Қазақша рефераттар

Отбасылық тәрбие

Мектеп пен отбасы: бала бойында азаматтылық пен патриотизмді қалыптастыру

Әдептілік, имандылық, мейірімділік, қайырымдылық, ізеттілік, қонақжайлылық сияқты құндылықтар халқымыздың рухани тірегі болып келеді. Осы асыл қасиеттерді жас ұрпақтың санасына сіңіру үшін әрбір тәрбиеші мен ұстаз халық педагогикасын, ғасырлар бойы қалыптасқан салт-дәстүр мен әдет-ғұрыпты терең білуімен қатар, өзі де адамдық құндылықтарды бойына сіңірген, рухани дүниесі таза тұлға болуы қажет.

Негізгі ұстаным

Рухани-адамгершілік тағылымдарды өркениетті өмірмен байланыстыра отырып, білім берудің барлық кезеңінде жүйелі түрде негізге алу.

Нәтиже

Мінез-құлқы жетілген, өз міндетін айқын сезінетін, саналы тұлғаның қалыптасуы.

Өзек

Жетілген мінез-құлық — жүрек, ақыл және қол бірлігі мен келісімі.

Мұғалімнің рөлі: сүйіспеншілік пен жауапкершілік

Егер бала жүрегін тыңдауға үйреніп, ар-ұжданын бағдар ете алса, өмірден өз орнын табады және қоғамға пайдалы қызмет етеді. Алайда бұл мақсатқа шынайы ұстаздардың қатысуымен ғана қол жеткізуге болады. Баланы сүйетін, өз ісіне берілген мұғалім ғана мейірімді, жауапты адамның қалыптасуына өлшеусіз үлес қоса алады.

Рухани тәрбие өз қуатын өмірдің әрбір құбылысынан алады. Сондықтан кез келген оқу пәні баланың адамгершілігін, жақсы мінез-құлқын қалыптастыру құралы бола алады. Мұғалім әр сабақты жан-тәнімен өткізіп, бала жанына әсер ететін құндылықтарды жүйелі түрде орнықтыруды өз міндеті деп білуі қажет.

Мәселе: қарым-қатынастың әлсіреуі

Соңғы жылдары ересек пен бала арасындағы, сондай-ақ мұғалім мен оқушы арасындағы байланыс үнемі орнықты бола бермейтіні байқалады. Кейде бала мұғалімге сүйіспеншілік пен құрметтен гөрі қорқыныш, жақтырмау, сыйламау сияқты сезімдерді бастан кешіреді. Бұған мұғалім мен оқушының тұлғалық қасиеттері, сондай-ақ оқу әдістерінің сапасы әсер етуі мүмкін.

Маңызды қағида: ересек адам қай жерде болмасын рухани белсенділік танытса, сол арқылы тәрбиелік ықпал жасай алады.

Баланың рухани дамуына кері әсер ететін факторлар

  • Соғысқа негізделген ойыншықтар және агрессияны қалыпты құбылыс ретінде көрсететін өнімдер.

  • Жат мінез-құлықты насихаттайтын фильмдер, бейнематериалдар.

  • Компьютерлік ойындар мен шектен тыс экран уақыты.

Сондықтан сабақтан тыс уақытты ұйымдастыруда мұғалім барынша тапқырлық танытып, баланың қызығушылығы мен назарын мәнді, пайдалы әрекетке бағыттауы керек.

Отбасылық тәрбие: міндеттер мен жауапкершілік

Азаматтылық пен патриотизмнің алғашқы негізі отбасында қаланады. Мектеп отбасыға тірек болып, ал отбасы мектептің серіктесіне айналғанда ғана тәрбие нәтижелі болады.

1) Мектеп–отбасы байланысын жүйелеу

  • Мектеп пен отбасы жағдайын талдау, әлеуметтік қолдауды қажет ететін отбасылар есебін жүргізу.

