Қазақша рефераттар

Көп шырынды бал өсімдіктердің бірнеше түрінен жиналған шырын

Бунақденелілер туралы сабақ жоспары

Бунақденелілер — жануарлар әлемінің ең көп таралған әрі алуан түрлі тобы. Бұл сабақта оқушылар жәндіктердің тіршілігі, пайдасы мен зияны, табиғаттағы рөлі туралы жүйелі түсінік қалыптастырады.

Сабақтың әдістері

  • Түсіндіру, сұрақ-жауап
  • Талдау, «Ой қозғау»
  • ЖИГСО, ассоциация
  • «Адасқан жануарлар» ойыны
  • Семантикалық карта

Көрнекіліктер

  • Жануарлардың суреттері
  • Бейнеролик
  • Сызбалар
  • Интерактивті тақта

Сабақтың мақсаттары

  • Бунақденелілердің жануарлар тобына жататынын түсіну, көптүрлілігін салыстыру
  • Ауызекі сөйлеуді дамыту, ойлау мен танымдық белсенділікті арттыру
  • Табиғатты қорғауға тәрбиелеу, жануарларға жанашырлық қалыптастыру

Сабақ барысы

Сабақ құрылымы оқушыны біртіндеп тақырыпқа жетелеп, жаңа білімді тәжірибелік тапсырмалар арқылы бекітуге бағытталған.

1) Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылармен амандасу, түгелдеу, оқу құралдарын тексеру. Психологиялық жағымды ахуал қалыптастыру үшін қысқа бейнеролик көрсетіліп, шағын жаттығу орындалады.

Айтылым (хормен):

Табиғат — біздің анамыз,
Табиғатқа — баламыз.
Иіліп сәлем береміз,
Біз — әдепті баламыз.

Топқа бөлу

  • 1 «Жабайы аңдар»
  • 2 «Үй жануарлары»
  • 3 «Құстар»
  • 4 «Үй құстары»

Әр топ өз атауына сәйкес қысқаша мәлімет айтып, жұмысқа кіріседі.

2) Үй тапсырмасын тексеру («Жұлдызды сәт»)

Өткен тақырыпты еске түсіру үшін сұрақ-жауап жүргізіледі. Оқушылар жауаптарының сапасына қарай жұлдызшалармен бағаланады.

  1. 1 Жануарлардың негізгі топтарын ата. (аңдар, үй жануарлары, құстар, балықтар, жорғалаушылар, қосмекенділер)
  2. 2 Неліктен дала жануарларын «жабайы аңдар» дейміз? (өз бетінше тіршілік етеді)
  3. 3 Үй жануарларын ата. (сиыр, қой, ешкі, түйе, жылқы)
  4. 4 Үй жануарларының пайдасы қандай? (адам қажетіне пайдаланылады)
  5. 5 Жабайы аңдар мен үй жануарларының ұқсастығы неде? (төлін емізеді, сүтқоректілер)
  6. 6 Жануарлардың тағы қандай топтарымен таныстық? (құстар, үй құстары, балықтар, бақа, жорғалаушылар)
  7. 7 Үй құстары туралы не білесің? (қолда бағылады, пайдалы)
  8. 8 Жабайы құстарға тән ерекшелік қандай? (өздігінен тіршілік етеді)
  9. 9 Неліктен бақаны қосмекенді дейміз? (суда да, құрлықта да тіршілік етеді)

3) Негізгі бөлім («Ой қозғау» + жұмбақтар)

Интерактивті тақтадан суреттер көрсетіліп, оқушылар жұмбақтардың жауабын табу арқылы жаңа тақырыпқа өздері келеді: Бунақденелілер.

Жұмбақтар

Біреуге найза түйрейді, өзі де содан күйрейді.

Жауабы: Ара

Қиналып көтеріп, өзінен ауырды. Жорғалап кетеді, жүкшідей кәдімгі.

Жауабы: Құмырсқа

Бар жұмысы — ермегі. Талмай қанат қағады. Еңбекті қош көрмейді, жат ыдысты бағады.

Жауабы: Шыбын

Гүл ұшып гүлге қонады, гүл бақшам гүлге толады.

Жауабы: Көбелек

Жаңа білім мазмұны

Бунақденелілер — жануарларға жататын, көбіне өте ұсақ болғандықтан «жәндіктер» деп те аталатын тіршілік иелері. Оларға қоңыздар, шыбындар, масалар, көбелектер, баларалар, құмырсқалар, инеліктер және басқа да көптеген түрлер жатады.

  • Жер бетінде жорғалап та, ауада ұшып та тіршілік етеді.
  • Кейбір түрлері суда өмір сүреді (суаршын, суқандала, сушалқақ және т.б.).
  • Пайдалысы да, зияндысы да бар.
  • Адам мен жануарларда паразиттік тіршілік ететін түрлері кездеседі (бүрге, бит, қандала).

Жаңа тақырып бейнеролик арқылы түсіндіріліп, оқушылардың назарын маңызды ерекшеліктерге шоғырландыру көзделеді.

4) Мәтінмен жұмыс (ЖИГСО)

Тақырып 4 бөлімге бөлінеді. Әр топ өзіне берілген мәтінді оқып, талқылайды, сәйкес суретті бояйды және бір оқушы қорғап шығады.

