Қазақша рефераттар

Алтын қақпаға арналған сұрақтар

Сабақтың мақсаты мен міндеттері

Сабақтың мақсаты

  • «Ер Тарғын» жырының тәрбиелік мәні туралы жүйелі әрі толық мәлімет беру, шығармашылық қабілетті қалыптастыру.
  • Жырдың көркемдік ерекшелігін таныту, тіл құдіретін сезіндіру.
  • Жастарды ерлікке, Отанды сүюге, халыққа адал қызмет етуге тәрбиелеу.
  • Батырлардың ел қорғаудағы ерлік істерін үлгі-өнеге ету, адам бойындағы қасиет пен әрекетті көркем қабылдауға үйрету.

Сабақтың міндеттері

Білімділік

Жырдағы ерлік істер мен ұлттық болмыс туралы мағлұмат беру.

Дамытушылық

Өзіндік ой-пікірі бар, тіл мәдениеті жоғары, сөздік қоры бай тұлға қалыптастыру.

Тәрбиелік

Кейіпкерлер арқылы патриоттыққа, елжандылыққа тәрбиелеу.

Сабақтың барысы: құрылым және логика

Сабақ кезеңдері жүйелі түрде ұйымдастырылады: ұйымдастыру, үй тапсырмасын тексеру, жаңа тақырыпты меңгерту, ойын арқылы бекіту және қорытындылау. Әр бөлімнің мақсаты — мәтінді түсіндіру ғана емес, оқушыны ойландыру, дәлелдеуге жетелеу.

1) Ұйымдастыру кезеңі

  • Амандасу, оқушыларды түгендеу.
  • Назарды сабаққа аудару, мақсатты қысқа таныстыру.

2) Үй тапсырмасын сұрау

  • Жыр мазмұнын айту.
  • Композициялық құрылымына талдау (семантикалық карта арқылы).

Композиция: ұғым және талдау өлшемі

Композиция — сюжеттік дамудың кезең-кезеңдерін реттеп, қисынды жүйеге келтіретін тәсіл.

Композициялық шеберлік — шығарма бөлшектерін бір тұтасқа біріктіріп, барлығын негізгі идеяға бағындыру.

Композиция кезеңдері

  1. Сюжеттің басталуы (оқиғаның басталуы)
  2. Оқиғалардың байланысы (дамуы)
  3. Шарықтау шегі
  4. Аяқталуы (шешімі)

«Ер Тарғын» бойынша үлгі талдау

  • Басталуы: Тарғынның қырғыз елінде кісі өлтіріп, Қырық сан Қырымға қашуы.
  • Дамуы: Олалай мен Бұлалайды жеңіп, Ақша ханның қызы Ақжүністі алып қашуы.
  • Шиеленісуі: Он сан ноғайға барып, Шаған жерін алып беруі.
  • Шарықтау шегі: Тарғын белін шығарып, Ақжүніс пен Тарлан аты үшеуі жұртта қалуы.
  • Аяқталуы: Үш Қара ноғай халқымен достасып, Үш Тарғын тауын жайлауы.

Жаңа сабақ: ұлттық болмыс және ерлік істер

Ұлттық болмыс қай тұста көрінеді?

Ұлттық болмыс — халықтың салт-санасы, әдет-ғұрпы, дүниетанымы мен құндылығы. Бұл ұғымды алдыңғы сабақтарда қарастырылған халық ауыз әдебиеті үлгілерімен, соның ішінде тұрмыс-салт жырларымен байланыстыра талдауға болады.

  • Ер Тарғынның Ақжүніс пен Тарлан атына арнаған толғауы.
  • Ақша хан мен Ханзада ханның Ер Тарғынды сыйлап, құрмет көрсетуі.
  • Ақша ханның қызы Ақжүністі айттыру дәстүрі.

Ерлік істер қалай ашылады?

  • Ер Тарғынның Олалай мен Бұлалай хандарын жеңуі.
  • Ханзада ханның еліне қалмақтың Шаған суын алып беруі.
  • Шаған суы үшін қалмақтармен екінші мәрте шайқасуы.