  • Әр отбасында адалдық пен мейірімділікке, ұрпақаралық рухани жақындық пен мақсат бірлігіне негізделген тәрбиені күшейту.

2) Қауымдастық ықпалын арттыру

  • Бала тәрбиесінде ауыл тұрғындары мен туыстардың жауапкершілігін күшейту.

  • Бала өмір кезеңдерін мәнді әрі мақсатты түрде атап өту дәстүрін қалыптастыру.

  • Ауыл ақсақалдары мен беделді туыстардың тәрбиелік ықпалын тиімді пайдалану.

3) Отбасыны тәрбиенің ошағына айналдыру

  • Бала тәрбиесіне қоғамдық әрі әлеуметтік сипат беру.

  • Әр отбасын имандылық пен адамгершілік тәрбиесінің тұрақты ордасына айналдыру.

4) Отбасы мәртебесін көтеру

  • Әкенің шаңырақ иесі ретіндегі жауапкершілігін (қорған, асыраушы, ақылшы) нығайту.

  • Ананы қадірлеу, «сүт ақысы» тағылымын жаңғыртып, заманауи мазмұнмен толықтыру.

  • Жергілікті билік пен қоғамдық институттар арқылы отбасы беделін тұрақты қолдау.

Міндеттерді іске асыру жолдары мен құралдары

  • Жиындарда отбасылардағы игі істерді, бастамаларды және тәрбиелік өнегені тұрақты насихаттау.

  • Беделді әкелер мен өнегелі отбасылардың өмір жолын таныстырып, марапаттау және кездесулер өткізу.

  • Ұлын ұяға, қызын қияға қондырған отбасыларды үлгі ету.

  • Әлеуметтік қолдауды қажет ететін отбасыларға қамқорлық ұйымдастыру.

  • Бала тәрбиесіне қатысты мекеме, ұйымдардың (инспектор, мектеп әкімшілігі, ата-ана комитеті және т.б.) есебін тыңдау, үйлестіру.

  • Ата-аналарға педагогикалық білім беру және ақпараттандыру жұмысын жүйеге келтіру.

Толеранттылық мәдениеті: мектептегі тәрбие бағдарламасының өзегі

Әлемдік қоғамдастық интолеранттылыққа қарсы тұрудың бірқатар шарттарын атап көрсетеді: құқықтық базаның болуы, білім деңгейінің көтерілуі, ақпаратқа еркін қол жеткізу, мәселені жеке деңгейде ұғынып, өзгені түсіне алу. Осы шарттардың ішінде толеранттылық қағидаларына негізделген білімге айрықша мән беру қажет.

Толерантты сананың қалыптасуы

Оқушының толерантты ой-санасы өз ұлттық мәдениетін қадірлеу және насихаттай алуымен қатар, басқа этностар мен халықтардың мәдени дамуға құқығын мойындау арқылы қалыптасады.

Өз мәдениетін терең білу — өзге мәдениетке қызығушылық пен сыйластық қарым-қатынастың берік іргетасы. Ал көп мәдениетпен танысу — рухани баю мен дамудың маңызды көзі.

Мектептің мақсаты мен міндеттері

Қазақстан Республикасының этномәдени білім беру тұжырымдамасына сүйене отырып, мектептің қызмет мақсаты анықталады: этнопедагогика мен этнопсихология негізінде дүниені тануға қабілетті, адамгершілігі мол, рухани бай тұлға қалыптастыру.

  • Өзгені түсіне білу, жақсылық жасау дағдыларын қалыптастыру.

  • Қоғамдық нормалар мен бағыт-бағдардан адаспай, өзара қатынасты мәдени түрде құру.

  • Дау-жанжалды жағдайды бағалап, зорлықсыз әрі этикалық жолмен шешу білігін дамыту.

Бағалау мәдениеті: баға мұғалім қолындағы «қамшы» емес, баланың дамуына, білім мен дағдыны меңгеруіне ықпал ететін құрал болуы тиіс.

