Соғысқа аттандыру
Тағзым саған, ұлы жеңіс!
Бұл мәтін — ардагер ата мен немерелерінің әңгімесі арқылы соғыстың қасіреті мен Жеңістің қадірін ұрпақ санасына сіңіретін көрініс. Естелік, өлең, хат, қара қағаз, ән мен би — бәрі бір мақсатқа тоғысады: бейбіт күннің бағасын ұғындыру.
Ата мен немере: соғыс туралы алғашқы сұрақ
Немере: Ата, қандай ән айтып келе жатырсыз?
Ата: Соғыс туралы ән, ботам.
Немере: Соғыс деген не өзі?
Ата: Соғысты, балам, бір сөзбен айтып жеткізу қиын. Соғыс басталғанда біз мектеп бітіріп, түлектер кешін өткізіп жатқан едік…
Сахналық ишара
Түлектердің вальсі. Радиодан Левитанның соғыс туралы хабарламасы естіледі. Бейбіт өмірдің тынысын бір сәтте үзіп өткен қаралы хабар — көріністің эмоционалдық өзегі.
1941: ақпанның аязы және аттану
Өлең жолдары (монтаж)
1941 жыл. Ақпан… Сыртта аяз, ауылымызды ақ қар жапқан.
Үңірейген үрей тұр «соғыс» деген, алапат аспан жерді аттандатқан.
«Аттан!» деді — ол ертең аттанады.
Еңбектің күрегін қаруға алмастырып, жауынгердің рөлін атқарады.
Ол ертең аттанады…
Көрініс
Соғысқа аттандыру сәті. Жас жүрек — үмітке толы, ал үлкен жүрек — қоштасудың салмағын сезеді.
Қала тағдыры: 314-атқыштар дивизиясы және тыл еңбегі
Немере: Ата, соғыс кезінде біздің қаламыздың жағдайы қалай болды?
Ата: Қаламызда 314-атқыштар дивизиясы құрылды. Бірқатар жерлестеріміз майданға аттанды, ал елде қалғандары тылда күндіз-түні еңбек етті.
Ресейден көшірілген зауыттарда жас та, кәрі де бір мақсат үшін жұмыс істеді: қару-жарақ жасалды, киім-кешек тігілді, азық-түлік жиналып, майданға жөнелтілді. Бұл — Жеңіске қосылған елеулі үлес еді.
Немере: Сонда қаламыздағы Ленин, Киров, Куйбышев зауыттары Ресейден келген екен ғой?
Ата: Иә, солай, қарағым.
Слайдқа ұсыныс
- Петропавл қаласының соғыс ардагерлері туралы деректер.
- 314-атқыштар дивизиясы туралы қысқаша анықтама.
- Соғыс жылдарындағы зауыттардың тылға қосқан үлесі.
Үшбұрыш хат және қара қағаз
Немере: Ата, соғыс кезінде жауынгерлер туралы отбасы қалай хабар алып отырды?
Ата: Ол кезде ұялы телефон жоқ. Майданнан үйге көбіне үшбұрыш хат келетін…
Би: «Весточка»
Хат күту — үмітті күту. Бір жапырақ қағазға сыйған сөздер үй ішінің өмірін өзгертіп жіберетін.
Сахналық қойылым: «Қара қағаз»
Бомбаның дүрсілі. Ауыл көрінісі: қырмандағы адамдар. Пошташы баланың даусы дірілдейді.
Пошташы бала: Апа, сізге хат келді… (ақырын, қинала сөйлейді)
Әже: Әу, балам, тыныштық болса жарар еді… Асаным — Алла берген жалғызым ғой. Қадиша, құлыным, сен меннен сауаттысың, кел, оқышы…
Хабарлама: Асан Хамзин Ленинград үшін шайқаста қаңтардың 15-і күні ерлікпен қаза тапты.
Әже: Қадиша… енді ағаң жоқ… Оны зұлмат соғыс жұтты… Ол сенің жолыңда өз жанын құрбан етті… Жылама, басыңды көтер, қарағым…
Би қойылымы: қара киім киген бишілер қаралы хабардың ауырлығын қимылмен бейнелейді.
Ән
«Соғыстан қайтқан солдаттар» — жоғалтуды да, үмітті де қатар сездіретін ән. Бірі оралды, бірі оралмады; ал күту — бәріне ортақ тағдыр болды.
Борыш пен жады: уақыт жақындатқан ерлік
Өлең жолдары (монтаж)
Жарты ай тұр шар аспанда тозған таға,
Үскірік үрлей ме, әлде қозғалта ма?!
Әжем жүр — туған жердің топырағын
Тұмар қып тігіп жатыр бөз қалтаға.
Жалынған, ғазиз анам сұрап қалған.
Жоғалды сол бетімен бірақ та арман.
«Әкең өлді» дегенге мен сенбеймін,
Себебі ол үйімізден тірі аттанған.
Қанды майдан, қызыл өрт, борандаған…
Талай боздақ сол өрттен оралмаған.
Мен бүгінде бақытты болып жүрсем,
Бұл — солардың қызығын көре алмаған.
Уақыт — тұлпар, күндерді ала қашып,
Жеңістен соң талай жыл ара қашық.
Қашқан сайын уақыт оларды жақындатып,
Ұлы істерге бізбен бірге араластырып.
Бүгін олар ұрпақтың ән-жырында,
Арайлап атқан әрбір таң нұрында.
Аяулы махаббатта, ақ арманда,
Әр адамның қанында, тағдырында.
Мәңгілікке айналып өткенімен,
Керуен тартып көгілдір көк төрімен,
Қайтқан құс боп қиқулап туған елге
Оралады әр жылдың көктемімен.
Бейбіт күннің әр таңғы тынысы үшін —
Біз олардың алдында борыштымыз.
Жеңіс хабары: көз жасы аралас қуаныш
Немере: Ата, жауды жеңіп, Жеңіске жеткендеріңіз туралы естігенде қандай күйде болдыңыз?
Ата: Ол күн ешқашан ұмытылмайды. «Жеңіс!» деген хабар келген сәтте жүрегіміз жарыла жаздап, бір-бірімізді құшақтап, қуаныштан жыладық. Бұл — қуаныштың жасы еді. Сол сезімді сөзбен жеткізу қиын…
Сендердің бастарыңа ондай күн тумасын. Білім алып, тату-тәтті, бейбіт өмірде өмір сүріңдер.
Немерелердің жауабы
«Рахмет, ата! Бүгін орталық алаңда Жеңіс күніне арналған шеру өтеді. Сізді сонда апарамыз. Жүріңіз, ата, бізбен бірге!»
Қорытынды көрініс
Немерелері атасын қолтықтап сахнадан алып шығады. Соңында хор «Жеңіс күні» әнін орындайды — бұл көріністің финалдық нүктесі ғана емес, ұрпақ сабақтастығының айқын белгісі.
Дерек
Солтүстік Қазақстан облысы, Петропавл қаласы, Қожаберген жырау атындағы №6 орта мектебі.
Музыка пәні мұғалімі: Темирханова Шынар Сеитовна.