Қазақстан Республикасы Президентінің Тілдерді қолдану мен дамыту бағдарламасында
Үштұғырлы тіл саясаты және мектептегі дебат: тәжірибе, мүмкіндік, бағыт
Еліміздің дамуы мен серпілуіне бағытталған «Тілдердің үштұғырлылығы» стратегиясының жүзеге асуы мектептегі білім беру кеңістігінде жаңа форматтағы, мазмұны озық сыныптан тыс іс-шараларды жүйелі ұйымдастыруға жол ашты. Осы бағыттағы нақты қадамдардың бірі ретінде 10–11 сынып оқушылары арасында дебат технологиясы бойынша сыныптан тыс сабақ өткізілді.
Ұйымдастырушылар
- Қазақ тілі мен әдебиет пәні мұғалімі — Нүрпейісова Меңдігүл
- Ағылшын тілі пәні мұғалімі — Айжан Қалелқызы
- Информатика пәні мұғалімі — Оразалина Бақыт
Сабақтың цифрлық форматы: ақпаратты жинақтау және визуализация
Сабаққа қажетті материалдар мен мәліметтер ақпараттық құралдар арқылы жинақталып, интерактивті тақтада слайдтар мен фото-презентациялар түрінде ұсынылды. Алдағы уақытта осы сабақтардың электронды нұсқаларын әзірлеу жоспарланды.
Мұндағы негізгі мақсат — оқушыларға үштілділік мәселесін (әлеуметтік-лингвистикалық қырлары, қалыптасуы мен дамуы) түсіндіре отырып, тілді ақпараттық ресурстар арқылы өздігінен үйренудің тиімді жолдарын ұйымдастыру және дұрыс бағыт беру.
Неге бұл маңызды?
Технология + тіл
Электронды оқулықтар, дискілер, бейнематериалдар, интерактивті тақта секілді құралдарды тиімді қолдану үшін тілдік құзырет қажет.
Интернет ресурстары
Құнды жаңа материалдардың басым бөлігі шет тілдерінде беріледі. Сондықтан іздеу, оқу, сұрыптау және қолдану дағдылары көптілділікпен тығыз байланысты.
Аударма және бейімдеу
Шет тілін меңгерген адам маңызды ақпаратты тауып, оны ана тіліне аударып, ортаға ұсынуға мүмкіндік алады (аударма құралдары жеткілікті).
Инфрақұрылым дайын
Мектептің интернетке қосылғаны және интерактивті тақтамен қамтылғаны — технократтық ойлау мен көптілділікке жетудің нақты мүмкіндігі.
Мұғалімдердің негізгі ой-түйіндері
Информатика бағыты: ақпараттық орта және «машина тілі»
Оразалина Бақыт ақпараттық ресурстармен жұмыс істеу, интернетке қосылу, ақпаратты іздеу және жинақтау үшін үш тілді қатар меңгерудің қажеттігін атап өтті. Сонымен бірге технологиялық ортадағы тілдік құрылымдардың (интерфейстер, терминология, алгоритмдік логика) күн сайын күрделеніп, өзгеріске түсетінін ескертті.
Ағылшын тілі бағыты: ХХІ ғасырдағы көптілділіктің сұранысы
Айжан Қалелқызы ХХІ ғасырда кез келген салада білім алу үшін көптілділіктің маңызы жоғары екенін, үштілді оқыту мен оқудың өзектілігін кеңінен түсіндірді. Сондай-ақ мектепте үш тілді қатар дамытуға бағытталған тіл дамыту сабақтары мен сыныптан тыс жұмыстардың жоспарларымен таныстырды.
Әлемдік тәжірибе көрсеткендей, білім берудің жаңа сапасына қол жеткізуге 12 жылдық мектеп моделі ықпал етеді: құжаттардың өзара танылуы, бейіндік оқыту және көптілділік мүмкіндіктері кеңейеді.
Қазақ тілі мен әдебиет бағыты: тілдің болашағы және ұлттық бағдар
Меңдігүл Нүрпейісова үш тілді қатар оқытудың болашағына тоқталып, мемлекеттік саясаттағы тіл мәселесінің стратегиялық маңызын атап өтті. Президент Н. Ә. Назарбаев ұсынған «Мәдени мұра» бағдарламасы аясында мемлекеттік тілде әлемдік ғылыми ойдың, мәдениет пен әдебиеттің үздік жетістіктерінің толыққанды қорын жасау міндеті белгіленгені еске салынды.
Қазақ тілі
Қазақстан Республикасының мемлекеттік тілі.
