Бала өзін - өзі көрсетсе ойын, оқуда адамгершілікке тәрбиеленеді деген сөз
Балабақшаның заттық-дамытушылық ортасы
Балабақшаның заттық-дамытушылық ортасы — баланың, педагогтің және ата-ананың қызығушылығын оятып, қажеттілігін қанағаттандырып, мүмкіндігін толық іске асыруына жағдай жасайтын кеңістік. Мұндай орта балаға қауіпсіздік пен еркіндікті, ал ересектерге мақсатты тәрбиелеу мен оқытуды жүйелі ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Нәтиже
Қызығушылық күшейеді, әрекет түрлері көбейеді, қабілет ашылады.
Тірек
Отбасы мен балабақшаның бірізді, бір бағыттағы ықпалы.
Мектепке дейінгі тәрбиенің мәні
Баланың бойындағы адамгершілік қасиеттердің бастауы отбасында қалыптасады. Ата-ананың мейірімі мен туған үйдің жылуы баланың жүрегінде ұзақ сақталып, оның мінез-құлқы мен құндылықтарына әсер етеді. Отбасындағы қарым-қатынас арқылы бала мәдениетті меңгереді, ар-ұят, ақыл-ой және адамгершілік негіздері қалыптасады.
Ата-ана баланы дүниеге әкелген соң оның болашағын ойлап, өз борышын орындауға ұмтылады. Сол себепті балабақша тәрбиесі ата-ана берген тәлім-тәрбиені жалғастырып, оны жүйелі түрде дамытады. Дер кезінде алынған мектепке дейінгі білім әр бүлдіршін үшін ерекше маңызды.
Балабақшаның негізгі мақсаты
Балабақшаның басты мақсаты — мемлекеттік білім беру бағдарламасына сәйкес мектеп жасына дейінгі баланың жан-жақты, эстетикалық дамуын қамтамасыз ету. Баланың алғашқы даму кезеңінде білім мен тәрбие жұмысының кешенді болуы — уақыт талабы.
Ұлттық тәрбиеге қатысты көзқарас
Н.Ә. Назарбаев ұлттық мәдениет пен ана тіліне еркіндік беріп, оны тәлім-тәрбие құрылымына айналдыру, сондай-ақ ұлттық ізгілік пен әлемдік адамгершілік үрдістерінің ортақ мүддесін ұштастыра қолдану қажеттігін атап өткен. Мұндай тәрбие жұмысын мектепке дейінгі кезеңнен, яғни балабақшадан бастау тиімді.
Әдетте адамның жеке басының көптеген қасиеттері бес жасқа дейін қалыптасады. Сондықтан осы кезеңде баланың бойына жағымды мінез-құлық пен құндылықтарды сіңіру ерекше маңызды. Бала табиғатынан қызыққыш: ол өзгерістерді, құбылыстарды сезінуге, түсінуге ұмтылады. Оның тілінің дамуына да, тұлға болып қалыптасуына да ең алдымен ата-ана жауапты.
Тәрбиелеу мен оқытуды ұйымдастыру принциптері
- Балалардың жас ерекшеліктерін ескеру, қызығушылығына сүйену.
- Тәрбие мен оқыту міндеттерін бірлікте шешу.
- Баланың еркін әрі дербес дамуын қамтамасыз ететін табиғи, емін-еркін жағдай жасау.
- Әрекет етуге үйрету, үйренгенін дағдыға айналдыру.
Педагогикалық процесс белгілі бір құралдар мен әдістер арқылы жүзеге асады. Балабақшадағы тәрбие — ұлттық сана мен ұлттық психологиясы қалыптасқан, парасаты жоғары, адамгершілік қадір-қасиеті мол, физикалық және моральдық тұрғыдан белсенді тұлға тәрбиелеу үдерісі.
Іс-әрекет арқылы даму: ойын, еңбек, оқу
Ойын, еңбек және оқу барысында ақыл-ой, адамгершілік, физикалық және көркем тәрбие қатар жүреді. Осы кезеңде бала белгілі деңгейде білім алады, іскерлікке үйренеді, қоршаған ортамен қарым-қатынас жасауға машықтанады және қоғамдық өмірдің әдет-дағдыларын игереді.
Ойын
Өзін көрсету, эмоцияны реттеу, тіл мен қиялды дамыту.
Еңбек
Жауапкершілік, тәртіп, ұжымда әрекет ету дағдысы.
