Қазақша рефераттар

Технологияның артықшылықтары

Педагогикалық технология — оқыту нәтижесін алдын ала айқындап, сол нәтижеге жүйелі түрде жетуді көздейтін ұйымдастыру тәсілі. Бұл ұғым өндірістік және әлеуметтік технологиялардағы ортақ қағидаға сүйенеді: түпкі нәтижені нақты анықтау және оған апаратын процесті жоспарлау.

Негізгі ой

Процестің жобасы (мақсат, құрал, кезең, тексеру) айқын болса және нәтижеге жету шарттары жасалса, мұндай процесс технология деп аталады. Педагогикада бұл қағида ең алдымен оқыту саласында тиімді іске асады.

Технология туралы ұғым

Технология — өнім алуға қажет материалдарды өңдеу әдістері және өнім шығаруға бағытталған жүйелі процесс. Педагогикадағы «өнім» — оқушының меңгерген білімі, қалыптасқан іскерлігі, дамыған дағдысы және белгілі бір деңгейде қалыптасқан оқу әрекеті.

Технологияда басты талап — мақсаттың анық болуы. Мақсат айқындалғанда ғана оқу процесін жоспарлау, құралдарын таңдау және нәтижені тексеру логикалық жүйеге түседі.

Технологияның артықшылықтары

  • 1) Нәтиженің нақтылығы. Технологияда түпкі нәтиже дәл анықталады; дәстүрлі тәжірибеде мақсатқа жету жолдары кейде көмескі болуы мүмкін.
  • 2) Объективті тексеру. Мақсат нақты болғандықтан, жетістік өлшемдері анықталып, нәтижелер тексеру құралдары арқылы бағаланады.
  • 3) Жоспарлы іске асыру. Мұғалім дайындықсыз оқу процесін толыққанды жүзеге асыра алмайды; технология жоспарлауды міндетті етеді.
  • 4) Оқушы әрекетіне бағытталу. Әдістемеде көбіне «мұғалім жоспары» басым болса, технологияда оқушының оқу іс-әрекетінің түрлері мен мазмұны жобаланады.

Өндірістік және әлеуметтік технологиялардың айырмашылықтары

Технологиялар екі үлкен топқа бөлінеді: өндірістік және әлеуметтік. Өндірістік технология табиғи шикізатты (мұнай, ағаш және т.б.) өңдеуге және материалдық өнім шығаруға бағытталады. Әлеуметтік технологияда негізгі «нысан» — адам, ал мақсат — оның белгілі қасиеттері мен әрекет тәсілдерін өзгерту немесе дамыту.

Өндірістік технология

  • Нақты, жүйелі операциялардан тұрады.
  • Кезеңдер ауысса немесе бұзылса, нәтиже төмендеуі мүмкін.
  • Процеске сыртқы факторлар салыстырмалы түрде аз ықпал етеді.

Әлеуметтік технология

  • Адамға көптеген жағдайлар әсер етеді, сондықтан қатаң жүйе әрдайым сақталмайды.
  • Кері байланыс шешуші рөл атқарады: бақылау → түзету → қайта бақылау.
  • Ұйымдастыруы өндірістікке қарағанда күрделірек.

Оқытуды әлеуметтік технологияның бір түрі ретінде қарастыруға болады: мұғалім оқушылардың дайындық деңгейін жиі анықтап, материалды меңгермегендермен қосымша жұмыс жүргізіп, нәтижені қайта тексереді. Осылайша қайталау барлық оқушыға емес, нақты қажеттілік туған топқа бағытталады.

Педагогикалық технологияның мақсаттары мен қолданылу салалары

Мақсатты нақтылау мәселесі

Қазіргі мектеп тәжірибесінде жиі кездесетін кемшілік — мақсаттың тым жалпылама қойылуы. «Адамды жан-жақты және үйлесімді дамыту» — құнды бағдар, бірақ ол оқу мазмұнын іріктеу мен процесті құруға тікелей өлшем бола бермейді.

Технология тұрғысынан мақсат — бізге қажет өлшенетін түпкі нәтиже. Мұндай мақсат диагностикаға сүйеніп қойылады: оқушының білім, іскерлік, дағды деңгейі анықталып, келесі оқу қадамы жоспарланады.

Технологияның кезеңдері

  1. 1) Оқытудың мақсатын диагностика негізінде қайта тұжырымдау.
  2. 2) Жаңа мақсатқа жету кезеңдерін белгілеу.
  3. 3) Диагностика нәтижесіне сүйеніп, келесі оқу мақсатын қою.

Технологияда оқушыда қалыптасатын сапалар мен іскерліктер анық сипатталады; тексеру құралдары арқылы олардың даму деңгейі белгіленіп, бұрынғы көрсеткішпен салыстырылады.

