Сәйф Сараи еңбегінің рухани нәрін оқушы бойына сіңіру
Сабақ туралы мәлімет
Орны
Атырау қаласы, №35 мектеп-гимназиясы
Пән және мұғалім
Қазақ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғалімі — Темірғалиева Ағила Серікқызы
Сабақтың тақырыбы
Сәйф Сараи — «Түркіше Гүлстан»
Сабақтың мақсаты
Білімділік
- Шығарманы өмірмен байланыстыра отырып, мазмұнын ашу.
- Адамның адам болып қалыптасуына әсер ететін адамгершілік құндылықтарды талқылау.
- Сәйф Сараи еңбегінің рухани нәрін оқушы бойына сіңіру.
Дамытушылық
- Мәтіндерді оқып, мазмұндау арқылы сөйлеу дағдыларын жетілдіру.
- Ойды байланыстырып жеткізу қабілетін дамыту.
- Ойлау жүйесін тереңдету.
Тәрбиелік
- Адамгершілікке, ізгілікке тәрбиелеу.
Сабақ форматы
- Сабақ түрі
- Жаңа сабақ
- Сабақ әдістері
- Сұрақ-жауап, әңгімелесу, оқулықпен жұмыс
- Пәнаралық байланыс
- Тарих
- Көрнекілік
- Интерактивті тақта
Негізгі идея
«Түркіше Гүлстан» — қысқа хикаяттар мен нақыл сөздер арқылы адамды ізгілікке, әдепке, қанағатқа, білімге ұмтылуға бағыттайтын рухани-тәлімдік мұра.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Оқушыларды түгелдеу, сабаққа назар аударту.
II. Үй тапсырмасын сұрау
Үй жұмысы: Рабғузидің қиссалары. Төрт топқа төрт әңгіме бөлініп беріледі. Әр топ талдап, бір оқушы түйінді ойды айтады; қалғандары толықтырады. Жауаптар бағаланады.
III. Жаңа сабақ
Алдыңғы тақырыптарға шолу жасалып, дискі арқылы Күлтегін және Оғыз қаған жырлары жөніндегі мәлімет көрсетіледі. Одан кейін Алтын Орда әдебиетінің көрнекті өкілі — Сәйф Сараи шығармашылығына кіріседі.
Сәйф Сараи: қысқаша шолу
Сәйф Сараи Алтын Орданың Сарай қаласында дүниеге келген. Египетте қыпшақ текті Бейбарыс сұлтан билік құрған кезеңде білім іздеп сол жаққа аттанады. Ақынның өз сөзінде: «Қамысты деген жұрт менің туған елім еді», — делінеді. Қазақ жерінде «Қамысты» аталатын мекендер көп болғандықтан, оның нақты туған жері әлі де дәл айқындалмаған.
«Түркіше Гүлстан» (Гүлстан би-т-түрки)
Бұл еңбек — парсы ақыны Сағдидің «Гүлстан» кітабының (1258) түркі тіліндегі аударма-нұсқасы. Шығарма кіріспе, сегіз тарау және қорытындыдан тұрады. Алғашқы жеті тарау қысқа әңгімелерге негізделсе, сегізінші тарауда нақыл сөздер мен мақал-мәтелдер топтастырылған.
Ежелгі әдеби дәстүрге сай мәтін қара сөзбен беріліп, ара-арасында өлең жолдары енгізілген.
Тарауларының тақырыптары
- Патшалардың өмірі туралы
- Азға қанағат етудің артықшылығы
- Махаббат пен жастық
- Кәрілік пен әлсіздік
- Тәрбиенің ықпалы
- Қарым-қатынас ережелері
Төл туындысы: «Суһаил мен Күлдірсін»
Сәйф Сараидің өз ойынан туған төл туындысы — «Суһаил мен Күлдірсін» дастаны. Бұл шығармада Ақсақ Темір шапқыншылығы кезінде қаза болған жігіт пен қыз тағдыры суреттеліп, дәуірдің өзекті мәселелері көтеріледі.
Негізгі сарын
Соғыстың зардабы, халыққа түсетін ауыртпалық.
Тәрбиелік өзегі
Өсиет-өнеге, адамгершілік пен жақсы қасиеттерге үндеу.
Топтық жұмыс және талдау
Әр топтан бір оқушы мәтінді дауыстап, мәнерлеп оқиды. Оқушылар топ ішінде талқылап, бір оқушы қорытынды пікірін ұсынады. Қалған топтар өз ойларын қосып, дәлелдермен толықтырады.
Талқылауға арналған сұрақтар
- Кемедегі құлды суға тастағаннан кейін ол неге жылауын тоқтатты?
- «Ұзын бойлы ақымақтан қысқа бойлы ақылды артық» деген ойдың мәні неде?
- Наушаруаның «Әуелде зұлымдық аз еді, кейін әркім аз-аздап қосқанда көбейіп кетті» деген сөзі бүгінгі өмірмен үйлесе ме?
- Ақымақ адам шынымен түзелмей ме?
- Өлген кісінің басына зәулім күмбез тұрғызу дұрыс па? Тәж-Махал, Айша бибі, Арыстан баб ескерткіштері туралы не айтуға болады?
- Әдептілік дегеніміз не?
- Тәрбие бірдей берілсе де, оны қабылдау неге әртүрлі болады?
- «Дәулетті адам» ұғымын қалай түсінесіңдер?
Тест-интервью (бекіту)
1) Қандай қасиеттерді бойыңа сіңірдің?
- а) …
- ә) …
- б) …
- в) …
- г) …
- ғ) …
2) Осы қасиеттердің қайсысы қазіргі жастар бойында сирек кездеседі?
- а) …
- ә) …
- б) …
- в) …
- г) …
- ғ) …
Екі-үш оқушының жазған жауабы тыңдалады, қалған жұмыстары жинап алынады.
Қорытынды қайталау: үндестік неде?
Өткен тақырыптарға қысқаша шолу
Ежелгі дәуір әдебиеті бойынша бұл тақырып соңғы сабақтардың бірі болғандықтан, оқушылармен бірге негізгі ойлар қысқаша қайталанады. Ұлы ойшылдар мен қаламгерлер шығармашылығындағы ортақ құндылықтар талқыланады.
Аттары аталған тұлғалар
Жүсіп Баласағұни, Ахмет Иассауи, Қорқыт, Рабғузи, Әл-Фараби, Махмұт Қашқари, Сәйф Сараи
Ортақ құндылықтар
- Адамгершілік
- Ізгілік
- Қара ниеттен аулақ болу
- Оқу-білімге ұмтылу
- Қанағатшылдық
Осы құндылықтар — мәтіндердегі негізгі ойдың өзегі екені қорытындыланады.
Үй тапсырмасы
«Адамгершілік — ұлы қасиет» тақырыбында шағын шығарма жазу.