Қасым хан билігі
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Орта ғасырлардағы Қазақстан аумағында қалыптасқан тарихи жағдайларды негізге ала отырып, Қазақ хандығының құрылуын және оны басқарған хандар туралы білімді бекіту. XV–XVII ғасырлардағы Қазақ хандығының саяси-әлеуметтік ахуалын, мемлекеттің қалыптасу кезеңдерін жүйелі түрде түсіндіру арқылы оқушылардың өз халқының тарихын терең меңгеруіне ықпал ету.
Дамытушылық
Оқушылардың тарихи оқиғаларға қатысты өз көзқарасын қалыптастырып, ой қорытынды жасау дағдыларын дамыту. Тірек-сызбалар мен танымдық тапсырмалар арқылы тарихи ой-өрісін кеңейту.
Тәрбиелік
Өз елінің тарихын құрметтеуге, Қазақ хандығы билеушілерінің мемлекет қайраткері ретінде атқарған тарихи қызметін бағалай білуге тәрбиелеу. Ұлтжандылық пен адамгершілік құндылықтарын нығайту.
Сабақтың сипаттамасы
- Сабақтың түрі
- Дәстүрлі
- Сабақтың типі
- Бекіту сабағы
- Сабақтың әдістері
- Ауызша баяндау, сұрақ-жауап, тірек-сызбалармен жұмыс, танымдық тапсырмалар орындау.
- Көрнекіліктер
- Слайдтар, суреттер, карта, тірек-сызбалар және қосымша материалдар.
Оқу нәтижесіне бағдар
- Қазақ хандығының құрылу себептері мен тарихи алғышарттарын түсіндіреді.
- Негізгі хандардың (Керей, Жәнібек, Қасым, Хақназар, Тәуекел, Есім) рөлін ажыратып сипаттайды.
- Тарихи деректер мен хронологияны талдап, дәлелді қорытынды жасайды.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен амандасу.
- Оқу құралдарын тексеру және түгендеу.
- Топтарға бөлу және сабаққа назар аударту.
I топ
Білімділер ауылы
II топ
Білгірлер ауылы
III топ
Тапқырлар ауылы
Жұмыс тәртібімен таныстыру.
II. Мақсат қою (жетек сұрақтар)
Оқушылар сабақтың тақырыбы мен мақсатын сұрақтарға жауап беру арқылы анықтайды.
- 1 XIV–XV ғасырларда Қазақстан жеріне қандай тайпалар қоныстанды?
- 2 Осы тайпалардың халық болып қалыптасуына қандай жағдайлар әсер етті?
- 3 Қазақ ұлттық мемлекетінің құрылуы кімдердің есімдерімен тығыз байланысты?
Сабақты бекіту тапсырмалары
1-тапсырма. «Бәйге» (сұрақ-жауап)
| № | Сұрақ | Жауап |
|---|---|---|
| 1 | Қазақ хандығы қай жылы құрылды? | 1466 ж. |
| 2 | Қазақ хандығы қандай мемлекеттер негізінде құрылды? | Моғолстан, Әбілқайыр хандығы. |
| 3 | Хан тағына отыруға (сайлануға) кімдер құқылы болды? | Шыңғыс ұрпақтары. |
| 4 | Жәнібек пен Керей қай хандықтан бөлініп, қай мемлекеттің жеріне қоныс аударды? | Әбілқайыр хандығынан бөлініп, Моғолстан жеріне қоныстанды. |
| 5 | Қазақ хандығының негізін қалағандар кімдер? | Керей мен Жәнібек сұлтандар. |
| 6 | Қасым хан тұсындағы Қазақ хандығының сыртқы саясаты қандай болды? | Айтарлықтай табысты болды. |
| 7 | Қасым хан тұсындағы Қазақ хандығының ішкі жағдайы қандай болды? | Ел нығайды, бірлік күшейді. |
| 8 | «Қасым ханның қасқа жолы» нені білдіреді? | Заңдар жинағы. |
| 9 | Қасым хан кезіндегі Қазақ хандығының астанасы қай қала болды? | Түркістан. |
| 10 | Хақназар хан қай ханмен шарт жасасты? | Бұхар ханы II Абдаллахпен. |
| 11 | Хақназар хан қай жылы қайтыс болды? | 1580 ж. |
| 12 | Хақназар ханнан кейін таққа кім отырды? | Шығай хан. |
| 13 | Қай хан тұсында қазақтардың саны 1 млн адамға жетті? | Қасым хан тұсында. |
| 14 | Тәуекел ханнан кейін кім билік құрды? | Есім хан. |
Ескерту: бастапқы материалда 8-нөмірлеу түсіп қалғандықтан, кесте логикалық ретпен ықшамдалды.
2-тапсырма. «Тарихи бестік» (хронология)
1465–1466 жж.
Қазақ хандығының құрылуы
1511–1518 жж.
Қасым ханның билігі
1538–1580 жж.
Хақназар ханның билігі
1582–1598 жж.
Тәуекел ханның билігі
1598–1628 жж.
Есім ханның билігі
3-тапсырма. Танымдық тапсырма — «Тұлғаны таны»
Атақты Бабырдың дерегі бойынша, қазақ сұлтандары мен хандарының ешқайсысы бұл халықты дәл осы адамдай бағындыра алмаған. Оның қол астындағы атты әскер саны 300 мыңға жуық болған.
Бұл билеуші тұсында Қазақ хандығы Мәскеумен сауда байланысын орнатып, саяси қарым-қатынас жасады. Ресеймен қатынаста әкесінің бағытын жалғастырды.
Қазақ шежірелерінде бұл ханның қызметіне ерекше баға беріледі. Құрбанғали Халидтің айтуынша, ол ұзын бойлы, батыр тұлғалы болған.
Бұл тұлға өз билігі тұсында Қазақ халқын біріктіріп, Қазақ мемлекеттігін нығайтуға айрықша еңбек сіңірді.
Қосымша сұрақ
Марғас жырау мына өлең жолдарын кімге арнады?
Өй, Қатағанның ханы...
Кім арамды ант ұрсын!
Жазықсыз елді еңіретіп,
Жер тәңірісіп жатырсың.
Хан емессің — қасқырсың,
Қара албасты басқырсың!
Алтын тақта жатсаң да,
Ажалы жеткен пақырсың!