Педагогикада «технология» ұғымының қолданылуы

  • Кей еңбектерде әдістеме немесе оқытуды ұйымдастыру түрлері «технология» деп аталады.
  • Нақты педагогикалық жүйелер «технология» ретінде беріледі (мысалы, дамыта оқыту технологиясы және т.б.).
  • Ең мазмұнды түсінік: қасиеттері белгілі нәтижеге жеткізетін әдіс-тәсілдердің жиынтығы мен жүйесі.

Соңғы анықтама өндірістегі технология ұғымына жақын: процесті және оның тәсілдерін ғылыми тұрғыдан сипаттау, мақсатқа жүйелі жету.

Қолдану шекарасы: оқыту және тәрбие

Технологиялық тәсіл ең алдымен оқытуда тиімді: оқушыны болашақ мамандығына қажет әрекет тәсілдеріне үйрету, меңгеруді тексеру салыстырмалы түрде жеңіл.

Ал тәрбиеде мақсатты бір ғана жоба арқылы дәл «өндіру» күрделірек: адамға көптеген әлеуметтік және жеке факторлар ықпал етеді, нәтижені дәл өлшейтін құралдар әрдайым жеткілікті емес.

Оқыту технологиясының ерекшеліктері

  • Түрлі құралдар арқылы оқушылардың білімін және іскерліктерін жүйелі түрде тексеру.
  • Үлгермеушілерді анықтау және мақсатты түрде іріктеу.
  • Қосымша жұмыс жүргізу, материалды қайталау, содан кейін қайта тексеру.
  • Жаңа материалды меңгермеу себептерін зерттеу және нақтылау.

Оқу материалын меңгеру заңдылықтары

Оқушы кез келген оқу тапсырмасын бұрын меңгерген ақпараттарына сүйеніп орындайды. Оқу әрекетінің тиімділігі — оның жеке тәжірибесімен тығыз байланысты. Дайын білімді қолдануға негізделген әрекет репродуктивтік, ал бұрынғы тәжірибеге сүйеніп жаңа өнім құру продуктивтік әрекет деп аталады.

Репродуктивтік әрекет

Оқушы ереже мен алгоритмді қолданып, жаттығулар орындайды, есеп шығарады, мәтінді мазмұндайды. Бұл кезеңде ол дайын білімге жаңа мазмұн қоспайды.

Продуктивтік әрекет

Оқушы өз бетімен ізденіп, салыстырып, қорытынды жасап, білімдік өнім тудырады. Репродуктивтік әрекет өнімді әрекетке айналғанда, түсіну тереңдейді.

Түсініктің деңгейлері (В. П. Беспалько бойынша)

1-деңгей — оқушылық

Репродуктивтік әрекеттің ең қарапайым түрі: оқушы бұрынғы білімге сүйеніп, үлгі бойынша тапсырмалар орындайды, материалды өзгеріссіз пысықтайды.

2-деңгей — алгоритмдік

Репродуктивтік әрекеттің күрделірек түрі: оқушы берілген алгоритм бойынша тапсырмалар орындайды. Мысалы, құбылысты түсінуді келесі жоспармен талдауға болады:

  • Құбылыстың сыртқы белгілері.
  • Құбылыс өтетін жағдайлар.
  • Мәні мен өту механизмі (ғылыми теорияларға сүйеніп талдау).
  • Басқа құбылыстармен байланысы.
  • Сандық сипаттама беру.
  • Зиянды ықпалдардың алдын алу тәсілдері.

3-деңгей — эвристикалық

«Эвристика» (грекше — «іздеп табамын, ашамын») — оқушыны проблеманы өз бетімен шешуге, оқу пәндері бойынша білімдік өнім жасауға үйрететін деңгей.

4-деңгей — шығармашылық

Оқушы дербес идея ұсынып, түпнұсқа өнім жасайды. Қорғалатын білімдік өнімдер бірнеше бағытта көрінуі мүмкін:

Пәндік өнімдер

Шығарма, ертегі, құрастырылған есеп, тұжырымдалған ұғым, ереже/заңдылық, бұйым, белгі-таңба, ойын, викторина, қойылым, сценарий, қабырға газеті мазмұны.

Пәнаралық өнімдер

Бір пән шеңберінен шығатын іргелі білімдік объектілерді зерттеу нәтижелері, кешенді жобалар.

Методологиялық өнімдер

Талдау тәсілдері, жорамал, жауап іздеу технологиясы, өздік жұмыс жоспары, мақсат қою, жеке білімдік бағдарлама, оқу әрекетін талдау, өзін-өзі бағалау, пікір және сын-пікір.

Қорытынды

Оқыту қандай болуы керек деген сұрақтың өзегі — оқу процесі арқылы оқушының білімді саналы меңгеруі. Педагогикалық технология мақсатты нақтылауға, нәтижені өлшеуге, кері байланыс арқылы түзетуге және оқушы әрекетін тиімді ұйымдастыруға мүмкіндік береді.