Құлпырған гүлдер, оның маңында жақсы балалар
Тақырыбы: Үлкенге құрмет, кішіге ізет
Бұл сабақтың өзегі — сыйластық пен адамгершілік. Әрбір бала үлкенді құрметтеудің, кішіні қамқорлаудың мәнін түсініп, оны күнделікті әрекетке айналдыруға үйренеді.
Мақсаты
Сыйластық, құрмет және адамгершілік құндылықтары туралы түсінікті кеңейту.
Міндеттері
- Үлкендер мен кішілер арасындағы сыйластықты түсіндіру.
- Сыйластыққа негізделген қарым-қатынас жасау дағдыларын дамыту.
- Үлкенді сыйлауға, кішіге қамқор болуға тәрбиелеу.
Көрнекілігі
Дәптер, оқулық, гүл, суреттер.
Шаттық шеңбері: жылы сөзден басталған күн
«Қайырлы таң, балалар! Бүгін сендермен әсем, жарық, кең бөлмеде кездескеніме қуаныштымын. Бүгін ерекше амандасайық».
Аманбысың ба, күн?
Аманбысың ба, ай?
Аманбысың ба, құрбым?
Аманбысың ба, ұстаз?
Қарсы аламыз сіздерді
Арайлап атқан таңменен.
Балалар, қолымдағы әдемі күнге қараңдаршы: ол бізге жылы күлкісін сыйлап тұр. Қане, біз де бір-бірімізге күн сияқты әдемі күлкімізді сыйлайық. Жылы күлкі әрқайсымызға қуаныш сыйлайды.
«Гүл шоғы» жаттығуы
Әр балаға гүл таратылады. Балалар жанындағы балаға гүл ұсына отырып, жылы сөз айтады. Гүлдер бірте-бірте көбейіп, үлкен гүл шоғына айналып, соңында ұстазға оралады.
Егер біреуге жақсылық тілесеңдер, жақсылық жасасаңдар, осы гүл шоғы сияқты ол да көбейіп, өздеріңе одан да мол жақсылық болып қайтады.
Жақсылықтан үйреніп,
Боламыз біз жақсы адам.
Жамандықтан жиреніп,
Үлгі аламыз жақсыдан.
Әңгімелесу: сыйластыққа апарар жол
Үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсету адамның мінезін көркейтеді, ортасын жақындатады және өзара сенімді күшейтеді. Төмендегі сұрақтар арқылы балалардың түсінігі тереңдетіледі:
- 1 Өзіңді және өзгені құрметтей білесің бе?
- 2 Өзара сыйластыққа қалай жетуге болады?
- 3 Достарыңмен арада қандай сыйластық бар?
Үлкенге құрмет
- Үлкен кісіні көргенде сәлем беру.
- Автобуста орын ұсыну.
- Заты ауыр қарияға көмектесу.
- Үлкеннің өтінішін құрметпен орындау.
Кішіге ізет
- Кішіні тыңдау, сөзін бөлмеу.
- Қамқор болу, қолдау көрсету.
- Жылы сөз айтып, көңілін түсірмеу.
- Әділдікке, достыққа үйрету.
Өзіңді сыйласаң, сені де сыйлайды. Жастайыңнан үлкенді құрметтеп, кішіге ізет көрсетсең, өмір бойы абыройлы боласың. Адамдардың бір-біріне жиі жақсылық жасауы — оларды достастырып, жақындастырады.
Мәтінмен жұмыс: «Үш дос»
Әңгімені оқып, талдау барысында әрбір әрекетте, әрбір сөзде сыйластық қажет екенін ұғындыру көзделеді. М. Төрежановтың «Үш дос» әңгімесі бойынша талқылау сұрақтары:
- 1 Балалар неліктен бірге ойнай алмады?
- 2 Бір-біріне сыйластықта болу үшін адамның бойында қандай қасиеттер болуы керек?
Балалардың жауаптары тыңдалып, қорытынды ой нақтыланады: сыйластық — тек сөз емес, ол мінез, әдет, күнделікті таңдаулар.
