Қазақша рефераттар

Сайыс сабақ, қайталау сабағы

Қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі

Жекеева Гүлнар

10-сынып • Өзбек бөлімі

Сабақ тақырыбы: «Дыбыс — сөздің тірегі»

Бұл тақырып кездейсоқ таңдалған жоқ: сөз дыбыстан құралады, ал дыбыс болмаса — сөз де болмайды. Сондықтан дыбыстарды тану, дұрыс айту және сауатты жазу тіл мәдениетінің негізгі тірегі болып саналады.

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Дыбыстар туралы өткен теориялық материалды пысықтау; ауызша және жазбаша талдау жұмыстарын орындау арқылы білімді бекіту.

Дамытушылық

Оқушының өздері жасаған сызбалар бойынша теорияны жүйелі әрі дәл баяндау машығын қалыптастыру; фонетикалық талдау дағдыларын тұрақтандыру; ойлау мен сөйлеу мәдениетін дамыту.

Тәрбиелілік

Сатылай кешенді талдау арқылы оқушы бойына танымдық белсенділік, адамгершілік, сабырлылық сияқты құндылықтарды сіңіру.

Сабақ сипаттамасы

Ұйымдастыру форматы

  • Сабақ түрі: сайыс сабақ, қайталау сабағы.
  • Сабақ әдістері: талдау, сұрақ-жауап, іздендіру.
  • Көрнекілігі: интерактивті тақта, үлестірмелі қағаз.
  • Пәнаралық байланыс: математика, әдебиет.

Сайыс логикасы

Сабақ екі топтың бәсекесі түрінде өтеді: «Дауыстылар» және «Дауыссыздар». Әр кезеңде топтар тапсырма орындап, ұпай жинайды. Соңында білім рейтингі арқылы бағалау жүргізіледі.

Ұсыныс: әділқазы алқасын (2–3 оқушы немесе мұғалім) алдын ала сайлап, бағалау өлшемдерін қысқа әрі түсінікті етіп бекіту.

Сабақ барысы (кезең-кезеңімен)

I. Ұйымдастыру

Сабаққа бағыт беру
  • Сәлемдесу.
  • Оқушыларды екі топқа бөлу: «Дауыстылар», «Дауыссыздар».
  • Әділқазы алқасын сайлау.

Талқылау сұрағы: «Неліктен “Дыбыс — сөздің тірегі” деп айтамыз?» Жауап өзегі: сөз дыбыстан құралады; дыбыссыз сөз болмайды.

II. Таныстыру

Топтық өзін-өзі таныту

«Дауыстылар» (үлгі)

Біз дауысты дыбыспыз,
Он екі айдай бір жылдық.
Сөз жасауға қатысып,
Буын жасап тұрамыз.
Өкпеден шығып, әндетіп,
Түрлі әуен таратамыз.

«Дауыссыздар» (үлгі)

Біз дауыссыз дыбыспыз,
Жиырма алты санымыз.
Үнді, ұяң, қатаң болып,
Тізбек құрып тұрамыз.

Тапсырма: әр топ бір шумақ өлең құрастырады және «топтау» стратегиясы арқылы дыбыстарға сипаттама береді.

III. «Білімдінің жолы — жарық»

Негізгі жұмыс

Сатылай кешенді фонетикалық талдау жүргізіледі. Сонымен бірге дыбыстарға математикалық тәсілмен сипаттама беріледі (үлестірмелі қағаз арқылы әр оқушыға жеке сөз таратылады).

IV. «Жаңылдырсаң да, жаңылмаймын»

Буын мен сөз құрастыру

Тапсырма: бірінші сөздің соңы мен екінші сөздің басы болатын ортақ буынды тауып жазыңдар. Сол екі сөзді қолданып сөйлем құраңдар. Әр топ өз жұбын дайындап, қарсы топқа ұсынады.

Үлгі

ҚАЛ… / ҒАМ…

ортақ буын: (та)

Үлгі

СА… / НАТ…

ортақ буын: (қа)

Үлгі

БА… / УЫҚ…

ортақ буын: (та)

Үлгі

Ә… / МЕ…

ортақ буын: (ке)

V. «Таба білсең әріпті, сырын оның ұғарсың»

Метаграмма

Тапсырма: метаграмма құрастыру. Бір топ құрастырады, екінші топ шешеді.

Мысал

Суықта бар, ыстықта жоқ.
Жауда бар, доста жоқ. Жауабы: «У» дыбысы

VI. «Сүріндірмес сынақ»

Орфография және орфоэпия

Тапсырма: берілген сөздердің дұрыс жазылуын жазыңдар және олардың сөйлеу барысында қалай ықпалдасатынын түсіндіріңдер (орфография — жазылуы, орфоэпия — айтылуы).

Сөздер (үлгі тізім)

  • Көрікбай
  • Көк гүл
  • Қас жау
  • Жанпейіс
  • Көзсіз
  • Жазсын
  • Ашса
  • Боз жирен
  • Ала қап
  • Тоқ екен
  • Сақ адам
  • Көп бала
  • Келе көр
  • Қара ала
  • Келе ме екен
  • Жапан түз

Түсіндіру нүктелері

  • Дыбыс ықпалы (ілгерінді/кейінді) байқалатын тұстарды белгілеу.
  • Тіркескен сөздердегі айтылым жеңілдеуі мен дыбыстың өзгеруін талдау.
  • Жазылуы мен айтылуының айырмашылығын нақты мысалмен дәлелдеу.

VII. «Жорға»

Жылдам жауап

Тапсырма: топтар бір-біріне 4 сұрақтан қояды. Жауап қысқа, нақты, уақыт шектеуімен беріледі.

VIII. «Тізбектен шығып қалма»

Әліпби жаттығуы

Тапсырма: әліпбидегі әріптерді реттік қатарымен жаңылыспай айту.

IX. Бағалау

Нәтиже

Білім рейтингі негізінде топтық және жеке ұпайлар жинақталып, қорытынды баға қойылады.

X. Үй тапсырмасы

Қайталау және бекіту

Қайталау сабағына байланысты 25 тақырыптық тест құрастыру.

Негізгі идея

Бұл сабақтың өзегі — дыбысты тілдің іргетасы ретінде таныту. Ойын мен сайыс элементтері арқылы оқушы теорияны жаттап қана қоймай, талдайды, дәлелдейді, қолданады: дыбысты — сөзбен, айтылымды — жазылыммен, ережені — практикамен байланыстырады.