Райымбек Кітаппен жұмыс
Күнделікті сабақ жоспары (9-сынып, қазақ әдебиеті)
Бұл жоспар 9-сыныпқа арналған қазақ әдебиеті сабағының күнделікті құрылымын ұсынады. Негізгі назар — Мұқағали Мақатаевтың өмірі мен шығармашылығын таныту, поэзияны талдау дағдысын дамыту және эстетикалық тәрбие беру.
Бөлім тақырыптары (56–60)
- 56 І. Есенберлиннің поэзиясы
- 57 М. Мақатаев (1931–1976)
- 58 Ілияс Жансүгіров
- 59 Мұхтар Әуезов (1897–1961)
- 60 Мұхтар Әуезовтің әңгімелері мен повестері (1897–1961)
Сабақтың паспорты
- Сабақтың тақырыбы
- М. Мақатаев (1931–1976)
- Сабақтың түрі
- Аралас сабақ
- Сабақтың әдісі
- Сұрақ-жауап, түсіндіру
- Көрнекілігі
- Кітаптар, газеттер
- Пәнаралық байланыс
- Тарих
Сабақтың мақсаты
Білімдік
Ақынның өміріне қысқаша шолу жасап, поэзиясына талдау арқылы өлеңнің идеясы мен мақсатын ұғындыру.
Дамытушылық
Мұқағалидың жырларымен таныстырып, оқушылардың поэзия туралы түсінігін тереңдету және сын тұрғысынан ойлау қабілетін дамыту.
Тәрбиелік
Поэзияны сүйе отырып, сұлулық пен махаббатты тануға, рухани-эстетикалық құндылықтарды бағалауға тәрбиелеу.
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен амандасу, түгелдеу.
- Оқу құралдарын тексеру, сынып тазалығына назар аудару.
- Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.
2) Үй тапсырмасын пысықтау
Үйге берілген тапсырма сұралады. Тақырыпты бекіту үшін оқушыларға бірнеше сұрақ қойылады.
3) Жаңа сабақты түсіндіру: Мұқағали Мақатаев
Қысқаша өмірбаян
Қазақ поэзиясында өзіндік жарқын із қалдырған дарынды ақындардың бірі — Мұқағали Мақатаев. Ол 1931 жылы 9 ақпанда Алматы облысы, Райымбек ауданына қарасты Қарасаз ауылында дүниеге келген.
Анасы Нағиман Батанқызының естеліктерінде әкесі Сүлейменнің шаруа адамы болғаны айтылады. Мұқағали бастауыш сыныптарды Қарасаз өңіріндегі шағын ауылдарда оқып, кейін аудан орталығы Нарынқолдағы интернатта білімін жалғастырып, мектепті сонда аяқтайды.
Жастайынан еңбекке араласып, ауылдық кеңесте хатшы қызметін атқарады. Он төрт-он бес жасынан бастап өлең жазып, кітапқа құмарлықпен ден қояды: үйге кітаптарды үйіп қойып, бірінен кейін бірін үзбей оқиды. Ауыл адамдары оның орыс тілін өз бетімен меңгергеніне таңданғаны да айтылады.
1962 жылы Алматыға қоныс аударады. Қазақ радиосында, «Қазақ әдебиеті» газетінде, «Жұлдыз» журналында қызмет атқарып, поэзия бөлімінің меңгерушісі болады.
Шығармашылық мұрасы
Өлеңдері
- «Отыздан асып барамын»
- «Дариға»
- «Домбырамды берші маған»
- «Фариза»
- «Бір бала» (т.б.)
Поэмалары
- «Аққулар ұйықтағанда»
- «Райымбек! Райымбек!»
Назар аударатын тұс
Ақынның поэзиясында адам жаны, сағыныш, махаббат, табиғат пен ұлттық рух өзара астасып жатады. Оқушы үшін бұл — сезім мен ойдың бірлігін көретін маңызды өріс.
Кітаппен жұмыс
Оқушылар кітаптан Мұқағалидың өлеңдерін мәнерлеп оқиды. Оқу барысында интонация, ырғақ және образдылыққа назар аударылады.
Тақтамен жұмыс (өлең құрылысына талдау)
Тақтаға бір шумақ өлең жазылып, құрылысына қарай талданады (шумақ, тармақ, буын/бунақ ерекшеліктері).
Өлең жолдары
Сен сүйген орман көлдерде
Жыл сабып құстар келгенде
Көк жиек сонау белдерден
Сағынам сағым көргенде
Құрылымдық белгілеу
- Шумақ 1
- Тармақ 4
- Бунақ (көрсетілім) 11
- Буын (көрсетілім) 8
Ескерту: өлеңнің буын/бунақ саны нақты мәтін нұсқасына және талдау тәсіліне қарай нақтыланып беріледі.
4) Білімді бекіту
Оқушыларға тест сұрақтары беріледі. Нәтижесі бойынша тақырыптың қаншалықты меңгерілгені анықталады.
5) Білімді бағалау
Оқушылардың жауаптарына, талдау сапасына және белсенділігіне қарай бағалау жүргізіледі.
6) Үй тапсырмасы
Мұқағали Мақатаевтың өмірбаянын және поэзиясын оқып келу. Оқыған материал бойынша негізгі ойды қысқаша жоспар түрінде дайындау ұсынылады.
Қорытынды
Сабақ құрылымы оқушыны Мұқағали Мақатаев тұлғасымен таныстырып қана қоймай, өлеңнің ішкі табиғатын түсінуге жетелейді: мәтінді мәнерлеп оқу, құрылымдық талдау, сұрақ-жауап және тест арқылы білімді жүйелі бекіту көзделеді.