Сақтардың шаруашылығы
Сабақ туралы мәлімет
- Сынып
- 10
- Пән
- Қазақстан тарихы
- Тақырып
- §7. Қазақстан территориясындағы тайпа одақтары мен ертедегі мемлекеттердің қоғамдық құрылысы
- Сабақ түрі
- Аралас сабақ
- Әдістер
- Баяндау, талдау, сұрақ-жауап
- Көрнекі құралдар
- Интерактивті тақта, саяси карта
- Пәнаралық байланыс
- География, биология
Сабақтың мақсаты
Білімділік
- Дәуір тарихына сипаттама беру.
- Алғашқы тайпа одақтары туралы мәліметтерді ғылыми тұрғыдан талдау.
- Қазақстан аумағындағы ертедегі мемлекеттердің тарихы туралы мәлімет беру.
Дамытушылық
- Тақырыпты ашу үшін оқушыларды топқа бөлу.
- Тақырыптың ғылыми негізін анықтай білуге үйрету.
- Тарихи білім мен талдау дағдыларын дамыту.
Тәрбиелік
- Оқушыларды еңбекке баулу, Отанды сүюге тәрбиелеу.
- Тарихи мұраны қорғап, құрметтей білуге бағыттау.
«Қазақтың бүкіл тарихы – бірігу тарихы, тұтастану тарихы. Тарих тек ғылым үшін зерттелмейді. Ол ең алдымен тарихтан тағылым, сабақ алу үшін зерттеледі».
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
1–3 минут
Сабақтың мақсат-міндеттері нақтыланып, оқушылардың назарын жаңа тақырыпқа шоғырландыру жүзеге асырылады.
II. Үй тапсырмасын тексеру
10–15 минут
Тақырып: §6. Қазақстанда темір дәуірінде өмір сүрген тайпалардың зерттелуі
- Темір дәуіріне сипаттама.
- Жазба деректер.
- Анахарсис — сақ ойшылы.
- Археологиялық ескерткіштердің зерттелуі.
III. Үй тапсырмасын бекіту
№1. Сақтардың аталуы
- Гректер
- Скифтер
- Парсылар
- Сақтар
- Ирандықтар
- Жүйеленген атаулар (дереккөздерге қарай)
Ескерту: атаулар дереккөз дәстүріне байланысты әртүрлі беріледі.
№2. Сақтардың бөлінуі
- Тиграхауда
- Хаомаварга
- Парадарайя
№3. Анахарсистің нақыл сөздері
- Талдау «Басқа пәле — тілден».
- Талдау «Татымсыз мың достан — адал бір дос артық».
IV. Жаңа материалды меңгерту
Жоспар
- Сақтардың қоғамдық құрылысы
- Сақ тайпаларының шаруашылығы
- Қолөнер мен зергерліктің дамуы
- Бейнелеу өнері
- Діни наным-сенімдері
- Сақтардың антропологиялық өзгерістері
1) Сақтардың қоғамдық құрылысы
Сақ қоғамында мүліктік теңсіздік қалыптаса бастады. Меншік түрлері біртіндеп жіктелді:
- Қауымдық меншік — жерге қатысты.
- Отбасылық меншік — малға қатысты.
Б.з.д. I мыңжылдықтың ортасында тайпалық одақтар негізінде Қазақстан аумағында алғашқы мемлекеттік құрылымдар пайда болды:
- Оңтүстік, Шығыс, Орталық өңірлер — сақ тайпалық одағына бірікті.
- Солтүстік, Батыс өңірлер — сармат тайпа одағына бірікті.
2) Сақтардың шаруашылығы
- Негізгі шаруашылық: көшпелі мал шаруашылығы, суармалы егіншілік.
- Қосымша кәсіп: балық аулау, аңшылық.
- Айырбас сауда — шаруашылықтың маңызды бөлігі.
Жылқының кең тараған екі түрі
- Тез семіретін, етті тұқым.
- Суыққа төзімді тұқым (кең тараған).
3) Қолөнер мен зергерлік
Сақтар зергерлік өнердің дамуына зор үлес қосты: олар әшекей бұйым жасауда, мүсіндеуде шеберлігімен танылды.
4) Бейнелеу өнері: «аңдық стиль»
Негізгі ерекшеліктері
- Мазмұны жағынан — мифологиялық түсініктермен байланысты.
- Түрі жағынан — жануар бейнесін шынайы жеткізуге ұмтылады.
Жетісудағы бұйымдардың кезеңдері
- Көне кезең: жануарлар бір орында, жеке тік тұрған күйде беріледі.
- Гүлдену кезеңі: әрекет үстіндегі күрделі композициялар көбейеді.
- Құлдырау кезеңі: бейнелер ою-өрнекке айнала бастайды.
Б.з.д. V–IV ғасырларда полихромдық туындылар пайда болды. Ою-өрнек түрлері:
- Геометриялық
- Зооморфтық
- Рәміздік (таңбалық)
5) Діни наным-сенімдер
- «Көсемге табыну» ұғымы қоғамдық санада маңызды орын алды.
- Анимизм және тотемизм элементтері кең тарады.
6) Антропологиялық өзгерістер
Темір дәуірінде антропологиялық өзгерістер байқалып, монғолоидтік үрдістер қалыптаса бастады.
V. Бекіту тапсырмалары
5 минут
1) Баламалы тест
Жауап “иә” немесе “жоқ” арқылы белгіленеді.
- Сақ тайпалары тас дәуірінен бастап өмір сүре бастады. Жоқ
- Тасмола мәдениеті Қазақстанның оңтүстігінде орналасты. Жоқ
- Б.з.д. VII ғасырда “аңдық стиль” дамыды. Иә
2) Аралас тест (ретін қою)
Берілгендер: Алтын адам, қола дәуірі, үйсіндер, мысты тас дәуірі, Түрік қағанаты.
Дұрыс реті
- Мысты тас дәуірі
- Қола дәуірі
- Алтын адам
- Үйсіндер
- Түрік қағанаты
3) “Сиқырлы сөз” (терминдерді есте сақтау)
“А” әрпінен басталатын тарихи ұғымдар:
- Археология
- Антропология
- Аңдық стиль
- Алтын адам
- Анахарсис
4) Хронология (деректерді сәйкестендіру)
| Хронология | Атаулар | Аттар |
|---|---|---|
| Б.з.д. VII ғасыр | Скиф | Анахарсис |
| Б.з.д. 484–425 жылдар | Тур | Геродот |
| — | Тиграхауда | Томирис |
Ескерту: кестедегі үшінші жолда дерек “сәйкестендіру” тапсырмасы ретінде беріледі.
5) Әріптерді шешу
Берілген
стмоиир
Жауап
Томирис
Берілген
регжауын
Жауап
Жауынгер
Берілген
семкө
Жауап
Көсем
VI. Үй тапсырмасы
1–2 минут
- §7 оқу.
- Мұғалім ұсынған сұрақтарға жауап дайындау.
VII. Бағалау
1–3 минут
Оқушылардың сабаққа қатысуы, жауаптарының мазмұны мен дәлелділігі, тапсырмаларды орындау сапасы бойынша бағаланады.