Әңгіменің кейіпкерлері кімдер
Сабақ тақырыбы
«Саятшы Ораз» әңгімелері — Сәбит Мұқановтың «Өмір мектебі» өмірбаяндық трилогиясынан алынған үзінділер негізінде талданатын тақырып.
Жалпы мақсат
Сәбит Мұқановтың шығармашылығы туралы жан-жақты білім беру және тақырыпты толық меңгерту.
Оқу нәтижесі
- Ойлау қабілетін дамыту
- Сөздік қорды молайту
- Шапшаңдыққа баулу
Сілтемелер мен ресурстар
Нұсқаулықтар
- Мұғалімдерге арналған нұсқаулық
- Қазақ тілі мен әдебиетін оқыту әдістемесі
Оқу-әдістемелік материалдар
- 7-сыныпқа арналған әдебиет оқулығы
- Үлестірме материалдар
Сабақта қолданылатын материалдар
- Интерактивті тақта
- Жазушының портреті
- Есіл өзенінің, саятшының суреттері
- Алты қырлы кубик (кубизм әдісі)
Оқыту әдістері
Негізгі тәсілдер
- Оқыту мен оқудағы жаңа әдіс-тәсілдер
- АКТ-ны тиімді пайдалану
- Сыни тұрғыдан ойлауға үйрету
Бағалау және ұйымдастыру
- Оқыту үшін бағалау және оқуды бағалау
- Жас ерекшеліктеріне сай оқыту
- Басқару және көшбасшылық
Сабақ барысы
I. Психологиялық ахуал қалыптастыру
Мұғалімнің әрекеті
Оқушылар назарына «Нұрлы күн» видеоролигін ұсынады, түстер арқылы топқа бөледі.
Оқушының әрекеті
Видеоны тамашалап, берілген түстер бойынша топтарға бірігеді.
II. Қызығушылықты ояту
-
Сәбит Мұқанов кім? Ол туралы не білеміз?
-
«Есіл бойында» әңгімесінің тақырыбы қандай?
-
Әңгіменің кейіпкерлері кімдер?
-
«Есіл тасып барады» әнінің тарихын білеміз бе?
III. Жаңа тақырып: «Кубизм» әдісі
Тақырыпты жан-жақты талдау үшін алты қырлы кубик арқылы жұмыс түрлері ұсынылады. Әр қыр — мәтінге басқа қырынан қарауға мүмкіндік береді.
Суреттеңіз
Есіл өңірінің көрінісін жазушы тіліндегі пейзаждық суреттеулер арқылы сипаттаңыз.
Салыстырыңыз
«Есіл бойында» әңгімесін Ж. Аймауытовтың «Әнші» әңгімесімен салыстырыңыз.
Қолданыңыз
«Есіл тасып барады» әнінің шығу тарихына сүйеніп, шағын әңгіме құрастырып айтыңыз.
Дәлелдеңіз
Мырзатай орындаған әндердің әсерін мәтінге сүйене отырып дәлелді түрде баяндаңыз.
Қарсы шығыңыз
«Халық әндерінің сөздері — әр пікірден құралған қойыртпақ» деген пікірге өз көзқарасыңызды білдіріңіз.
Зерттеңіз
Есіл өзенінің географиялық орнын зерттеп, қысқаша таныстырылым жасаңыз.
Тыңдалым
Қазақ сахнасының саңлақтарына айналған «Музарт» триосының «Есіл ағады» әнін тыңдау.
Мәтін: «Саятшы Ораз» (үзінді бойынша жұмыс)
Жаңа сабақтың жоспары
- Жазушының есінде қалған ерекше тұлға — саятшы Ораз.
- Ораздың Мұқанның отбасына көмектесуі.
- Ораздың аңшылығы мен адамгершілік болмысы.
- Шығармадағы көркемдегіш құралдар.
Сөздік жұмыс
- Саятшы
- Құсбегі, құс баптаушы.
- Сауға беру
- Ақысыз беру, садақа беру.
- Поселке
- Шағын ауыл.
- Шілік
- Төрт түлік мал сүйсініп жайылатын жайылым өсімдігі.
- Ителгі
- Қазақстанның көптеген өңірінде кездесетін, биік ағаштар мен құздарда тіршілік ететін жыртқыш құстың бір түрі.
- Қаршыға
- Өте алғыр құс; қарғадан ірірек. Қазақстанда Алтай, Алатау бөктерлерінде мекендейді.
- Тұйғын
- Қанаты қысқалау, құйрығы ұзындау қаршыға тұқымдас құс. Ұсақ аң-құс аулауға қолайлы.
Мәтінмен жұмыс: көркемдегіш құралдар
Мәтіннен көркемдегіш құралдарды тауып, олардың көркемдік қызметін талдаңыз.
1) Портрет
Портрет — шығарма кейіпкерлерінің сыртқы түр-тұлғасын суреттеу.
Орта бойлы, кең жауырынды, төстік кеуделі, мұрнының екі жақ сайынан басқа бетін түгел жапқан, ұзындығы кіндігіне түсетін қалың ақ сақалды, кішірек келген дөңестеу мұрынды, ойнақылау келген дөңгелек қара көзді, желкілдеген ұзын ақ қасты, кең маңдайлы, әжімсіз қызыл-күрең кескінді, ықшам сырт киімін шалбарлап алатын, кең шалбарының балағын етіктің қонышына салып киетін, беліне қазақша кісе буынатын, кісесінің айналасына мылтық оғын, дәрісін, тазалайтын саймандарын салатын салпыншақтары көп, кішігірім тебінгідей оқшантайлы, сол жақ бүйіріне қынды ұзын кездігін салбыратып жүретін, арқасынан асынған шиті мылтығы түспейтін адам...
2) Пейзаж
Пейзаж — жазушының табиғатты көркем суреттеу арқылы оқиға кеңістігін айқындауы.
Біз көшіп барған ауыл қыстауының ұзын тұрқы батыстан шығысқа қарай созылған биік дөңнің қырқа жотасында. Жотаның ұзындығы төрт-бес шақырымдай, қапталының кеңдігі екі-үш шақырымдай. Осы жотаның батысы мен шығысын және екі жақ қапталын жаба өскен қалың ну ағаш бар. Ағаштары түгелдей қайың мен терек. Ауыл қалың ағашты қырқа жонның арасында тұрады. Төбеден жауған қар болмаса, қысты күні қалың ағаштан бұл ауылға боран беттей алмайды. Қырқа жонның нақ биігінде сай бар: көктем кезінде бұл сайда аттың бауырлығынан келерлік су жатады. Төңірегі қалың ағаш өскен ауыл осы сайда дөңгелене орналасқан.
3) Кейіпкерлерге мінездеме
Сүлеймен
Орта дәулетті, сараң адам.
Ораз
Жалғыз оқты шитімен атқан мерген; қыс бойы бүркіт, жазда қаршыға мен тұйғын салып аң аулайтын құсбегі. Өз олжасын елмен бөлісетін қайырымды жан.
Қорытынды тапсырма
Мәтіндегі портрет пен пейзаждың атқаратын қызметін анықтап, саятшы Ораздың адамгершілік болмысын дәлел ретінде келтіріп, қысқаша тұжырым жасаңыз.