Орыс тілі
Ұлтаралық қатынас тілі қызметін атқарады.
Ағылшын тілі
Жаһандық экономикаға кірігу мен кәсіби ортаға бейімделудің тілі.
Тәуелсіздік жылдары халықаралық байланыстар күшейген сайын ағылшын тіліне қызығушылық артып отыр. Сондықтан үштілділік мәселесін жүйелі зерттеп, ең бастысы, ақпараттық ресурстар арқылы өздігінен үйрену жолдарын дұрыс таңдауға ұмтылу қажет.
Дебат тақырыбы: көптілділіктің қажеттілігі және кері әсері
«Көптілділіктің қажеттілігі және кері әсері» тақырыбындағы дебат сайысы Президенттің «Жаңа әлемдегі жаңа Қазақстан» Жолдауында көтерілген «Тілдердің үш тұғырлылығы» бағытымен сабақтасты. Дебатқа мектептің тіл мамандары, тарихшылар және мектеп әкімшілігі қатысып, пікірлерін ортаға салды.
Талқылауда маңызды мәселе көтерілді: қазіргі түлектер оқуын жалғастыруға қажет бағыттарды әрдайым тез әрі дәл таба бермейді; болашақ кәсіби қызмет пен мемлекеттің экономикалық, технологиялық және қорғаныс әлеуетінің байланысын жеткілікті деңгейде түсіне бермейді.
Шешім ретінде ұсынылған бағыттар
- Жоғары сынып оқушыларын болашақ кәсіби әрекетке бағыттауда мектеп жұмысына мазмұндық өзгерістер енгізу.
- Әлемдік желі арқылы жаңа ақпараттарды алу, оны сұрыптап, оқушыға жеткізу және өздігінен білім алуға үйрету.
- Ғылыми жұмыс, жоба жасау мәдениетін дамыту: бұл тек мектеп бағдарламасымен шектелмейді, үздіксіз ақпарат іздеуді талап етеді.
- Білім сапасын бағалаудың жаңа жүйелерін меңгеру және ұлттық бағалау жүйесін дамыту (12 жылдық білім беру контексінде).
Дебаттан үзінді: нормативтік негіз және стратегиялық ой
Мемлекеттік бағдарламаға сүйенген пікір
Аршын тобының 2-спикері Қазақстан Республикасында тілдерді қолдану мен дамытудың мемлекеттік бағдарламасы Конституцияның 93-бабына, «Тіл туралы» заңның 23 және 25-баптарына, тіл саясаты тұжырымдамасына, «Қазақстан–2030» Жолдауына және Үкіметтің 1998–2000 жылдарға арналған іс-қимыл бағдарламасына сәйкес әзірленгенін атап өтті.
Сұрақ: білімнің стратегиялық мәні
Тұлпар тобының 3-спикері ұрпақ тәрбиесінің ел болашағындағы рөлін, ХХІ ғасырда білімнің капиталға айналғанын және елдің даму деңгейі сол арқылы бағаланатынын алға тартып, Президент Жолдауындағы білімге берілген ерекше мән туралы пікір білдіруді сұрады.
Талқылауда өркениетті мемлекеттердің «жаһандық ортақ білім санасы» бағытына бет бұрып жатқаны айтылды: қай елде жүйелі білім берілсе, сол елдің даму қарқыны жоғары болатыны тәжірибемен дәлелденген. 12 жылдық білім беруге көшу контексінде базалық біліктіліктер қатарында үш тілді меңгеру арқылы коммуникацияны күшейту және технологиялық ортаға бейімделу мақсаты айқындалды.
Мемлекеттік құжаттарда тіл дамыту мемлекеттік саясаттың өзекті бағыты екені атап көрсетіледі. Елбасы Н. Ә. Назарбаевтың: «Қазақстанның болашағы — қазақ тілінде» деген тұжырымы осы ұстанымның өзегін айқындайды.
Тіл туралы ойлар: ұлттық сана және ғылыми әлеует
Қазақ тілінен асыл, қазақ тілінен бай тіл жоқ. Қазақ тілін білсе, дін де осында, ғылым-білім де осында.
Қазақтың тілі соншалықты мол: қазақ тілімен қандай кітап болса да жазуға болады. Тіліміз бұдан да жатық әрі анық болар еді, егер өзіміз қадірлеп, бөтен тіл араластырмай дамытуға мән берсек.
Қазақ тілі — бай тіл. Тек сөздері ғылым жолына салынып, жүйеленбеген тіл. Егер ғылым тілі ретінде реттелсе, ешбір жұрттың тілінен кем болмайды.