Сан есімдер Сабақтың мақсаты
I. Тілдік ортаға көшу
Мұғалімнің нұсқауы: «Мені көріп тұрғандар — 1 шапалақ, естіп тұрғандар — 2 шапалақ, сабаққа дайындар — 3 шапалақ».
Оқушылардың шапалақ үні арқылы сабаққа дайындық деңгейі байқалады. Мұғалім оқушыларды ретке келтіріп, сабақты бастайды.
II. Үй жұмысын тексеру
Үй тапсырмасы екі нұсқада берілді:
- 1 Сан есімдері бар мақал-мәтелдер жазып, жаттап келу.
- 2 Сан есімдері бар жұмбақтар мен жаңылтпаштарды жазып, жаттап келу.
III. Өткен тақырыпты қайталау
«Кім көп біледі?» ойыны
1 минут ішінде екі қатарға тапсырма беріледі:
1-қатар
Жуан дауысты дыбысы бар сан есімдерді жазу.
2-қатар
Жіңішке дауысты дыбысы бар сан есімдерді жазу.
IV. Жаңа сабақ
1) Сөйлемдермен жұмыс
Оқушылар сөйлемдердегі сан есімдерді табады, ортақ сөздерді анықтайды және берілген сөйлемдерден екі қатені түзетеді.
I парақ (дара сан есімдер)
- Айгүл жиырмада.
- Біз жетінші сыныпта оқимыз.
- Әжем екі алма берді.
II парақ (күрделі сан есімдер)
- Олеся он бес жаста.
- Ағам отыз кітап әкелді.
- Жылқының салмағы 200 кг болды.
Талқылау сұрақтары
- Сөйлемдерде қандай ортақ сөздер бар?
- Берілген сөйлемдерден екі қатені табыңдар және түзетіңдер.
- Қай сөйлемдерде дара, қайсысында күрделі сан есімдер қолданылған?
2) Тірек сызба арқылы түсіндіру
Мұғалім тірек сызба көмегімен сан есімнің түрлерін және олардың сөйлемдегі қызметін жүйелей отырып түсіндіреді.
3) Дара және күрделі сан есімдерді ажырату
Тақтадағы сан есімдерді екі бағанға бөліп жазу:
4) Фонетикалық талдау
1-қатар
«жиырма» сөзіне фонетикалық талдау жасау.
2-қатар
«алтыншы» сөзіне фонетикалық талдау жасау.
5) Сан есім түрлерін түрлендіру (кесте)
| Есептік | Реттік | Жинақтық |
|---|---|---|
| бір | бірінші | біреу |
| екі | екінші | екеу |
| үш | үшінші | үшеу |
| төрт | төртінші | төртеу |
| бес | бесінші | бесеу |
| алты | алтыншы | алтау |
| жеті | жетінші | жетеу |
| сегіз | сегізінші | сегізеу |
| тоғыз | тоғызыншы | тоғызеу |
| он | оныншы | онеу |
| жиырма бес | жиырма бесінші | — |
| отыз сегіз | отыз сегізінші | — |
| елу алты | елу алтыншы | — |
Ескерту: кестеде жинақтық сан есімдердің кейбірі күнделікті қолданыста сирек кездесетіндіктен, тапсырмада талқылау арқылы нақтылауға болады.
Сергіту сәті
Мына алты ақ алма
Нұрбибі мен Жанарға.
Үш сарысы — Анарға,
Қызыл алма — Манарға.
Қанша сонда бар алма?
Қосымша тапсырмалар
- 5) Сан есімдерді қатыстырып сөйлем құрастыру.
- 6) Мәтіннен сан есімдерді теріп жазу және дара/күрделі түрлеріне ажырату.
V. Қорытынды: тест жұмысы
1. Заттың санын білдіретін сөз табы
- A) сын есім
- Ә) сан есім
- Б) зат есім
2. –ның, –нің, –дың, –дің қай септіктің сұрағы?
- A) барыс септігі
- Ә) шығыс септігі
- Б) ілік септігі
3. –ыншы, –інші, –ншы, –нші — реттік сан есімнің жұрнақтары. Дұрыс па?
- A) иә
- Ә) жоқ
- Б) білмеймін
4. Сөздердің аудармасын тап
Орысша
- река
- пресная
- родник
- святой
- общая
Қазақша
- өзен
- тұщы
- бұлақ
- киелі
- жалпы
5. –ау, –еу — сан есімнің қай түрінің жұрнағы?
- A) реттік
- Ә) жинақтық
- Б) есептік
VI. Үйге тапсырма
Үй тапсырмасы мұғалімнің нұсқауына сәйкес беріледі (оқулықтағы жаттығулар, сан есім түрлерін бекітуге арналған тапсырмалар).
VII. Бағалау
Оқушылардың жұмысы бағалау парақтары арқылы қорытындыланады: сабаққа қатысуы, тапсырмаларды орындауы, дәлелдеп жауап беруі ескеріледі.