Тіл - таусылмайтын байлық

Ақындар жырлағандай, тіл – қай елде болса да қастерлі әрі құдіретті ұғым. Ол – достықтың кілті, ынтымақтастықтың бастауы, ырыс-берекенің өзегі, ұлттың жаны мен ары. Тіл – жай ғана сөз емес; өмірдің талай сынынан өтіп, уақыт талабына сай өрістеп, жетілген тұтас ақиқат.

Тілсіз қоғам өмір сүре алмайды. Тіл қоғам бар жерде пайда болып, қоғаммен бірге дамиды. Демек, қоғамнан тыс бөлек тіл жоқ: тіл – қоғамның жемісі. Тілге құрмет – халыққа құрмет. Тілсіз халықтың, тілсіз елдің болашағы болмайды.

«Тіл туралы» заңда мемлекеттік тілді меңгеру Қазақстан халқын топтастырудың аса маңызды факторы екені, әрі Қазақстан Республикасының әр азаматының парызы екені атап көрсетіледі. Ұлттың ең қасиетті сипаты – оның ана тілі. Тіл – ұлттың өмір сүруінің басты шарты.

Қазақстан Республикасы Конституциясының 7-бабының 1-тармағында мемлекеттік тіл – қазақ тілі деп анық жазылған. Бұл норма «Тіл туралы» заңда да берік бекітілген. Сондықтан қазақ елінде, қазақ жерінде қазақ тілі өркендеуі тиіс. Ол үшін ана тіліміздің қадір-қасиетін өзіміз біліп, дәріптеп, насихаттай білуіміз қажет.

Қазақ халқының ақын-жазушылары мен шешендері көп, олар қазақ тілінің байлығын сөз арқылы дәлелдеп келеді. Қазақ тілі – өте бай тіл: ойды дәл жеткізеді, сезімді нәзік бейнелейді, терең мағынаны қысқа сөзге сыйғызады.

«Тіл тағдыры – ел тағдыры» деген сөз бекер айтылмайды. Сондықтан әр адам өз ана тілін көзінің қарашығындай қорғап, тілдің орынсыз шұбарлануына қарсы тұруы тиіс. Туған тілдің абыройын асқақтату – әр азаматтың абзал борышы.

Тілсіз білім жоқ, ал білім – өмірдің шырағы. Қазақтың «Білім кілті – тіл» деген мақалы тілдің ғылым-білімді, мәдениетті өркендетудегі орнын айқындайды. Сонымен бірге мемлекеттік тіл – татулық пен бірліктің тірегі.

Халқымыз ана тілінің құдіретін ертеден таныған. «Өнер алды – қызыл тіл», «Тіл тас жарады, тас жармаса, бас жарады», «Тоқсан ауыз сөздің тобықтай түйіні бар» деген нақылдар – сөзге, тілге деген ұлт құрметінің көрінісі.

Ана тіліміздің тағдыры үшін күресте халқымыз ешқашан қол қусырып отырған емес. XX ғасырдың басында тіл мәртебесін көтерген Алаш арыстары, ал 1980-жылдардың соңындағы бүкілхалықтық қозғалыстар – соның айғағы. Ата-бабамыз аңсаған тәуелсіздікке қол жеткіздік. Ендігі мақсат – ұлттық рухты көтеріп, мемлекеттік тілдің мерейін үстем ету.

«Қанша тіл білсең, өзгеден сонша биіксің» деген ой орынды. Дегенмен ең әуелі өз еліңнің мемлекеттік тілін білу – міндет. Қазақ тілі шаруашылықтың барлық саласын өркендетуге ықпал ететін күш, мәдениетті көтеретін пәрменді құрал, жұртшылықты отаншылдық рухта тәрбиелейтін қуатты қару.

Бүгінде ауызекі қатынаста орыс тілінің үстемдігі әлі де сезіледі. Отбасында ана тілінде тұрақты сөйлейтін шаңырақтар азайып бара жатқаны да ойлантады. Туған тіл тұрғанда өзге тілге ғана сүйену, тіпті ана тілден безу – ақ сүт беріп өсірген анаңды ұмытумен тең.

Мемлекеттік тіл мәселесі тәуелсіздік алған жылдардан бері батыл көтеріліп келеді. Ұлттық саясаттың маңызды бағыттарының бірі – қазақ тілінің мәртебесін көтеру. Бұл бағытта практикалық та, теориялық та жұмыстар атқарылып жатыр. Өйткені тіл халықпен бірге өмір сүріп, халықпен бірге дамиды: әр ұлттың тілі – оның бақыты мен тірегі.

Егер тілдің тағдырын дәл қазір шешпесек, оның тізгінін қолдан шығарып алуымыз мүмкін. Онда келешек ұрпақ – балаларымыз бен немерелеріміз – тілден алыстап, мәңгүрттенуге ұрынуы ықтимал. Мұның соңы мемлекет болашағына да салмақ түсіреді. Ондай күннің болмауын тілейік.

Ана тілін қадірлеу – мемлекетіңді, ұлтыңды, өзіңді қадірлеу. Қазақстан егемендігін баянды етіп, әлемдегі озық елдердің қатарына қосу үшін мемлекеттік тілдің жетекші рөлін жас ұрпақ санасына сіңіру – бәрімізге ортақ қасиетті парыз.

Туған тілге сүйіспеншілік бала кезден басталуы тиіс. Айналаны танып-білу – туған тілді білуден басталады. Тілді үйрену – өз ұлтыңды тану. Ұлттық тілді білу – ұлттың ділін, мінезін, ой-өрісін, жан дүниесін тану, мәдениет пен дәстүрді жаңғырту екенін ұмытпайық.

Тілді тек оқулықпен үйрену жеткіліксіз. Тілдің бай қазынасын игеру үшін қазақ тіліндегі көркем әдебиетті оқу, ғылыми еңбектермен танысу, жазба жұмыстарын жүргізу, күнделікті қолдану қажет. Тіл тәжірибемен шыңдалады.