Оқу
Танымдық қызығушылық, ойлау, жүйелі сөйлеу қалыптасады.
Тәрбие мен оқыту міндеттері осы іс-әрекеттер өзара ұштасқанда ғана толық нәтиже береді. Сондықтан ата-ана мен тәрбиеші ертегілердің, қойылымдардың және сахналаудың баланы тәрбиелеудегі рөлін естен шығармауы қажет.
Диалогтық қарым-қатынас және сөйлеуді дамыту
Сөйлесу қызметі — белсенді әрі мақсатты үдеріс. Ол серіктестікті талап етеді: бірі сұрақ қойса, екіншісі жауап береді. Мектепке дейінгі ұйымдардың маңызды міндеттерінің бірі — балалардың диалогтық қарым-қатынасын дамыту. Балалар құрбыларымен сөйлесу арқылы тілін жетілдіреді, ал бірлескен әрекет барысында қимыл-қозғалысты келісу және бақылау дағдылары қалыптасады.
Трафарет арқылы сахналау тәсілі
Бұл тәсіл сөздік қорды байытып, диалогты дамытуға көмектеседі. Жұмыс барысында балалар дайын трафареттер арқылы болашақ кейіпкерлердің бейнесін жасайды, түрлі түсті бояумен бояйды, дайын суреттерді қайшымен қияды. Осы әрекеттер шығармашылық ойлауды дамытып, ұсақ моториканы жетілдіреді.
Ұжымдық жұмыс
Бірлесе орындау барысында әр баланың жеке қиялына орын беріледі (мысалы, жүгіріп келе жатқан қоян бейнесі).
Сөйлеу кезеңі
Дайындықтан кейін балалар кейіпкерлермен диалогқа түседі, жұппен жұмыс істейді; белсенділік деңгейі айқын көрінеді.
Ертегіні құрастыру кезінде балалар өзара сөйлеседі, бұл жерде «автор сөзі» қатаң сақталмайды — бастысы, табиғи диалог пен тілдік белсенділік.
Рөлдік ойындар, мақал-мәтелдер және эмоциялық орта
Балалардың тілін дамытуда, сөйлеу мәдениетін қалыптастыруда және дүниетанымын кеңейтуде рөлдік ойындар тиімді нәтиже береді. Рөлді орындаған бала өзін кейіпкермен теңестіріп, оның жақсы қасиеттерін бойына сіңіреді.
Мақал-мәтелдерді қолдану әдеби сөйлеуге дағдыландырып, сөз қорын байытады, халқымыздың құндылықтарын меңгертуге ықпал етеді. Сонымен бірге ойын әдістері баланың жағымды эмоциясын күшейтіп, қызығушылығын арттырады.
Балабақшадағы оқу-тәрбие жұмысының формалары
Балабақшада тәрбиелеу мен оқытудың негізгі және жетекші формалары:
Білім беру салалары
Балабақша ҚР мемлекеттік жалпы міндетті білім беру стандартын басшылыққа ала отырып, оқу-тәрбие жұмысын баланың жас ерекшелігіне сай оқу-шығармашылық ізденіс негізінде келесі салалар бойынша ұйымдастырады:
Денсаулық
Қимыл, қауіпсіздік, салауат.
Қатынас
Сөйлеу, тыңдау, диалог.
Таным
Зерттеу, ойлау, байқау.
Шығармашылық
Өнер, қиял, бейнелеу.
Әлеуметтік орта
Қарым-қатынас нормалары.
Көркем әдебиет арқылы тіл дамыту
Балабақшада балалар өздігінен оқи бермейді. Сондықтан мәтінді тыңдап түсінуге, әңгімелеп айтуға, көркем сөздермен танысуға үйрету бағдарламалық талапқа сай тақырыптық принциптерге негізделеді. Бұл принциптер баланы айналадағы дүниемен, қоғам өмірімен және табиғатпен таныстыруды; дүниетанымы мен ой-өрісін кеңейтуді; зейінін, қабылдауын және бағдарлай білуін дамытуды көздейді.
Естияр және ересек топтарындағы күтілетін нәтижелер
- Шығарманы тыңдап, мазмұнын жүйелі әңгімелей білу.
- Кейіпкерлердің іс-әрекетін түсініп, өз пікірін білдіру және қорытынды жасау.
- Кейбір үзінділерді жатқа айту.
- Мазмұнға сай әңгіме құрау, бейнелі сөздерді дәл қолдану.
- Өздігінен салыстырып, сипаттай білу.