Қазақша рефераттар

Шығарманың атына назар салсаң, Новогодняя полька

Қызылорда қаласы, Шиелі кенті • Әуез мектебі • ІІ санатты мұғалім: Сұлтанова Салтанат Сақтағанқызы

Фортепианода ойнау техникасын жүйелі дамытуда гамма мен этюд — ең нәтижелі құралдардың бірі. Шығарманы орындау кезінде штрихтарды (легато, стаккато, акцент) саналы қолдану дыбысты әсемдеп, музыкалық ойды айқындайды.

Оқушының тапсырманы сапалы орындауы және дамыта оқыту қағидатындағы негізгі мақсат — ойлау қабілетін дамыту. Сондықтан оқушыны шығармамен өз бетінше жұмыс істеуге үйретіп, шығармашылық белсенділігін арттыру, техникалық қиындықтарды жеңуге бағыттап отыру маңызды. Теориялық түсіндірмелер қысқа әрі нақты болып, міндетті түрде аспапта көрсетілуі керек.

Сабақтың тақырыбы

Гамма және этюдтар арқылы оқушының фортепиано аспабында ойнау техникасын дамыту.

Сабақтың мақсаты

Гамма мен этюдтарды жүйелі меңгерту арқылы оқушының күрделі шығармаларды орындауға қызығушылығын арттыру.

Күтілетін нәтиже

  1. А. Гедикенің этюдін талдайды: тональдігі, өлшемі, штрихтары, динамикалық белгілері.
  2. Фортепианода ойнау техникасы (саусақ ұшының сезімі, дыбыстың нақтылығы, біркелкілік) жақсарады.

Қажетті жабдықтар мен әдіс-тәсілдер

Жабдықтар

  • Фортепиано
  • Плакаттар
  • Қаламсап

Әдіс-тәсілдер

  • Түсіндіру
  • Сұрақ-жауап
  • Ой қозғау
  • Аспапта ойнау
  • Ассоциация әдісі

Сабақтың барысы

1) Ұйымдастыру кезеңі

Қысқаша кіріспе

Сәлемдесу жасалып, ашық сабақтың мақсаты таныстырылады. Қатысушы оқушыға қысқаша мінездеме беріледі: 1-сынып оқушысы, ұқыпты, мәдениетті, алғыр; сабаққа қызығушылығы жоғары, белсенді және тапсырмаларды жауапкершілікпен орындайды.

2) Техникалық жаттығу

10 минут

Негізгі бөлік техникалық жаттығудан басталады: До мажор (C-dur) гаммасын легатомен орындау. Гамма, аккорд және арпеджио ойнағанда саусақ ұшын сезіну және дыбыстың біркелкі шығуы қадағаланады.

Жаттығу мазмұны

  • До мажор гаммасы: легато → кейін жылдамдық қосып стаккато.
  • До мажордың параллель тональдігі: ля минор (a-moll), кілттік белгісі жоқ.
  • Ля минордың түрлері: табиғи, гармониялық, мелодикалық.
  • Гармониялықта: 7-басқыш көтеріледі; мелодикалықта: жоғарылаған кезде 6–7 көтеріледі, төмендегенде бекармен орнына түседі.

Стаккато әдісі саусақтың серпімділігін арттырып, әр дыбыстың нақтылығын күшейтеді. Нәтижесінде есту бақылауы да (интонациялық дәлдік, ритм тұрақтылығы) жақсарады.

3) Үй тапсырмасын қайталау: этюд

10 минут

Техниканы дамытуда гаммамен қатар этюд маңызды рөл атқарады. Этюд — үйрену, дағдылану, жаттығуға арналған шығарма. Сонымен бірге этюд көркем, концерттік деңгейдегі туынды бола алады (мысалы, Шопен этюдтары).

