылықтарды күнделікті өмірде ұстануға үйрету.
Дәстүрлі ұстаным: «Қыз — қонақ»
Қазақ халқы «қыз — қонақ» деп, төрінен орын беріп, қызды «алтынның сынығына» балап өсірген. «Қызға қырық үйден тыю, қала берсе қара күңнен тыю» деген мақалдың өзінде үлкен ой жатыр: қыз тәрбиесіне тек ата-ана ғана емес, бүкіл ауыл, ел жауапты.
Бұрын
Ұят, инабат, үлкенді сыйлау, қимыл-қозғалыс мәдениеті — күнделікті өмірдің нақты ережесіне айналды.
Қазір
Ақпараттың көптігі, әлеуметтік желі, смартфон ықпалы күшейді. Тәрбие — отбасы мен мектептің бірлескен жұмысына бұрынғыдан да мұқтаж.
Жас ерекшелігіне сай тәрбие
Қыз баланың физиологиялық және психологиялық даму кезеңдерін ескере отырып ұйымдастырылған тәрбие жұмысы міндетті түрде нәтижесін береді. Мектептегі өнегелі іс пен сыпайы қарым-қатынасқа үйренген қыз — ертең еңбекте де, отбасында да абыройға ие болады.
Бастауыш сынып
Ұқыптылық, тазалық, үлкенді сыйлау, құрбы-құрдаспен мәдени қарым-қатынас, мектепте өзін дұрыс ұстау.
5–7 сынып
Мінез тұрақтылығын қалыптастыру; инабаттылық, әдептілік, ізет, мәдениеттілік дағдыларын бекіту.
8–11 сынып
Қоғамның белсенді мүшесі екенін сезіндіру; адал достық пен таза сезімді түсінуге жетелеу; өнерге, мәдениетке, тарихқа, отаншылдыққа көзқарас қалыптастыру; отбасының алтын арқауы болуға баулу.
Негізгі ой
Қыз баланың алдында қоғам, ел, ұлт алдындағы үлкен жауапкершілік бар. Сондықтан әдеп пен сыпайылықты, тазалық пен адамгершілікті жасынан бойына сіңірген, білімді әрі жан-жақты жетілген қыз тәрбиелеу — ортақ міндет.
Ақпарат ықпалы: теледидар мен смартфон
Соңғы жылдары кейбір оқушы қыздардың тәртібіне қатысты алаңдаушылық бар екені жасырын емес. Мұндай құбылыстарға әсер ететін фактордың бірі — теледидар мен интернет контенті: зорлық-зомбылықты, әдепсіз көріністерді қалыпты нәрсе ретінде көрсететін дүниелер баланың санасына әсер етуі мүмкін. Смартфон — пайдалы құрал, бірақ бақылаусыз қалса, баланы пайдалыдан гөрі зияндыға бейімдеуі ықтимал.
Маңызды ескерту
Шектеу қою — тыйым салу ғана емес. Бұл — түсіндіру, келісім жасау, үлгі көрсету және тұрақты бақылау мәдениеті.
Ата-анаға сұрақтар
- Неге қымбат смартфон алып бересіз?
- Балаңыздың немен шұғылданатынын білесіз бе?
- Қандай сайттар мен қосымшаларды қолданады?
- Смартфон бала үшін не мақсатқа қызмет етуі керек?
Ұстаздарға сұрақтар
- Мектепте смартфон ұстау қаншалықты орынды?
- Оқушының әлеуметтік желіде жиі отыруы дұрыс па?
- Мектеп оқушының негізгі ісі не болуы керек?
Қыздарға сұрақтар
- Қымбат телефонды не үшін ұстайсың?
- Мектеп ережесіне жүгінесің бе?
- Қандай желілер ұнайды және не үшін?
Ортақ қағида
Баланы тек тамақтандырып, киіндіру жеткіліксіз. Әдет-ғұрыпты үйрету, үлкенді сыйлау, кішіге ізет ету, еңбекке баулу — тәрбиенің тірегі. Әр ата-ана баласының болашағына жауапты.