1–4 сыныптарға арналған толеранттылық бағдарламасы

Мектепте 1–4 сынып оқушыларының толеранттылық мәдениетін тәрбиелеуге арналған бағдарлама әзірленді. Ол шыдамдылыққа тәрбиелеуге, мектеп өміріне ғана емес, мектептен тыс ортаға да табысты бейімделуге бағытталған сынып сағаттары мен ұжымдық-шығармашылық істер жүйесін ұсынады.

1-сынып: «Мен және менің отбасым»

Мақсаты: әр балаға өз тұлғасының және әр сыныптасының қайталанбас ерекшелігін сезінуге көмектесу.

2-сынып: «Сен және мен, біз екеуміз»

Мақсаты: сынып ұжымындағы ұйымшылдық сезімін дамыту және нығайту.

3-сынып: «Бірге болған жақсы»

Мақсаты: ұлты, діні немесе жынысы бойынша айырмашылығы бар балалар арасында толерантты қарым-қатынас қалыптастыру.

4-сынып: «Сөйлесуге үйреніп жүрміз»

Мақсаты: дауласу кезінде өзін дұрыс ұстап, жанжалды зорлықсыз әрі әділ жолмен тоқтата білу дағдыларын қалыптастыру.

Менің ата-тегім

Тамырын тану арқылы жауапкершілік пен құндылық сабақтастығын нығайту.

Мен салауатты өмір салтын ұстанамын

Дене және рух үйлесімін сақтайтын әдеттерді тұрақтандыру.

Менің шығармашылығым

Өзін таныту, ынтымақтастық және мәдени қарым-қатынас дағдыларын дамыту.

Педагогикалық толеранттылық: мұғалімге қойылатын талап

Бағдарламаның табысты орындалуында жетекші рөлді педагогтер атқарады. Сондықтан педагогикалық толеранттылықты тәрбиелеу қажеттілігі туындайды. Мұғалім толеранттылық принциптерін күнделікті тәжірибесінде сақтауы тиіс.

  • Әр оқушының қателесуге және мектеп жарғысы аясында өзіндік мінез-құлық танытуға құқығын мойындау.

  • Баланың жеке көзқарасы, принциптері және адамдар мен дүниеге қатынасы болу құқығын құрметтеу.

Патриоттық тәрбиенің бағыттары

Адамгершілігі жоғары, иманды, тәрбиелі адам — кез келген мемлекеттің байлығы, ал әлеуметтік өмірдегі бейбітшілік пен мәдениеттіліктің кепілі. Патриоттық тәрбие жүйесі бірнеше өзара байланысты бағыт арқылы іске асады.

Рухани-адамгершілік

Ізгілік, сыйластық, жауапкершілік, мәдени мінез-құлық нормаларын орнықтыру арқылы тұлғаның ішкі тұтастығын қалыптастырады.

Тарихи-өлкетану және шежіре

Туған өлке тарихын, елдік дәстүрді, ата-тек сабақтастығын тану арқылы ұлттық сананы күшейтеді.

Азаматтық-патриоттық

Құқықтық мәдениет, заңға құрмет, қоғам мен мемлекеттегі өзгерістерді түсіну, азаматтық борыш пен қызмет ету арқылы қалыптасады.

Әлеуметтік-патриоттық

Қоғамға пайдалы іске қатысу, үлкендерді сыйлау, тарихи-мәдени байланыстарды қадірлеу арқылы әлеуметтік жауапкершілікті арттырады.

Әскери-патриоттық

Отанды сүю сезімін тереңдетіп, оны қорғауға дайындықты, әскери дәстүр мен әскери тарихты құрметтеуді қалыптастырады.

Спорттық-патриоттық

Дене шынықтыру мен спорт арқылы шыдамдылық, ерік-жігер, тәртіптілік және батылдық қасиеттерін дамытады.