Тәрбие - қоғам дамуының маңызды стратегиялық ресурсы
Кіріспе
Бүгінгі күні Қазақстанның қоғамдық санасында белгілі бір дүниетанымдық вакуум байқалады: патриотизм сезімдері мен идеяларын тәрбиелеуге, жағымды әлеуметтік-маңызды құндылықтарды қалыптастыруға бағытталған сапалы идеологиялық жұмыстың жеткіліксіздігі сезіледі.
«Ешкім де кездейсоқ түрде жақсы адам болмайды».
«Ешкім де кездейсоқ түрде жақсы адам болмайды».
«Егер ертеңгі күніңді ойласаң – егін ек, егер 10 жылды ойласаң – орман ек, ал 100 жылды ойласаң – бала тәрбиеле».
Қазақстан Президенті Н. Ә. Назарбаев қоғамның әлеуметтік-демократиялық, конфессиялық және әлеуметтік-саяси құрылымындағы өзгерістерді, сондай-ақ әртүрлі әлеуметтік топтардың құндылықтары мен дүниетанымының трансформациясын терең түсіну қажеттігін атап өтті. Бұл бағыттағы жұмыста ғылыми қауымдастықтың рөлі айрықша: жаңа тарихты, тәуелсіздіктің қалыптасуы мен дамуын, еліміздің халықаралық рөлін жан-жақты зерттеп, түсіндіру, патриотизм идеологиясын нығайту, тәуелсіздікті насихаттау – өзекті міндет.
Басты назар тарихи-мәдени мұрамен қатар Қазақстанның қазіргі мәдениеті мен құндылықтарын дамытуға аударылуы тиіс. Өйткені онсыз қоғам толыққанды дами алмайды, ал жас ұрпақ әртүрлі мәдени ықпалдардың алдында бағдарсыз қалуы мүмкін.
Қазақстандық патриотизм: мәні мен маңызы
Тәрбиедегі басымдық
Тәрбие мазмұнының қазақстандық компоненті 2006–2011 жылдарға арналған ҚР білім беру ұйымдарындағы тәрбиенің кешенді бағдарламасында нақты белгіленген. Онда тәрбиенің басым бағыттарының бірі ретінде қазақстандық патриотизмді қалыптастыру көрсетілген.
Ұғымның анықтамасы
Патриотизм (грек тіліндегі «атамекен», «Отан» ұғымдарымен байланысты) – Отанға деген сүйіспеншілік, оның тағдыры үшін жауапкершілік сезімі, оның мүдделеріне қызмет ету, елдің ішкі өмірінде де, халықаралық аренада да жетістікке жетуіне дайындық пен қабілет.
Отан сезімі – қасиетті сезім.
Көпұлтты қоғамдағы ерекшелік
Қазақстандық патриотизм – ерекше құбылыс, өйткені ол көпұлтты халықтың ортақ Отанға қатынасын білдіреді. Бұл – тәуелсіз мемлекет құру, ауқымды өзгерістер жасау тәжірибесі арқылы Отанды мақтан тұтуға берік негіз қалыптастырған құндылық.
Жасына және жеке ұстанымына қарамастан, әрбір азаматтың бойында патриотизмді тәрбиелеу, мемлекеттік сана-сезімді нығайту және осы идеологияны қоғамдық өмірдің барлық саласына енгізу маңызды. Мемлекеттік тұрғыдан ойлайтын адам өз елінің заңдарын құрметтейді, қорғауға және дамытуға ұмтылады.
Колледждегі патриоттық тәрбие моделі
Патриоттық тәрбие моделі – студент жастармен жұмыс істеудің тұжырымдамалық тұрғыда ресімделген идеялары, түсініктері, көзқарастары, нысандары мен әдістері жүйесі. Ол қоғамның мүдделері мен мұраттарын сипаттайды және колледждің ғана емес, бүкіл елдің дамуына ықпал ететін маңызды факторлардың бірі.
Қалыптастыру ортасы
Патриотизм, мемлекеттік және тарихи сана көбіне кураторлардың тәрбиелік жұмысы аясында, тәрбие сағаттарындағы мазмұнды білім арқылы қалыптасады.
Жастардың стратегиялық рөлі
Колледж студенттері – ертеңгі күні қоғамның саяси, экономикалық және ғылыми элитасын құрайтын әлеует. Олар әлеуметтік-саяси және мәдени жаңғыру үдерістерінің негізгі қатысушыларына айналады.
Нәтижеге әсер ететін факторлар
Қоғам дамуының табыстылығы жастардың азаматтық санасында қазақстандық мәдениет, тарих және менталитет құндылықтарының қаншалықты берік орнығуына байланысты.
Мақсатты тәрбие қандай азаматты қалыптастырады?
Мақсатты, жүйелі тәрбие адамды өмірдегі басты рөлдердің бірі – азамат рөліне дайындауы тиіс. Бұл азаматтық міндеттерді сезінуді қамтиды: ел мен ата-ана алдындағы парыз, ұлттық мақтаныш, патриотизм, Конституция мен мемлекеттік рәміздерді құрметтеу, ел тағдыры үшін жауапкершілік, ұлттық және табиғи байлықтарға ұқыпты қатынас.
Тәрбие — стратегиялық ресурс
Қоғамдық иммунитет
Патриотизм, толеранттылық және ұлттық келісім идеялары адамгершіліктің төмендеуі, әлеуметтік немқұрайлылық, қылмыс пен нашақорлықтың өсуі сияқты қауіп-қатерлерге қарсы тұруға бағытталған. Сондықтан Қазақстан азаматын тәрбиелеудің өзегін қазақстандық патриотизм мен ұлттық келісім құрайды.
Тәрбиенің басты мақсаты
Азаматтық қоғам қалыптасу жағдайында тәрбиенің мақсаты – кәсіби және әлеуметтік тұрғыдан білікті, өзгермелі әлемде шығармашылықпен әрекет ете алатын, өзін-өзі анықтауға қабілетті, азаматтылық, патриотизм, жауапкершілік және жаңаны жасауға ұмтылыс сезімдері дамыған тұлғаны қалыптастыру.
Білім беру процесіндегі орны
Білім беру жүйесінде тәрбие міндеттерінің басымдығы Қазақстан халқына арналған жыл сайынғы Жолдауларда да айқын көрсетілген. Студентті шығармашылық, жан-жақты дамыған тұлға, белсенді азамат және заманауи кәсіби маман ретінде қалыптастырудың маңызды шарты – тәрбиелік жұмыстың оқу үдерісіне жүйелі түрде кіріктірілуі.
ҚР «Білім туралы» Заңына сәйкес, студенттер тәрбиесі білім беру процесінің ажырамас бөлігі болып саналады және әрбір оқытушы мен куратордың кәсіби міндетіне жатады.
Әдістемелік нұсқаулардың мақсаты
Бұл әдістемелік нұсқаулар академиялық студенттік топтардың кураторларына:
- тәрбие теориясының негіздерін өздігінен зерделеуге;
- колледждегі (білім беру ұйымындағы) тәрбиелік жұмыстың мәні, мазмұны және құрылымымен танысуға;
- студенттермен тәрбиелік жұмыстың негізгі заңдылықтарын, принциптерін, әдістері мен түрлерін қарастыруға
Осылайша, студенттерді патриоттық тәрбиелеу моделінің шеңберінде іс-шаралар өткізу бойынша нұсқаулар кураторлардың практикалық қызметін жүйелеуге, мазмұнды жоспарлауға және тәрбиелік әсердің сапасын арттыруға бағытталған.