Тәрбиенің жауапкершілігі: мектеп пе, ата-ана ма?
Тәрбие — тек мектептің жұмысы емес, тек ата-ананың да міндеті емес. Бұл — бірлескен жүйе. Мұғалімнің қарауында көптеген оқушы бар: әрқайсысының мінезі, қызығушылығы, тәртібі әртүрлі. Сол себепті «тәрбиеге ұстаз толық жауап береді» деп барлық жауапкершілікті мектепке арту — әділетті емес.
Сабақтан кейін бала көбіне үйде болады. Күніне 12 сағаттың 1 сағатын ғана мақсатты түрде балаға арнау — оның тәртібі мен оқуына да, мінезіне де үлкен әсер етеді.
Талқылауға сұрақ
Бала тәрбиесіне кім көбірек жауапты: ата-ана ма, әлде ұстаз ба? Неге?
Киім мәдениеті және мектеп формасы
Мектеп формасы енгізілгеніне бірнеше жыл болса да, кейбір оқушылардың тар джинсы, денеге жабысып тұратын шалбар немесе жылтырақ детальдары бар қысқа белдемшеге әуестігі байқалады. Мұнда да ең алдымен отбасы таңдауы мен талғамы маңызды: мектеп ережесіне сай, жинақы әрі ыңғайлы киім — тәртіп мәдениетінің бір бөлігі.
Ұстаздарға сұрақ
Мектеп формасы қандай талаптарға сай болуы керек?
Ата-аналарға сұрақ
Сіздің ойыңызша, қыз балаға арналған мектеп формасы қандай болуы тиіс?
Қыз көркі және шаш күтімі: дәстүр мен талғам
Ертеде аналар қыздың көрігіне ерекше мән берген. «Аттың көркі — жалы, арудың көркі — шашы» деген түсінік бойынша, шаш күтімі — мәдениет пен ұқыптылықтың белгісі саналған. Қос бұрым немесе бестемше етіп өру — бойжеткен қыздың жарасымды көркі болған.
Ал қазіргі таңда шашты жайып жүру жиілеп барады. Бұрын шашты тарқату көбіне қаралы жағдайда ғана жасалатын ишара ретінде қабылданған. Ендеше бүгінгі таңда шаш сәні мен мектептегі жинақылық талабының арасындағы тепе-теңдікті қалай сақтаймыз?
Талқылауға сұрақ
Қыз баланың шашты жайып жүруі мектеп мәдениетіне қаншалықты сай? Сіздің уәжіңіз қандай?
Тәрбие — кейін іздеп табылатын дүние емес
«Өмірдің бар қызығы — бала» дейді халық. Мол ақша табуға болады, ал бала бойына сіңбеген тәрбиені кейін қанша іздесең де қайтару қиын. «Ағаштың жемісін жегің келсе, шыбық кезінде күт» деген сөз — тәрбиенің уақытында берілуі керек екенін еске салады.
Қыз баланың бойына асыл қасиеттерді дарыту тек ақыл айтумен шектелмейді. Ең маңыздысы — орынды уақытта, орынды жағдайда үлгі көрсету. Ізеттілік пен көргенділік нәресте кезінен, ана сүтімен бірге бойға сіңеді.
Күнделікті әдеп дағдылары
- Қатты күлмеу, айқайлап сөйлемеу.
- Үлкеннің жолын кеспеу.
- Ыдыс-аяқты салдырлатпау.
- Есікті теуіп ашпау, босағаны кермеу.
- Ұсынған кесені төмен қарап бермеу.
- Үлкеннен жоғары отырмау.
Тіпті отырыс-тұрыс, жүріс, қимыл-қозғалыс, киім киісі мен дауыс ырғағына дейін мән беру — қыз тәрбиесіне қаншалықты жауапкершілікпен қарағанымызды көрсетеді.
Ортақ сұрақ
«Қазіргі қазақ қыздары бұзылу қаупін кешіруде» деген пікірмен келісесіз бе? Неге? Мектептегі қыздардың тәрбиесіне көңіліңіз тола ма?