Көтерілістің басталуы
Сабақ тақырыбы
Сырым Датұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс (1783–1797 жж.).
Жалпы мақсаты
1783–1797 жылдардағы көтерілістің даму барысындағы Сырым Датұлының ықпалын ашып көрсету.
Күтілетін нәтиже
- 1783–1797 жж. көтерілістің дамуына Сырым Датұлының ықпалын түсіндіреді.
- Сырым Датұлы бастаған ұлт-азаттық көтерілістің тарихи маңызын сипаттайды.
Негізгі идея
Сырым Датұлы бастаған көтеріліс — қазақ халқының Ресей империясының отаршыл әкімшілігіне қарсы бағытталған ең алғашқы ірі бас көтерулерінің бірі. Бұл қозғалыс ұлт-азаттық күрестің дамуына зор тарихи серпін берді.
Сабақ құрылымы
Сабақ оқушылардың белсенді қатысуына негізделеді: топтық жұмыс, өзара сұрақ-жауап және пікірталас элементтері арқылы мәтінді талдау мен қорытынды жасау дағдылары дамытылады.
1) Ұйымдастыру кезеңі
Жағымды ахуал қалыптастыру
Оқушылармен қысқа таныстыру жүргізіліп, назар сабаққа аударылады.
Топқа бөлу
Жайық, Еділ, Жем, Ойыл, Сағыз өзендерінің атаулары арқылы оқушылар 5 топқа бөлінеді.
2) Білу: ой шақыру
Мұғалім шешендік сөз үлгісін оқиды. Талқылау арқылы оқушылар тұлғаны анықтап, оның сөзінің мәнін түсіндіреді.
«Аз бен көпті, ақ пен қараны, нашар мен мықтыны теңгеріп ұстай алмадың; біреу біреуді шауып, жеп жатыр, елді басқара алмадың», — деп Нұралыға өкпелепті.
Бір жолы Сырым амандаспай өте береді. Сонда Нұралы: «Батыр, қайырып сәлем бергің келмейді, тасып жүрсің-ау!» — дейді. Батыр: «Хан, тасып жүргенім жоқ, қазақ баласының басын қоса алмай сасып жүрмін», — депті.
Сұрақ 1
Бұл батыр кім?
Сұрақ 2
Неліктен ол осылай айтты деп ойлайсыңдар?
3) Түсіну: мәтінмен жұмыс (Өкіл әдісі)
Әр топқа мәтіннің бөлігі беріледі. Топ өкілі өз бөлімін басқа топтарға барып түсіндіріп шығады. Бұл тәсіл мазмұнды жүйелеуге және өз ойын анық жеткізуге үйретеді.
I топ
Көтерілістің алғышарттары, себептері және басталуы.
II топ
Көтерілістің басталу барысы.
III топ
Кіші жүздегі ішкі күрес және оның көтеріліс барысына әсері.
IV топ
XVIII ғасырдың 90-жылдарындағы көтерілістің жаңа кезеңі.
V топ
Көтерілістің әлсіреуі, жеңілуі және тарихи маңызы.
4) Қолдану: «Мен саған, сен маған»
Әр топ өзара сұрақ құрастырып, басқа топтарға қояды. Сұрақтар мәтіндегі негізгі ойды, себеп–салдар байланысын және тарихи маңызын ашуға бағытталады.
5) Талдау: Венн диаграммасы
Алдыңғы тақырыппен байланыстыра отырып, оқушылар Е. Пугачев көтерілісі мен С. Датұлы бастаған қозғалысты салыстырады. Ұқсастықтары мен айырмашылықтарын Венн диаграммасы арқылы жүйелейді.
Салыстыру нүктелері
- көтерілістің себептері
- қозғаушы күштері
- мақсаты мен талаптары
- нәтижесі және тарихи ықпалы
Нәтиже
Оқушылар екі қозғалыстың ортақ белгілерін ажыратып, әрқайсысының тарихи контекстін нақтылайды.
6) Жинақтау: «Ыстық орындық»
Әр топтан бір оқушы орындыққа отырып, сыныптастарының сұрақтарына жауап береді. Сұрақтар дерекке сүйеніп, қысқа әрі нақты жауап беруге бағытталады.
7) Бағалау және рефлексия
Сабақ соңында оқушылар «Бүгінгі сабақ саған ұнады ма?» парағын толтырып, өз әсері мен түсінген тұстарын қысқаша жазады.
Рефлексия сұрағы
Бүгінгі сабақ саған ұнады ма? Неліктен?