Қарияның төртінші жұмбағы
Сабақтың мақсаты
- Қазақ халқының бай мұрасымен таныстыру, соның ішінде балаға ең жақын жанр — аңыз бен ертегілер әлеміне жетелеу.
- «Музыкалық ертегі» ұғымын түсіндіріп, ертегінің мазмұнын тереңірек сезіну үшін музыканы зейін қоя тыңдауға тәрбиелеу.
- Ұлттық аспаптар туралы түсінікті кеңейтіп, музыкаға және ұлттық аспаптарға қызығушылықты дамыту.
Жаңа сабақ: музыкалық ертегі желісі
Бүгінгі сабағымыз «Ғажайып музыка ертегісі» деп аталады. Сондықтан сабақты музыкалық ертегі желісімен өткіземіз. Ертегі — ауыз әдебиетінде кең орын алатын, жазу өнері дамымаған кезеңде ауызша шығарылған күрделі шығармалардың бір түрі.
Ескерту
Қазір мен сіздерге «Сиқырлы аспаптар» ертегісін айтып беремін. Мұқият тыңдаңыздар: ертегі барысында жұмбақтар жасырамын, ал оларды шешуге сіздер көмектесесіздер.
Ертегі: «Сиқырлы аспаптар»
Бұрынғы өткен заманда бір күйші ғұмыр кешіпті. Бала кезінен өнер қуып, күй тартыпты. Ол өмір бойы домбыра, қобыз, жетіген, сыбызғы, шаңқобыз сияқты аспаптарды жасап, жетілдіріп отырған екен.
Көрнекілік
Бұл сәтте интерактивті тақтадан аталған аспаптардың суреттері кезекпен көрсетіледі.
Күйшінің орындаған күйлерін тыңдаған адамдар да, жан-жануарлар да жүректеріне тәтті шипа құйылғандай ерекше күйге бөленеді екен. Сырқат адам ауруын, мұңды адам қайғысын ұмытып, жылаған бала тына қалып, сол сиқырлы сәттің тоқтамауын тілейді. Күйшінің және оның аспаптарының керемет құдіреті осында болған.
Жылдар өтіп, күйші қартайыпты. Сонда ол елге жар салып: «Кімде-кім менің сиқырлы аспаптарыма тіл бітіріп шырқатса, сол адамға оларды мұра етіп қалдырамын» — дейді.
Сол заманда Өнербай деген кісінің жеті ұлы болыпты. Бәрі де өнерлі, ақылды, дарынды болып өседі. Олар өнер мен білім іздеп ел аралап жүріп, күйшінің үйіне келеді. Балалар амандасып, үйге кірген сәтте ілулі тұрған аспаптар сыр шерткісі келгендей күңіреніп кетеді.
Сұрақ
Енді, балалар, қарияның аспаптарын мұраға алу үшін не істеу керек деп ойлайсыңдар? Әрине, оның жасырған жұмбақтарын шешу керек.
Жұмбақтар және ұлттық аспаптар
Қарияның әр жұмбағы — бір аспаптың мінезін, үнін, қасиетін танытатын белгі. Дұрыс жауап берген оқушы тақтаға шығып, сол аспапты қолына алып, оның үнімен танысады.
1-жұмбақ
Тоғыз белбеулі, Екі тербеулі, Қос құлақты, Үні ұнамды.
Көрнекілік: 6-слайд
Жауабы: домбыра. Дұрыс жауап берген оқушы домбыраны қолына алады (домбырада күй ойнатылады).
Үнім менің шалқиды бар ғаламға, Арнаймын саз-күйімді бар адамға. Құрманғазы, