Интернат қоймасы
Сабақтың тақырыбы мен бағыт-бағдары
Пән
Ана тілі (ашық сабақ)
Тақырып
Шерхан Мұртаза: «Интернат қоймасы»
Сабақ түрі
Аралас сабақ
Мақсат (білімділік)
Оқушыларға Тұрар Рысқұлов туралы бұрынғы білімін еске түсірте отырып, Ш. Мұртазаның «Интернат қоймасы» әңгімесін түсініп оқуға және мазмұнын жүйелі жеткізуге үйрету.
Мақсат (дамытушылық)
Сөйлемді дұрыс құрауға, ой қорытып, ойын нақты әрі қисынды жеткізуге дағдыландыру.
Мақсат (тәрбиелік)
Шыншылдыққа, әділдікке және батылдыққа тәрбиелеу.
Көрнекілік: суреттер.
Ұйымдастыру: жылылыққа құрылған бастау
Сабақ басында оқушылардың көңіл күйін көтеру, назарын жинақтау мақсатында жылы лебіз айтылады: далада күн сәулесі жарқырап тұрғаны, оның жылуы адамға қуат беретіндігі еске салынады. Балалар бір-біріне жылу сыйлап, жақсы көңіл күймен сабаққа кіріседі.
Шаттық шеңбері (өлең жолдары)
Күн жарығын алақанға саламын,
Жүрегіме басып ұстай қаламын.
Ізгі әрі нәзік, жарық, мейірімді —
Болып кетер сонда дереу жан-жағым.
Үй тапсырмасы: Сұлтанмахмұт Торайғыров «Кедей»
Үй тапсырмасы ретінде С. Торайғыровтың (1893–1920) «Кедей» өлеңі қайталанады. Ақын — ХХ ғасыр басындағы қазақ әдебиетінің көрнекті өкілі, Абай дәстүрін жалғастырушы ойшыл тұлға.
Тексеру түрлері
- Мәнерлеп оқу
- Жатқа айту
- Шығармашылық тапсырма
Талқылау сұрағы
Қазіргі қоғамда кедейлік бар ма? Егер бар болса, оның себептері қандай, ал азайту үшін қандай әрекет қажет?
Пысықтау: негізгі ойды ашатын сұрақтар
Неліктен өлең «Кедей» деп аталған?
Кейіпкердің тұрмысы жұтаң, күнкөрісі ауыр, құқығы тапталған күйде суреттеледі.
«Кедей» деп кімдерді атаған?
Киімі жыртылған, ішер асы тапшы, жоқшылықпен өмір сүрген жандар.
Ақын кедейдің өмірін қалай бейнелеген?
Қараңғыда қой күзетіп, өзгелер ұйқыда жатқанда ояу жүруі; таза, бүтін киім кимей өсуі арқылы.
Кедейдің қандай құқығы қорғалмады?
Байдың еңбекақысын төлемеуі, кемсітуі, адамдық қадірін елемеуі — әлеуметтік әділетсіздіктің көрінісі.
Аштық пен кедейлік мүлде болмас үшін қоғамда еңбек, әділдік, жауапкершілік қатар жүруі керек деген ой қорытындыланады.
Тұрар Рысқұлов: ел тағдырын ойлаған тұлға
«Атадан асыл ұл туса, елінің қамын жейді» деген халық даналығына сай, қазақ тарихында халық үшін күрескен тұлғалар аз емес. Солардың бірі — Тұрар Рысқұлов.
Аштық туралы ашық үндеу
Қазақстанда орын алған аштықтың себептеріне назар аудартып, көмек көрсету қажет екенін айтып, Тұрар Рысқұлов сол кезеңнің басшылығына арнайы хат жолдағаны атап өтіледі. Хаттағы негізгі ой — мәселенің тек аймақтық емес, жалпы мемлекеттік маңызы бар екені.
Қысқаша өмірбаян
- Туған жылы: 1894 ж. 26 желтоқсан, Жетісу өңірі.
- Қызметі: революционер, мемлекет және қоғам қайраткері.
- Қызмет жолы: 1918–1937 жж. әртүрлі басшылық қызметтер.
- Қуғын-сүргін: 1937–1938 жж. «халық жауы» жаласымен қамалып, 1938 ж. 10 ақпанда ату жазасына кесілді.
Отбасы туралы дерек
Екі қызы болған: Софья (1923 ж. туған, орыс тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі; 1998 ж. қайтыс болған) және Майя (1929 ж. туған).
Ой қозғау: «Қызыл жебе» және Бала Тұрар бейнесі
2-сыныпта оқылған «Қызыл жебе» романынан үзінді еске түсіріліп, «Бала Тұрар» тарауы арқылы кейіпкердің мінезі мен болмысы талданады.
Кейіпкерлер
- Рысқұл — Тұрардың әкесі
- Тұрар — Рысқұлдың баласы
- И. Владимирович — мұғалім
- Атамырза — Айбар мырзаның ұлы
Талдауға бағыттайтын сұрақтар
- Мұғалім Тұрардың дәптерінен нені байқады?
- Тұрар дәптеріне не деп жазды?
- Тұрарды тақтаға не үшін шығарды?
- Сыныпта күлкі туғызған не нәрсе?
- Тұрардан кейін тақтаға кімді шығарды?
- Мұғалім қандай баға қойды, ол нені білдірді?
Жаңа сабақ: Шерхан Мұртаза және «Интернат қоймасы»
Автор туралы
Шерхан Мұртаза 1932 жылы Жамбыл облысы, Жуалы ауданы, Мыңбұлақ өңірінде дүниеге келген. Әкесі Мұртаза 1937 жылғы сталиндік қуғын-сүргіннің құрбаны болған. 1955 жылы Мәскеудегі М.В. Ломоносов атындағы мемлекеттік университетті тәмамдаған.
Жазушының «Табылған теңіз», «Белгісіз солдаттың баласы», «Ахметжанның анты», «Мылтықсыз майдан» повестері, «Интернат наны» әңгімелері, «Қара маржан» және бес кітаптан тұратын «Қызыл жебе», сондай-ақ «Ай мен Айша» романдары кеңінен танылған. Қазақстанның Халық жазушысы, Қазақ КСР-нің еңбек сіңірген мәдениет қызметкері.
Оқулықпен жұмыс
- Мәтінді түсініп оқу
- Оқушыларға оқыту
- Тізбектей оқыту
Ой қозғау: әңгімені талқылау сұрақтары
Әңгіме кім туралы?
Тұрар және интернаттағы оқиғалар төңірегіндегі кейіпкерлер туралы.
Тұрар неліктен Серікті сұраққа алды?
Әділдікті іздеп, болған оқиғаның шындығын анықтау үшін.
Серік неліктен шындықты айтты?
Ар-ұятты жоғары қойып, әділетсіздікке үнсіз қалмауды таңдағандықтан.
Тұрар мен Қабылбек қандай шешімге келді?
Оқиғаны ұрыс-керіссіз, әділ жолмен шешудің маңызын түсінуге жақындайды.
Сен олардың орнында болсаң, не істер едің?
Оқушының жеке пікірін дәлелмен айтуына мүмкіндік беріледі.
Түсініксіз сөздер: қысқа сөздік
Интернат
Алыстан қатынап оқитын балалар жататын орын.
Қойма
Азық-түлік сақтайтын жер.
Мүсәпір
Жағдайы аянышты, дәрменсіз адам.
Қағілез
Шапшаң, пысық, кек сақтамайтын.
Сергіту сәті
Күн болып жанайық,
Мөлдір су болып ағайық,
Гүл болып жайнайық.
Терең-терең дем алып,
Жүгіріп-жүгіріп алайық.
Жаңа сабақты пысықтау: басты түйіндер
Мәтіннің түйінді ойы
Әңгіменің соңындағы ой ерекше назарға алынады: шайқас — тек жұдырықтасу емес, кейде адамның жүрегін жаралайтын, сүйектен өтетін ауыр сөз болуы мүмкін. Тұрар әділдік пен арам ниеттің ара жігін енді анықырақ түсінгендей болады.
Тұрар
- Кедей отбасынан шыққан
- Жақсы оқиды
- Ақылды, әділдікке жақын
Серік
- Ақкөңіл
- Қағілез, шапшаң
- Біреудің айтағымен жүруге бейім
Қабылбек
- Кедей
- Тұрарға жақын жүреді
- Шешім қабылдауда тірек бола алады
Тапсырмалар
- Кейіпкерлердің іс-әрекетіне баға беру.
- Әңгімеге балама ат қою.
- Неліктен олай атағанын дәлелдеу.
Ойлануға түрткі
Әділдік үшін күрес әрдайым айқаймен не күш қолданумен шешілмейді. Кейде шындықты айту — ең үлкен батылдық.
Мақал-мәтелдер: туған жер, Отан, еңбек
Оқушылар туған жер, Отан, еңбек туралы білетін мақал-мәтелдерін айтып, мағынасын түсіндіреді. Бұл бөлім сөз қорын байытып, құндылықтарды бекітуге бағытталған.
Үй тапсырмасы және бағалау
Үй тапсырмасы
Мәтінді оқып келу. «Тұрар неліктен Сталинге хат жазды?» деген сұраққа ойланып, өз пікіріңді дәлелмен дайындау.
Бағалау
Оқушылардың мәтінді түсініп оқуы, сұрақтарға жауап беруі, талдауы және өз ойын дәлелдеп айтуы негізінде бағаланады.