Ойын-жаттығу: «Құрмет — Ізет»
Тақтаға екі ағаштың суреті ілінеді: біреуі — үлкендерге арналған, екіншісі — кішілерге арналған. Балалар қағаз жапырақшалардағы сөздерді дауыстап оқып, қайсысы үлкенге айтылатын құрмет сөздері, қайсысы кішіге айтылатын ізет сөздері екенін ажыратып, тиісті ағашқа іледі.
Сөз үлгілері
Тыныштық сәті: ішкі жарыққа үңілу
Ыңғайланып отырыңдар. Терең дем алыңдар. Көзімізді жұмамыз.
Жақсы мен жаманды ажыратып, бойымыз жеңілдеп қалғандай. Бейнебір ақ түсті көбелекке ұқсап, ұшатын қанат пайда болғандай. Айналамызға көз салсақ, тек әдемі, жақсы нәрселер көрінеді: құлпырған гүлдер, оның маңында мейірімді балалар. Әрқайсысының жүзінде күлкі ойнайды.
Жер бетіндегі бар нәрсе бізге «жақсы бала бол» деп өтінгендей. Ал төбемізден нұр шашқан алтын күн: «Жақсы болу — өзіңнен», — деп тұрғандай.
Енді бір, екі, үш деп бұрынғы қалпымызға келейік.
Өлең: «Жақсы болу — өзіңнен»
Жақсы болу — өзіңнен,
Жаман болу — өзіңнен.
Өзіңді-өзің ая да,
Өзің үйрен өзіңнен.
Жақсылық көрсең біреуден,
«Мен қандаймын?» деп ойла.
Жамандық көрсең біреуден,
«Мен қандаймын?» деп ойла.
Ойын: «Біз де»
Шарты: қайырымдылықты білдіретін әрекет айтылса, балалар «Біз де» деп жауап береді. Қайырымдылыққа жатпайтын әрекет айтылса, үндемей қалады. Қателескен бала айып ретінде тақпақ немесе жұмбақ айтады.
- Жолда өте алмай жатқан қарияны сүйеп өткіздім. (Біз де)
- Сырқат әжейге дәрі бердім. (Біз де)
- Жылап тұрған баланы жұбатпадым. (үндемейміз)
- Қиналып тұрған жолаушының сөмкесін көтерістім. (Біз де)
- Мен інімді ренжіттім. (үндемейміз)
- Көрші атаға күнде азық-түлік әкеліп тұрамын. (Біз де)
- Атамның сөзін тыңдамадым. (үндемейміз)
Жаңа ақпарат: сыйластықтың нәтижесі
Адамдар бір-бірін сыйлап, түсіне білсе, жақсы қарым-қатынас орнайды. Өзара сыйластық — достыққа бастайтын жол.
Дәптермен жұмыс
1-тапсырма: «Менің айтар ақылым»
Қарындасыңа, сіңліңе немесе ініңе ақыл хат жаз.
2-тапсырма: «Үйдегі ақыл»
Үйдегі үлкендердің саған жиі айтатын ақылын жаз.
Психологиялық тренингтер
«Тазару»
Балаларға қағаз таратылады. Әрқайсысы өзіндегі жаман әдеттерді (жағымсыз қасиеттерді) жазып, кейін қағазды қоқыс жәшігіне тастайды. Бұл — ішкі жеңілдеуді сезіндіретін символдық қадам.
«Жүректен жүрекке»
Әрқайсысымыздың жүрегіміз бар. Оның көлемі үлкен емес — қолды жұмғанда жұдырықтай ғана. Қуанғанда жүрек «күлімдейді», ренжігенде «жабырқайды». Біреуді ренжітсек те, біреу бізді ренжітсе де — жүрек ауырады. Ал жақсылық жасасақ немесе жақсылық көрсек — жүрек қуанышқа бөленеді.
Сондықтан әрқашан жақсылық жасайық, бір-бірімізді ренжітпейік.
Қорытынды ой
Құрметтеп ата-анамды,
Ардақтап әпке, ағамды,
Қамқор боп сіңлі-ініме,
Сыйлымын үлкен-кішіге.
Бәрін де жақсы көремін,
Үнемі көмек беремін.
Үлкенді сыйлау — кішілік,
Үлгілі мінез — кісілік.