Қазақша рефераттар

Бұқардың Айналасын жер тұтқан деген өлеңіне талдау жасап, Асқар таудың өлгені деген өлеңін мәнерлеп оқыңдар

Күнделікті сабақ жоспары (9-сынып, қазақ әдебиеті)

Бұл жоспар 9-сыныпқа арналған қазақ әдебиеті пәні бойынша аралас сабақ үлгісі ретінде ұсынылады. Мазмұны оқушының талдау дағдысын дамытуға, пікір айтуға және тарихи-әдеби контексті түсінуге бағытталған.

Сабақ түрі

Аралас сабақ

Сабақ әдістері

Сұрақ-жауап, шығармашылық ізденіс

Көрнекіліктер

Кітаптар, тірек сызбалар және қосымша материалдар

Пәнаралық байланыс

Тарих

Тақырыптар тізімі

  • 81. Бұқар жырау Қалқаманұлы
  • 82. Тереңдете оқитын сыныптар үшін билеттер
  • 83. «Райымбек, Райымбек!» поэмасы
  • 84. Ш. Айтматов «Найман-ана»
  • 85. Мақтымқұлы Фраги (1733–1772)

Сабақтың тақырыбы

Бұқар жырау Қалқаманұлы

Сабақтың мақсаты

  • а) Бұқар жыраудың еңбектеріне сүйене отырып, шығармаларының идеялық мазмұнын талдау; ойландыратын сұрақтар арқылы оқушы пікірін тыңдап, қорытынды жасау.
  • ә) Танымдық деңгейін көтеру, шығармашылық қабілетін, тілдік қорын және ізденіс дағдысын дамыту.
  • б) Еңбексүйгіштікке, мамандықты саналы таңдауға, адамгершілікке және ұқыптылыққа тәрбиелеу.

Сабақ барысы

1) Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылармен амандасу, түгелдеу.
  • Оқу құралдарын тексеру, сынып тазалығына назар аудару.
  • Оқушылардың зейінін сабаққа шоғырландыру.

2) Үй тапсырмасын пысықтау

Үй тапсырмасы сұралады. Тақырыпты бекіту үшін оқушыларға бірнеше бағыттаушы сұрақ қойылады.

3) Жаңа сабақты түсіндіру

Бұқар жыраудың әкесі — Арғын руынан шыққан Қалқаман батыр. Жырау Баянауыл өңірінде дүниеге келіп, Далба тауында қайтыс болған. Ұрпақтары да Баянауыл маңында өмір сүрген.

Бұқар жырау — XVIII ғасырдың екінші жартысында хандық құрған Абылай ханның тұстасы әрі одан жасы үлкен тұлға. Айтуға қарағанда, ол Абылайға «Абылайшам», «Абылайша» деп сөйлеген.

Мәтіннен үзінді

Ей, Абылай, Абылай!

Түркістанда жүр едің.

Сені мен көргенде,

Әбілмәмбет патшаға,

Тұрымтайдай ұл едің,

Қызметкер болып тұр едің, —

дейді.

Осы өлеңінде жырау Абылайды он бір жасынан бастап, өмірінің соңына дейін таныған адам ретінде сөз етеді. Бұқар — халқының тағдырына терең көз жіберген, толғау арқылы заманның шындығын бейнелеген, парасатты ой түйген жырау. Ол қазақтың ұлы ханы Абылайдың ақылшысы әрі кеңесшісі болған, поэзияның ірі өкілдерінің бірі саналады.

Жырау аласапыран дәуірдің тіршілік-болмысын, ел басына төнген қауіп-қатерді, өтпелі кезеңнің күрделі бетбұрыстарын жыр өрнегіне түсіріп, халық тағдырына ортақтасты.

Тәуелсіздік кезеңінде Абылай хан мен оның данагөй кеңесшісі, философ ақын Бұқар жыраудың есімі қайта жаңғырып, халық ықыласына бөленді. Қарағанды қаласындағы үлкен көшелердің біріне және бір ауданға Бұқар жырау есімі берілді. Жырау дүние салған өңірде ұрпақтары зәулім күмбез тұрғызған.

XVIII ғасыр ақындарының ішінде әлеуметтік мәселелерді көбірек көтерген тұлғалардың бірі — Бұқар жырау. Ол өз дәуіріндегі қоғамдық мәні зор мәселелерге үн қосып, көзқарасын ашық білдіріп отырған.

Бұқар жыраудың өз сөздері мен ел аузындағы әңгімелерге қарағанда, ол хат таныған адам болуы мүмкін. Алайда оның «Керей, қайда барасың?», «Айналасын жер тұтқан», «Бірінші тілек тілеңіз», «Жал-құйрығы қаба деп», «Асқар таудың өлгені», «Ей, Абылай, Абылай», «Сен он бір жасыңда», «Қалданменен ұрысып», «Кәрілік» және өзге де өлеңдері бізге жазба түрде емес, ауызша жеткен.

4) Кітаппен жұмыс

  • «Айналасын жер тұтқан» өлеңіне талдау жасау.
  • «Асқар таудың өлгені» өлеңін мәнерлеп оқу.

5) Шығармашылық жұмыс

Бұқар жырау өлеңдеріндегі мақал-мәтелге, нақылға айналған сөздерді тауып, олардың бүгінгі күн үшін мәнін түсіндіріңдер. Өз ойларыңды нақты мысалдармен дәлелдеңдер.

6) Білімді бекіту

Өтілген тақырып бойынша сұрақтар қойылады. Қиындық тудырған тұстарға түсіндірме беріледі.

  1. Бұқар өмір сүрген кезеңдегі қазақ елінің тарихи жағдайы қандай еді?
  2. Бұқарды неге жырау дейміз?
  3. Ақын толғауларында қандай әлеуметтік мәселелер көтерілген?
  4. Ақын өз толғауларында халыққа өнеге болатын қандай ойлы пікірлер ұсынады?

7) Білімді бағалау

Оқушылардың жауаптары мен сабаққа белсенді қатысу деңгейіне қарай білімдері бағаланады.

8) Үй тапсырмасы

«Көрші елдермен достықта, татулықта болу — Бұқар жырының өзекті тақырыбы» тақырыбында шығарма жазып келу.

Қажет болса, тақырыптың толық нұсқасын қарап, қосымша дереккөздермен нақтылап келіңдер.