Біз жаратушы емес, жаратқан көлеңкесіне қарай білетұғын пендеміз
Қара сөздер. Абайдың қырық бесінші қара сөзі
Құдай тағаланың барлығының ең үлкен дәлелі — неше мың жылдан бері әркім әртүрлі сөйлесе де, жұрттың бәрі бір Жаратушы бар деп келуі. Сондай-ақ, неше мың түрлі діннің бәрі де әділет пен махаббат — Құдайға лайықты қасиет екенін айтқан.
Біз — жаратушы емес, жаратқанның көлеңкесіне қарап біле алатын пендеміз. Сондықтан махаббат пен әділетке қарай тартпақпыз; Алланың хикметін біріміз бірімізден анығырақ сезінуге талпынамыз.
«Инандым, сендім» деу — «инандырамын, сендіремін» деген сөз емес. Сенім — ішкі танымның нәтижесі; ол күшпен таңылатын нәрсе емес.
Адамшылықтың алды
Адамшылықтың алды — махаббат, әділет, сезім. Бұлардың керек емес жері жоқ, кіріспейтін де жері жоқ. Бұл — жаратқан Тәңірінің ісі.
Махаббат
Жүректі жұмсартып, адамды адамға жақындатады; тіршіліктің әр қимылынан көрінеді.
Әділет
Туралыққа бастайды; ақиқат пен жауапкершілікті орнықтырады.
Сезім
Көргенді, түйгенді тереңдетіп, ұғынуға жол ашады; танымды тірілтеді.
Тіпті табиғаттың өзінде — айғырдың биеге ие болуында да — махаббат пен сезім бар. Яғни бұл қасиеттер тіршіліктің қай қабатына барсаң да бірге жүреді.
Кімде әділет, махаббат, сезім көбірек болса — ол кісі ғалым, сол — ғақыл.
Біз жанымыздан ғылым шығара алмаймыз. Біз — жаратылып, жасалып қойған нәрселерді сезу, көзбен көру, ақылмен білу арқылы ғана танимыз.
Абайдың басқа да қара сөздері