Мәтіндегі сөйлемдерді аудармасымен сәйкестендір
Сабақ туралы мәлімет
Мұғалім
Г. С. Титов атындағы №20 мектеп-гимназияның қазақ тілі мен әдебиеті пәндерінің мұғалімі — Сахова Ажар Байдосқызы.
Пән және сынып
Қазақ тілі, 9-сынып.
Сабақтың тақырыбы
Қазақ отбасындағы музыкалық аспаптар (слайд арқылы)
Сабақтың мақсаты
- Оқушыларды қазақтың ұлттық аспаптарымен таныстыру және аспаптық музыкаға қызығушылығын ояту.
- Әр аспаптың шығу тарихы туралы түсінік беру, жасалу ерекшелігін және дыбыс бояуын таныстыру.
- Ұлттық аспаптар туралы білімдерін тереңдету және тілдік дағдыларын жетілдіру.
Күтілетін нәтиже
Оқушылар құрмалас сөйлемді меңгереді және қазақтың ұлттық музыкалық аспаптарымен жүйелі түрде танысады.
Бұрын меңгерілген білім
Киіз үйдің ішкі құрылысы.
Сабақтың ресурстары
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру және ынталандыру
- Психологиялық дайындық: «Шаттық шеңбері» тренингі, бір-біріне тілек айту.
- Үй тапсырмасын тексеру: 6-тапсырма — берілген қатардан артық сөздерді табу.
- Оқушыларды киіз үй және домбыра суреттері арқылы екі топқа бөлу.
2) Жаңа сабаққа кіріспе (ой шақыру)
Айгүл Үлкенбаеваның орындауында Нұрғиса Тілендиевтің «Аққу» күйін тыңдау, бейнематериал қарау.
Талқылауға арналған сұрақтар
- Күйді кімдер тартады?
- Күй қандай аспапта орындалады?
- Қандай күйшілерді білесіңдер?
- Қандай ұлттық музыкалық аспаптарды атай аласыңдар?
3) Мәтінмен жұмыс және тілдік тапсырмалар
Сабақта қазақтың музыкалық аспаптары туралы шағын мәтін беріледі. Оқушылар мәтінді түсініп оқиды, аударма жасайды, мазмұндайды және мәтінге тақырып қояды.
Сөздікпен жұмыс
1-тапсырма: мәтіндегі сөйлемдерді аудармасымен сәйкестендіру.
Деңгейлік тапсырмалар
- ІІІ деңгей: Домбыраның құрылысына қатысты сөздермен танысып, 2 сөзді септеу.
- Септелген сөздерді қатыстырып сөйлем құрау.
- ІІ деңгей: тірек-сызбаға сүйеніп диалог құрау.
Қазақтың ұлттық музыкалық аспаптары: қысқаша шолу
Аспаптарды топтастыру
Музыкалық аспаптар
Домбыра, адырна, жетіген, шертер.
Ыспалы аспаптар
Қобыз, қылқобыз, нарқобыз, сазген.
Үрмелі аспаптар
Сыбызғы, сазсырнай, шаңқобыз.
Ұрмалы-сілкімелі аспаптар
Дабыл, даңғыра, дауылпаз, асатаяқ, тоқылдақ және т.б.
Домбыра — ұлттық болмыстың үні
Домбыра — қазақ халқының ұлттық болмысын, жан дүниесінің тылсым сырларын сыртқы дүниеге паш еткен таңғажайып аспап. Ғалымдар оны қазақ жерінде сақталған «жеті қазынаның» біріне балайды, әрі бұл пікірмен келісуге негіз бар.
Шығу тарихы
Археолог ғалымдар тасқа салынған суреттер арасынан домбыраға ұқсас бейнелердің табылуына сүйеніп, оның пайда болуын неолит дәуірімен (б.з.д. шамамен 4000 жылдық) байланыстырады.
Ерекшелігі
Домбыра ерте кезеңнен бастап уақыт өте түрленіп, дамып отырған. Қазіргі домбыра — екі ішекті, әдетте 9–16 пернелі, жұмсақ қоңыр үнімен ерекшеленетін, қазақ үйінің төрінен орын алған қастерлі аспап.
Қорытынды бағыт
Тыңдалым
Күй тыңдап, орындаушы мен аспапты анықтау арқылы музыкалық мәтінді түсінуді дамыту.
Оқылым және аударма
Мәтінді түсініп оқу, негізгі ойды бөліп алу, сөйлемдерді аудармасымен сәйкестендіру.
Айтылым және грамматика
Құрмалас сөйлем құрау, септік жалғауларын қолдану, диалог арқылы ойды жүйелі жеткізу.