Ана тілін ардақ тұтар тіл жанашырлары
Атырау қаласы · Жаңаталап селосы · Жамбыл атындағы орта мектеп
Қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі: Умарова Айнур Камиевна
Шара атауы
«Тіл – таусылмас қазына»
Тәрбиелік-интеллектуалдық сайыс
Мақсаты
Мемлекеттік тілді жақсы меңгерген сыныпты (топты) анықтау және оқушылардың тілдік-танымдық белсенділігін арттыру.
Қатысушылар
Үш сыныптан құрылған 3 топ. Әр топта 5 оқушы.
Жүргізушінің кіріспе сөзі
Қайырлы күн, ана тілін ардақ тұтатын тіл жанашырлары! 22 қыркүйек — Қазақстан Республикасы халықтарының тілдер мерекесі. Бұл — барша елге ортақ, жалпы халықтық мереке, барлық ұлт өкілдеріне көрсетілген құрмет.
Ана тілі — әр адамның өз ұлтының жан дүниесі мен мәдениетінен ғасырлар бойы жиған рухани азығынан нәр алатын кіндік тамыры. Біздің ана тіліміз — қазақ тілі. Ол тек отбасы, ошақ қасының ғана тілі емес, мемлекеттік тіл.
Өлең жолдары
Қайта туды қазағымның ай-күні,
Күннен-күнге асар ма екен айбыны?
Жетпіс жылда өтті талай кешуден,
Қатар көріп шаттық, табыс, қайғыны.
Қазақпын мен, қазақтың бөлшегімін,
Қажеті не басқаның өлшемінің.
Қазақ деген жалғыз ұлт — мен боламын,
Енді міне жетеді көпке үнім.
Ендеше, Тілдер мерекесіне орай ұйымдастырылып отырған «Тіл – таусылмас қазына» атты интеллектуалдық сайысымызды бастаймыз.
Сайыс құрылымы: 7 кезең
Сайыс 7 кезеңнен тұрады. Әр кезең оқушылардың тілдік қоры, логикасы, сөйлеу мәдениеті мен тапқырлығын ашуға бағытталған.
1-кезең. «Зымыран сұрақтар»
Қойылған сұрақтарға жылдам әрі нақты жауап беру қажет.
2-кезең. «Бәйге»
Мақал-мәтелдің бір бөлігі айтылады, екінші бөлігін жалғастыру керек.
3-кезең. «Жаңылдырсаң да жаңылмаймын»
Берілген жаңылтпаштарды мүдірмей, анық айтып шығу.
4-кезең. «Полиглот»
Жұмбақтың жауабын үш тілде айту.
5-кезең. «Жаңғырған салт-дәстүрлер»
Салт-дәстүрге байланысты сұрақтарға толық әрі мазмұнды жауап беру.
6-кезең. «Ғалымдар»
Берілген сөз туралы мәлімет ұсыну және постер қорғау.
7-кезең. «Тапқырлық»
Заттардың атауы беріледі. Оқушылар жансыз заттың орнына өзін қойып, оны сөйлетіп, қысқа көрініс құрастырады.
Көркем сөз және көрініс
Мәнерлеп оқу
- 1 Оразақын Асқар — «Ана тілі» (мәнерлеп оқу).
Көрініс
- 2 Мұқағали Мақатаев — «Үш бақытым» (көрініс).
- 9A «Қадірле, ана тіліңді» — орындаушылар: 9 «А» сынып оқушылары.
1-кезең: «Зымыран сұрақтар»
Әр топқа сұрақтар қойылады. Мақсат — жылдам жауап беру.
1-топ
- А. Байтұрсынов кім?
- Қазақ тілінде неше септік бар?
- Атырау облысының әкімінің толық аты-жөні кім?
- «Шаһар» сөзінің синонимі қандай?
- «Жүз жасаған ақын» кім?
- Сан есім қандай сұрақтарға жауап береді?
- М. Әуезов кім? Роман-эпопеясын ата.
- «Ақылды» сөзінің түбірі қандай?
2-топ
- Тұрлаусыз мүшелерді ата.
- Құлагер кімнің аты?
- Абайдың қанша қарасөзі бар?
- Ата Заң күні қашан?
- Қазақтың тұңғыш әліпбиін жасаған кім?
- Жалғаудың неше түрі бар?
- Қазақ халқының батыр қыздары кімдер?
- Қазақстан қай жылы тәуелсіздік алды?
3-топ
- Дауыссыз дыбыстар нешеге бөлінеді?
- «Көксерек» әңгімесін кім жазған?
- Қазақстан Республикасында Тілдер мерекесі қашан?
- «Қазақ хрестоматиясын» жазған кім?
- Білім және ғылым министрі кім?
- Қазақстан жерінен өткен жол (тарихи/мәдени бағыт) қалай аталады?
- «Қазақ вальсінің королі» атанған композитор кім?
- Әнұранның авторларын ата.
2-кезең: «Бәйге»
Мақалдың бір бөлігі беріледі, екінші бөлігін дұрыс жалғастыру қажет.
1-топ
- 1) Тіл тас жарады, тас жармаса — бас жарады.
- 2) Бал тамған тілден — у тамған.
- 3) Тауды, тасты жел бұзар, адамзатты — сөз бұзар.
- 4) Жақсы сөз — жарым ырыс.
- 5) Қаһарлы сөз — қамал бұзар.
- 6) Шебердің қолы ортақ, шешеннің — тілі ортақ.
- 7) Жақсы байқап сөйлер, жаман — шайқап сөйлер.
2-топ
- 8) Бас кеспек болса да — тіл кеспек жоқ.
- 9) Дәлелсіз сөз — желмен тең.
- 10) Тіл қылыштан — өткір.
- 11) Піл көтермегенді — тіл көтереді.
- 12) Тілден артық — қазына жоқ.
- 13) Ана сүті бой өсіреді, ана тілі — ой өсіреді.
- 14) Жыланның уы тісінде, адамның уы — тілінде.