Бейтаныс планета Планеталармен танысу көрінісі
Сабақтың тақырыбы: «Ғарышқа қанат қаққандар»
Мақсаты
Оқушыларды ғарыш әлемімен, ғарышкерлердің өмірбаяндарымен таныстыру; отансүйгіштік пен азаматтық қасиеттерді қалыптастыру; білімге, ғылымға ұмтылдыру; Байқоңыр туралы танымдарын кеңейту.
Көрнекіліктер
Т. Әубәкіров, Т. Мұсабаев, Ю. А. Гагарин суреттері, слайдтар.
Негізгі идея
Ғарыш дәуірі, ғылымға қызығушылық, елге қызмет ету және ерлік үлгісі.
Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушыларды I, II, III, IV топқа бөліп отырғызу.
- Тәрбие сағатының тақырыбы мен мақсатын хабарлау.
Әңгімеге кіріспе: 12 сәуірдің мәні
Мұғалім: «Балалар, 12 сәуір қандай күн? Бұл күннің ерекшелігі неде деп ойлайсыңдар?»
Оқушы жауабы: 12 сәуір — Дүниежүзілік космонавтика және авиация күні.
Осы мерекеге орай бүгін барлығымыз бірге аспан әлеміне «саяхат» жасап, ғарыш дәуірінің маңызды белестерін еске түсіреміз.
Еске түсіру: планетарий тәжірибесі
Мұғалім оқушыларға өткен әсерлерін сұрайды: «Өткенде бізге қай қаладан не келді? Қалай тамашаладыңдар? Не есте қалды?»
Жауап үлгісі: Ақтөбе қаласынан планетарий келді. Біз Меркурий, Шолпан, Марс, Жер, Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун планеталарымен таныстық; «ергежейлі мен оның досы» туралы көрініс арқылы аспан әлеміне саяхат жасадық.
Құттықтау сөз
Құрметті қонақтар, оқушылар, ұстаздар! Бүгін, 12 сәуір — Дүниежүзілік космонавтика күні құтты болсын! Еліміз тыныш, аспанымыз ашық болсын!
Ендеше, «Ғарышқа қанат қаққандар» атты әдеби-музыкалық бөлімімізді жалғастырайық.
Топтық жұмыс бөлімдері
I топ — «Ертегіде ұшқандар»
Шығармашылық- Ертегілер бойынша сурет салу.
- Ғарышкерлерге құттықтау хат жазу.
- «Ғарышкерлерге мың сәлем» өлең жолдарын айту.
Өлең жолдары
Ал, халайық, тұрмайық, ортамызды ашайық.
Думандатып би билеп, інжу-маржан шашайық.
Ғалымдардың ғалымы, ғарыш әлемі жайында
Кешімізді бастаймыз — айналады ел бір сенен.
Есіміңді білсе әлем — ғарышқа ұшқан қазақтың
Ұлдарына бір сәлем!
Хор: «Біз космонавт боламыз»
II топ — «Болашақта ұшатындар»
Зерттеу + эссе- «Бұл мамандықты не үшін таңдадың?» тақырыбында эссе жазу.
- «Ұшқыш — батыр ағалар» монтажын жалғастыру.
- Ғарышкерлердің өмірбаяны бойынша мәлімет ұсыну: Ю. А. Гагарин, Т. Әубәкіров, Т. Мұсабаев.
III топ — «Түсінде ұшқандар»
Әңгіме + поэзия- Қызықты түстері туралы әңгімелеу.
- «Қос ғарышкер — қос батыр» суреттерімен таныстыру, өлең арнау.
Өлең жолдары
Қос ғарышкер — Тоқтар мен Талғат десем,
Үзілген үмітімді жалғап кетем!
Ақынға да кеңістік, ғарыш керек,
Көз жұмбасақ ерлікке — самғап бекер!
Алыс көктен Айға жеткен, Айдан өткен кемеміз,
Марстан да, алыс жайға — ғарышқа да келеміз.
Жарқыл атқан, жарқылдатқан, жалындатқан ұл-қыздар,
Жас болаттар, қос қанаттар — космонавттар, жұлдыздар.
IV топ — «Табиғат қорғаушылары»
Талқылау- Зымырандардың табиғатқа тигізетін зияны туралы ой бөлісу.
- Байқоңыр — ғарыш айлағы тақырыбын таныстыру.
Өлең жолдары
Ғарышкерлер мекені — қазақ жері Байқоңыр,
Қай жер саған жетеді, ғажап жерім Байқоңыр.
Тоқтар, Талғат ағалардай болу үшін ғарышкер,
Жұрт қызыға қарағандай — болу керек намысты ел.
Ерлікпенен жыр егіз — оны жастан білеміз.
Біз Тоқтардың есімін ту ғып ұстап жүреміз.
