Сабақтас құрмалас сөйлемнің қызықты әлеміне қош келдіңіздер
Қазақ тілі (8-сынып): Сабақтас құрмалас сөйлем
Бұл сабақта құрмалас сөйлемнің маңызды бір түрі — сабақтас құрмалас сөйлем туралы түсінік қалыптастырамыз. Оқушылар сөйлем құрамындағы жай сөйлемдердің байланысу ерекшеліктерін байқап, бағыныңқы мен басыңқы бөліктерді ажыратып үйренеді.
Оқу мақсаттары
- Сабақтас құрмалас сөйлем туралы мәлімет беру.
- Сабақтас құрмалас сөйлемдегі бағыныңқы және басыңқы бөліктерді ажырата білу, жаттығулардан таба алу.
- Сабақтас құрмаластың жасалу жолдарының ерекшеліктерін анықтау.
Сабақтың басы: ұйымдастыру және қызығушылықты ояту
Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен амандасу.
- «Шаттық шеңберін» құрып, ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру.
- Үй тапсырмасын сұрау.
Қызығушылықты ояту
«Семантикалық карта» және «сәйкестендіру» әдістері арқылы сөйлемдердің түрін ажыратуға арналған мысалдармен жұмыс жасалады.
Мақсат: сөйлем құрамындағы байланысқа назар аударту және алдыңғы тақырыпты еске түсіру.
Сәйкестендіруге арналған мысалдар
- Мен үндемедім, бірақ өз пікірімде қалдым.
- Еңбек адамды көрікті етеді және ойды тазартады.
- Мен ол күні келмедім, себебі көлік жоқ еді.
- Кейде қар жауады, кейде боран тұрады.
- Күндіз олар өзіне жем іздейді, не өзінің басқаға жем болмауын көздейді.
- Жұрттың бәрі соған қарай дүрлікті: біреу қолын бұлғады, біреулері оның атын атап айғайлады.
- Құнанбай Ұлжанның қасына отырды да, Мәкеш пен Абайдың жүзіне қарады.
- Шалабай ұзақ жүре алмас, үкімет құрығы ұзын.
- Мені жұмсаған жоқ, өзім келдім.
- Қорыққаны сонша — орнынан тұра алмай қалды.
Сабақтың ортасы: жаңа білімді меңгеру
Білімге құштар оқушылар, бүгін біз құрмалас сөйлемнің тағы бір түрімен танысамыз. Күнделікті қолданып жүрген сөйлемдердің құрылымына зерделей қарап, құрамындағы жай сөйлемдердің қалай байланысатынын байқау — өте қызық жұмыс.
Сабақтың мақсаты
Салалас құрмалас сөйлемді сабақтас құрмалас сөйлемнен ажырата білу және сабақтас құрмалас сөйлемнің жасалу жолдарын меңгеру.
Анықтама
Құрамындағы жай сөйлемдерінің алғашқысы тиянақсыз болып, соңғысына бағына байланысқан құрмалас сөйлем түрі сабақтас құрмалас сөйлем деп аталады.
Негізгі белгісі
Сабақтас құрмаластың бірінші сөйлемінің баяндауышы тиянақсыз тұлғада келеді. Сондықтан ол өз алдына жеке сөйлем бола алмай, келесі жай сөйлемге бағына байланысады.
Ескерту: Жаттығулар орындау кезінде алдымен басыңқы сөйлемді тауып, содан кейін оған бағыныңқы бөліктің қандай сұрақ арқылы байланысып тұрғанын анықтау тиімді.
Мұғалім туралы мәлімет
Білім беру ұйымы
Ы. Алтынсарин атындағы орта мектебі (КММ)
Пән мұғалімі
Қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі: Ережепова А. Т.
Материал
«Сабақтас құрмалас сөйлем» тақырыбы бойынша оқу материалы (жүктеу/таратпа ретінде қолдануға болады).