Батырдың уәжі: олжа емес, ел намысы

Аттанбадым олжа үшін,
Сыңсып жатқан мал үшін...
Аттанғаным кәпірге —
Ата-бабам ежелден
Ескі кегі бар үшін...

Бұл ой жырдың түйінін айқындайды: Тарғын жауға жеке пайда үшін емес, ата қоныс, ел намысы, тарихи кек үшін аттанады. Халық жыры Тарғын секілді елін сүйген батыр жауға қарсы тұрып, жұртын қорғай алады деген қорытынды жасатады.

Ойын арқылы бекіту: «Алтын қақпа»

Оқушылар үш қатарға (немесе үш топқа) бөлінеді. Әр топ басшысы ұяшықты таңдап, жасырылған сұрақтарға жауап береді. Ойын үш кезеңнен тұрады.

1-кезең: Тас қақпа

  1. Ер Тарғынның мінген тұлпары қалай аталады? (Тарлан)
  2. Қазіргі күні «Ер Тарғын» жырының неше нұсқасы бар? (Оннан астам)
  3. Жырдың негізгі кейіпкерлерін атаңыз.

2-кезең: Күміс қақпа

  1. Қартқожақ батыр өзін қалай таныстырады?
  2. «Алты құлаш ала атпен, үсті толған болатпен... бұл да айтулы ер еді» деп жырда кімді бейнелейді? (Домбауыл)
  3. «Етектейін еріннің, екі елісі қалыпты... қиған қамыс құлақтан бір елісі қалыпты» деп нені сипаттайды? (Тарлан)

3-кезең: Алтын қақпа

  1. «Бір уақыт болғанда, бұл Тарлан пысқырды... хайуан бүйтіп не білді?» — бұл көріністің мәнін қалай түсіндірер едіңіз?
  2. Ханзада хан Ер Тарғынды неше рет және қалай алдады?
  3. Ханзада ханның халқына Сыпыра жыраудың айтқан ақылы қандай?

Қосымша тапсырма: мақал-мәтел сайысы

Әр топ «ерлік», «Отан», «туған жер» тақырыптарында мақал-мәтел айтып жарысады.

Ойтолғау

«Батыр туса — ел ырысы» тақырыбында шағын ойтолғау жазу.

Бекіту: сұрақ-жауап арқылы қорытынды

Бекіту кезеңі ойын элементімен жүргізіледі: күннің бетін бұлттар жауып тұрады. Әр бұлттың артындағы сұраққа жауап берген сайын күн ішіндегі жолдар ашылады.

Ашылатын қорытынды шумақ

Ерлігің мол сыр болып,
Ел аузында жыр болып,
Жаулар үшін мұң болып,
Жаса, Тарғын, күн болып!

Сұрақтар

  1. «Аттанбадым олжа үшін... аттанғаным кәпірге... ата-бабам ежелден ескі кегі бар үшін...» — бұл кімнің сөзі? (Тарғын)
  2. Ақша хан кім? (Ақжүністің әкесі)
  3. Жырдағы Тарғынның мақсаты қандай? (Ежелгі ата-баба кегін қайтарып, ата қонысынан айырылған жұрт намысын қорғау)
  4. Қартқожаққа кезегін берген батырдың әрекетіне қалай қарайсыз? (Үлкенді сыйлау, адамгершілік)
  5. Ханның алдауына бірнеше рет түскен батырдың әрекетін қалай бағалайсыз? (Аңғалдық пен адалдықтың белгісі)

Үй тапсырмасы және бағалау

Үй тапсырмасы

  • Ер Тарғынның портретін жасау.
  • Кейіпкерлерге сипаттама жазу.

Бағалау

Бағалау оқушылардың жауаптарының дәлдігіне, мәтінмен жұмыс істеуіне, пікірін негіздеп айтуына және топтық белсенділігіне қарай жүргізіледі.