Сүзге ханым
Сүзге ханым — қазақ тарихындағы әйел тұлғалардың бірі
Сүзге ханым 1548–1582 жылдар аралығында өмір сүрген. Ол Қасым ханның кеңесшісі болған Мейрамсопының кенже немересі саналады. Сүзгенің әкесі — Төртуыл елінің билеушісі, Сүйіндік би.
Өмір сүрген жылдары
1548–1582
Тегі
Мейрамсопы әулеті, Сүйіндік бидің қызы
Отбасы
Көшім ханның төртінші әйелі
Балалары
Баймұрат, Бердімұрат, Көбеймұрат
Көшім хан ордасындағы орны
1563 жылы Сүзге ханым Көшім ханға ұзатылады және оның төртінші жары атанады. Деректерде олардың Баймұрат, Бердімұрат, Көбеймұрат есімді ұлдары болғаны айтылады. Сүзге ханымның есімі хан ордасындағы ықпалмен ғана емес, мәдени жадтағы айрықша бейнемен де сақталған.
Сүзге–Тура: аңызға айналған қала
Аңыз-әңгімелерде Сүзге ханымға арнап сегіз сарайлы қала салынғаны баяндалады. Бұл қоныс Сүзге–Тура деп аталған деседі. Көшім ханның Сүзгеге оңаша сарай-қамал тұрғызып, оны ханшайымның есімімен атағаны туралы мотивтер әдебиетте де көрініс тапқан.
Әдеби дерек
Сүзге туралы дастан жазған П. Ершов ханшайымның сарайдағы өмірін жырға қосады.
Вся земля пирует лето,
Вся Сибирь пирует лето.
Но на всей земле Сибирьской
Нет прекраснее Сузгуна,
Где живет луна-царица
Черноглазая Сузге...
Қала жоғалса да, есім сақталды
Бүгінде бұл қаланың өзі жоқ. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары Тобыл қаласынан солтүстікке қарай теміржол салынған кезде сарай-қамал да, ол орналасқан төбе де тегістеліп, жермен-жексен болғаны айтылады.
Алайда орынның ізі өшкенімен, ханшайымның есімін өшіру мүмкін болмады: бүгін сол маңдағы теміржол бекеті Сузгун деп аталады.
Сүзге ханымның өнері мен қайраты
Ел аузындағы сипаттауларға қарағанда, Сүзге ханымның мергендігі мен ептілігі ерекше болған: ол садақ атудан, жүйріктіктен, суда жүзуден, қайық есуден, ағаштан ағашқа секіруден және ат үстінде шебер қимылдаудан алдына жан салмаған деседі.
- Мергендігі: садақшылық өнері
- Жүйріктігі: желаяқтық, шапшаңдық
- Судағы еп: жүзу, қайық есу
- Ептілік: ағаштан- ағашқа секіру, ат үсті шеберлігі
Сүзге ханым туралы әңгімелер — тарих пен аңыз тоғысқан тұстағы әйел тұлғасының қайраты мен беделін танытатын құнды мәдени естелік.