1-топ: Көбелек

Пайдалы рөл

Көбелектер — өте жеңіл, нәзік әрі әсем жәндіктер. Оларды көргенде жаз, жылы күн мен гүлдер еске түседі. Көбелекті қолмен ұстауға болмайды: қанатын жапқан нәзік ұнтақ қабаты тез бүлінеді, нәтижесінде көбелек ұша алмай қалуы мүмкін. Сондықтан көбелекті алыстан бақылап, әсемдігіне сүйсіну керек.

Кей деректерге сүйенсек, көбелектердің өмірі өте қысқа — шамамен 1 күн. Дегенмен сол уақыт ішінде мыңдаған гүлді тозаңдандырып, өсімдіктердің көбеюіне үлкен үлес қосады.

Егер көбелектің қуыршақтан шығып жатқанын көрсеңіз, оған «көмектесіп» босатып жіберуге асықпаңыз: дәл сол қиналу сәті оның қанатына күш жинауына қажет. Бұл табиғаттың өз заңдылығы.

2-топ: Шыбын

Зиянды түр

Шыбындар жер шарында кең таралған. Мұртшалары қысқа, үш бунақты. Дене құрылысы жуан келеді; дернәсілдерінің басы мен аяқтары болмайды, құрт тәрізді.

Шыбын — көптеген жұқпалы аурулардың таралуына себепкер. Сонымен қатар ішек-қарың құрттарының жұмыртқаларын тарата алады. Жылы үй-жайларда жыл бойы көбейіп-өне береді.

Күресудің негізгі шарты — тазалық:

  • Ас-судың бетін жауып ұстау
  • Тағам қалдықтарын қақпағы бар шелекке жинап, күнделікті шығару
  • Ауладағы қоқысты жабық ыдысқа/жәшікке жинау

3-топ: Ара

Бал және тозаңдану

Ара — табиғаттың тылсым сырын танытатын ерекше жәндік. Жазда гүлден-гүлге қонып, адамға бал жинайды. Бал — жұмысшы бал арасының гүлді өсімдіктердің шырынын өңдеу арқылы түзетін қою әрі тәтті өнімі.

Бал түрлері

  • Бір шырынды — бір өсімдік түрінен жиналған шырын (өсімдік атауымен аталады)
  • Көп шырынды — бірнеше өсімдіктен жиналған шырын (дала балы, тау балы, бақ балы және т.б.)

4-топ: Құмырсқа

Орман санитарлары

Құмырсқалар жер шарында кең таралған. Денесі бас, көкірек және құрсақтан тұрады. Басы ірі, жақтары жақсы жетілген; ауыз аппараты — кеміргіш. Көкірек бөлімінде үш жұп аяқтары болады.

Құмырсқалар жүрген жолында құмырсқа қышқылының ізі қалады. Сол иіс арқылы олар адаспай өз жолын табады және орманда бірінің артынан бірі тізіліп қозғалады.

Құмырсқалардың 5000-ға жуық түрі бар. Қазақстанда үй құмырсқалары, жирен құмырсқалар, қара құмырсқалар кездеседі. Ормандағы жирен құмырсқалар зиянды жұлдызқұрттармен, жауынқұрттармен және шырыштармен қоректеніп, ағаштарды қорғауға көмектеседі.

Әр топ жұмысының қорытындысында бір оқушы шығып, бунақденелілердің алуан түрлі екенін және табиғатта өте кең таралғанын мысалдар арқылы дәлелдеп қорғайды.

5) Пысықтау («Ассоциация»)

Оқушылар «Бунақденелілер» сөзінен тарайтын ұғымдарды топтастырып жазады: түрлері, тіршілік ортасы, пайдасы/зияны, қоректенуі. Топтан бір оқушы шығып, жасалған ассоциацияны қорғайды.

6) Қорытынды («Адасқан жануарлар» ойыны)

Оқушылар жануарлар дүниесінің негізгі топтарын қайталап, қырқылған суреттерді дұрыс топтарға орналастырады: үй жануарлары, жабайы аңдар, құстар, үй құстары, бунақденелілер.

Семантикалық карта (үлгі)

Оқушылар жануардың мекені мен қорегін сәйкестендіріп, кестені толтырады.

Жануар Мекені Қорегі
Сиыр Үйде Шөп
Балық Суда Жәндік/ұсақ ағзалар
Қарлығаш Ауада/ұяда Жәндік
Қасқыр Орманда/далада Ет
Ит Үйде Ет/аралас
Бақа Суда және құрлықта Жәндік
Арыстан Далада Ет
Дуадақ Далада Жәндік/өсімдік

7) Кері байланыс

Оқушылар сабақ бойынша екі сұраққа жауап береді: «Бүгін немен таныстық?» және «Жаңадан нені білдік?». Түсіну деңгейі белгі арқылы бағаланады.

Толық ай

Тақырыпты толық түсіндім, мысал келтіре аламын.

Жарты ай

Жартылай түсіндім, қосымша сұрағым бар.

Жаңа ай

Түсінбедім, қайта түсіндіру қажет.

8) Бағалау және үй тапсырмасы

Бағалау

Оқушылардың жинаған белгілері (жұлдызшалар/жеміс-жидектер) бойынша қорытынды баға қойылады.

Үй тапсырмасы

Бунақденелілердің суреттерін салып, мәтінді оқып келу.

Автор туралы

Оңтүстік Қазақстан облысы, Созақ ауданы, Науайы атындағы жалпы орта мектептің бастауыш сынып мұғалімі — Азимбаева Диларам Розхановна.