Ассоциация әдісімен талдау (А. Гедике этюді)

Автор
Александр Гедике — орыс композиторы, органшы, пианист, педагог.
Тональдік
Ля минор.
Өлшем
6/8 (1–2–3 болып саналады).
Динамика
Piano, mezzo-forte, crescendo (бірте-бірте күшейту), diminuendo (бірте-бірте бәсеңдету).
Көңіл күйі және орындалуы
Көтеріңкі мінезді; бастапқыда орташа жылдамдықта біркелкі орындап, саусақ реттілігі мен ырғақ тұрақтылығы қадағаланады.

4) Дыбыс шығару тәсілдері (штрих) бойынша жұмыс

8 минут

Легато

Дыбыстарды бір-бірімен байланыстырып орындау.

Стаккато

Дыбыстарды қысқа, үзіп орындау.

Акцент

Белгілі дыбысқа салмақ түсіріп, айқындау.

Бұл дыбыс шығару тәсілдері жалпы штрих деп аталады. А. Гедикенің этюдінде негізінен легато мен акцент кездеседі.

Орындауда алғашқы тактілерде екі қолдың теңгерімі сақталады: сол қол сүйемелдеуі мен оң қол әуені біркелкі естілуі тиіс. Акцент тұрған жерлер анық беріліп, crescendo мен diminuendo логикасы бұзылмайды.

Қорытынды тапсырма ретінде этюдті гаммамен қатар толық орындап жүру ұсынылады; кейіннен штрихты өзгертіп (мысалы, стаккато) және динамиканы күшейтіп (forte) ойнап көру арқылы басқару дағдылары бекітіледі.

5) Жаңа сабақ: Александров — «Новогодняя полька»

12 минут

Музыка адамға әртүрлі көңіл күй сыйлайды. Соның ішінде көпшілікке жеңіл қабылданатын әрі сүйкімді жанрдың бірі — би музыкасы. «Новогодняя полька» атауының өзі шығарманың мінезін аңғартады: полька — көңілді, шапшаң билейтін би.

Жанр туралы қысқаша

  • Полька көбіне жылдам орындалады.
  • Музыкалық өлшемі: 2/4.
  • XIX ғасырда Богемияда (қазіргі Чехия) пайда болған.

Тональдік және ерекшелік

Шығарма ля мажорда (A-dur) жазылған. Ля минордағы этюдпен салыстырғанда мұнда мажорлық бояу айқынырақ. Ля мажордың кілттік белгілері: фа-диез, до-диез, соль-диез.

Алғашқы төрт такт бойынша жұмыс: санау мен қол үйлесіміне назар аударылады. Оң қолдағы он алтылық ноталар «бір-і-ге, екі-і-ге» болып бөлініп саналса, сол қолдағы төрттік ноталар тура «1, 2» үлесінде ұсталады.

Нәтиже — ырғақтың орнықтылығы, артикуляцияның тазалығы және қолдардың теңгерімі.

6) Қорытындылау

1 минут

Сабақта штрих түрлері және олардың орындалу ерекшеліктері бекітілді. Енді кез келген шығарманы орындағанда штрихтарды саналы қолданып, музыканы көркемдеп, мазмұнын айқындау қажет.

Оқушыны өз бетінше жұмыс істеуге бағыттау — шығармашылық белсенділікті арттырып, техникалық қиындықтарды жеңуге көмектеседі. Теория қысқа әрі нақты түсіндіріліп, міндетті түрде аспапта көрсетілгенде нәтиже жоғары болады.

Сабақтағы жұмысы үшін оқушыға жоғары баға қоюға болады.

7) Үй тапсырмасы

2 минут

  1. Ля минор гаммасын 3 түрінде орындау (табиғи, гармониялық, мелодикалық).
  2. А. Гедике этюдіндегі дыбыс шығару тәсілдеріне (легато, акцент, динамика) назар аударып, жатқа ойнау.
  3. Александровтың «Новогодняя полька» шығармасын санап, соңына дейін өз бетінше орындап келу.