Ойын: «Кім көп біледі?» (орысша — қазақша)
Планета — ғалам
Зымыран — ракета
Космос — ғарыш
Жер шары — глобус
Космонавт — ғарышкер
Көк аспан — синее небо
Самолет — ұшақ
Жұлдыз — звезда
Слайд мазмұны: ғарыш кемелері
Ғарыш кемесі — әрі үй, әрі ғылыми лаборатория: мұнда ғарышкерлер тұрады және жұмыс істейді. Ғарыш кемесінің бірнеше түрі бар: «Восток» (бір орындық; Ю. А. Гагарин ұшқан), «Восход», «Союз», «Салют», «Прогресс», «Мир». Бұл кемелер орбитаға көтеріліп, ғарыш станцияларының дамуына негіз болды.
Слайд: Сәғи Жиенбаев — «Ұшып келем»
Хормен оқу
Ұшып келем, ұшып келем,
Ұшып келем көгімде,
Мөлдір аспан төрінде.
Көкте жүріп қызығамын — жердегі
Сонау, сонау өзім ұшқан өңірге.
«Бұл не?» — ғарыш кемесі.
Көрініс: «Бейтаныс планета» — планеталармен танысу
Бір күні Қыдырәлі ғарышкер ағалармен бірге көкке көтеріліп, аспан әлеміндегі планеталармен танысып қайтты. Ол өз әсерін бөлісіп, болашақта ғарышкер болуды армандайтынын айтады. Оқушыларға планеталар туралы қысқаша мәлімет жазылған қағаздар таратылып, кезекпен оқылады.
1) Меркурий
Күнге ең жақын орналасқан планета. Күнді бір рет айналып шығуға 88 күн қажет.
2) Шолпан
Ең жарық планеталардың бірі. Мұнда сөнбеген жанартаулар және өте ыстық, қою атмосфера тән деп сипатталады.
3) Марс
Күннен санағанда төртінші планета. «Қызыл планета» аталуына оның қызғылт тасты, шаңды беті себеп.
4) Жер
Күнді шамамен 29,8 км/с жылдамдықпен айналады. Ғалымдардың пікірінше, Күн жүйесінде су мен тіршілік бар жалғыз планета.
5) Юпитер
Күн жүйесіндегі ең үлкен планета. Көлемі Жермен салыстырғанда шамамен 1300 есе үлкен деп беріледі.
6) Сатурн
Жарқыраған сақиналарымен танымал. Сақиналары тас сынықтары, мұз және шаң бөлшектерінен тұрады; беткі қабаты қатты емес.
7) Уран
Тоғыз сақинамен қоршалған деп айтылады. Күннен алыс орналасқандықтан, мұнда қараңғы әрі суық.
8) Нептун
Көгілдір түспен жарқырайды. Беткі қабатында қатты жел соғады; Күннен өте алыс орналасқан.
Қорытынды бөлім: «Ұшақ құрастыру» тапсырмасы
Оқушылар «ұшақ» бөліктері арқылы маңызды тарихи даталарды сәйкестендіріп құрастырады:
Алдыңғы бөлігі
1961 ж. 12 сәуір — Ю. Гагариннің ғарышқа алғаш ұшқан күні.
Корпусы
1991 ж. 2 қазан — тұңғыш қазақ ғарышкері Т. Әубәкіровтің ұшқан күні.
Қанаты
1994 ж. 1 шілде — Т. Мұсабаевтың ғарышқа ұшқан күні.
Қозғалтқыш
«Восток» — Ю. Гагарин ұшқан 1 орындық кеме.
Артқы бөлігі
«Союз ТМ-13», «Союз ТМ-19» — Т. Әубәкіров пен Т. Мұсабаев ұшқан кемелер ретінде көрсетіледі.
Қорытынды ән-өлең: Қасым Аманжолов — «Ұшқыш болғым келеді»
Әр топ 1 шумақтан орындайды
Мөлдір тұнық көк аспан,
Сол аспанға жарасқан,
Самолеттей сұңқармен
Ұшқан құспен таласқан,
Ұшқыш болғым келеді.
Көңілі — дария, ойы — аспан,
Асқар шыңнан бойы асқан.
Ай, күнімен аспанның
Әзілдескен, сырласқан,
Ұшқыш болғым келеді.
Ар-намысын ақтаған,
Жүректе жыр жаттаған,
Туған елім — ұясын
Жан-тәнімен сақтаған,
Ұшқыш болғым келеді.
Жаны жерлерге қонбаған,
Жатқан көңілі талмаған.
Асыл затты сұңқардай
Өз ұясын қорғаған,
Ұшқыш болғым келеді!
Қорытынды: сабақ соңында «Жұлдыздарға жол» әні орындалады.