Қазақша рефераттар

Түркіше Гүлстан оқу

Қарағанды облысы, Жезқазған қаласы

№1 ЖОББМ • Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі: Абубакирова Тоғжан Манарбекқызы

Сабақ тақырыбы: Сәйф Сараи — «Түркіше Гүлстан»

Бұл жоспар-мәтін оқушыларға Алтын Орда дәуірі әдебиетінің көрнекті өкілі Сәйф Сараидың мұрасын танытып, оның Сағди Ширазидің «Гүлстан» шығармасын қыпшақ (түркі) тіліне аударудағы шеберлігін түсіндіруге бағытталған.

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік: Сәйф Сараидың өмірі мен шығармашылығы туралы мәлімет беру; «Гүлстанның» түркі тіліндегі нұсқасының Сағди еңбегіне сүйенген еркін аударма екендігін ұғындыру; шығармадағы өсиет-өнеге, адамгершілік мәселелерін талдау.
  • Дамытушылық: Шығыс ақындары туралы білімді кеңейту; әлемдік мәдениет өкілдерінің туындыларының мәні мен мазмұнын таныту; түркі тілінің қыр-сырын тануға қажет дағдыларды жетілдіру.
  • Тәрбиелік: Оқушыларды адамгершілікке, мәдениеттілікке тәрбиелеу; поэзия құдіретін сезінуге баулу.

Сабақ сипаттамасы

Сабақ түрі: аралас, танымдық-шығармашылық.

Әдіс-тәсілдері: оқу, талдау, сұрақ-жауап, салыстыру.

Көрнекілігі: сызба-кесте, слайдтар.

Сабақтың барысы

1) Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылардың сабаққа дайындық деңгейін тексеру, назарын тақырыпқа шоғырландыру.

2) Үй тапсырмасын тексеру

  • Рабғузидің өмірі мен шығармашылығы.
  • Лұқман Хакім туралы әңгімелердің мәні.

3) Білімді жан-жақты тексеру (сұрақтар)

Ежелгі дәуір әдебиеті кезеңдерін ата.

Әл-Фараби кім?

Сопылық поэзияның атасы кім?

Махмұт Қашқаридың еңбегін ата.

«Құтты білік» дастаны неше принципке негізделген?

Рабғузидің «Қисса-ул әнбия» еңбегінің мәні неде?

4) Жаңа сабақ

Сәйф Сараидың «Түркіше Гүлстан» еңбегін талдау, мазмұны мен мәнін ұғындыру.

5) Жаңа тақырыпты түсіндіру

Сәйф Сараи — Алтын Орда әдебиетінің аса көрнекті өкілдерінің бірі. Ол лирик әрі эпик ақын, жазушы және аудармашы ретінде түркі тектес халықтар әдебиеті мен тілінің кейінгі кезеңдерде дамуына елеулі ықпал еткен қаламгер.

Негізгі еңбек

Сәйф Сараидың бізге жеткен жалғыз көлемді еңбегі — «Гүлстан бит-түркі» («Түркі тіліндегі Гүлстан»). Бұл — парсы-тәжік әдебиетінің классигі Сағди Ширазидің «Гүлстан» шығармасының қыпшақ (түркі) тіліне жасалған еркін аудармасы.

Құрылымы: 8 тарау

  1. 1 Ел билеушілер туралы.
  2. 2 Халық бұқарасы жайында.
  3. 3 Қанағат пен ынсаптың пайдасы туралы.
  4. 4 Тілге сақ болудың пайдасы туралы.
  5. 5 Жігіттік шақ көріністері хақында.
  6. 6 Кәріліктің адамды әлсірететіні туралы.
  7. 7 Тәлім-тәрбиенің әсері жайында.
  8. 8 Әңгімедегі әдептілік мәселесі туралы.

«Гүлстан бит-түркіде» әдептілік, тілге сақ болу, өсек айтпау, сыпайылық сияқты көптеген этикалық мәселелерді көтеретін хикаяттар мол. Сәйф Сараи еңбегі — әлемдік әдебиеттің алтын қорынан орын алған көркем туынды.

6) Алған білімді тиянақтау

Талқылау сұрақтары

  • Сәйф Сараи аударған хикаяттардың мазмұны туралы айтып бер.
  • «Түркіше Гүлстан» шығармасы неше тараудан тұрады?

Тапсырма 1

Әдептілік, ар-ұят, адамгершілік туралы 2–3 мақал-мәтел жаз.

Тапсырма 2

Тілдің құдіреті туралы ой толға.

Қорытынды

Қорыта айтқанда, Сәйф Сараи парсы тіліндегі «Гүлстанды» қыпшақ тіліне зор шеберлікпен аударғаны даусыз. Ол түпнұсқадағы күрделі ұғымдарға қыпшақ тілінен дәлме-дәл әрі түсінікті балама тауып, оқырманға жеңіл қабылданатын көркем мәтін ұсына білген. Бұл — аудармашылық мәдениет пен тілдік өрістің биік үлгісі.

Үй тапсырмасы және бағалау

Үйге тапсырма

«Түркіше Гүлстан» шығармасын оқу.

Бағалау

Оқушылардың жауаптары мен шығармашылық тапсырмалары негізінде бағаланады.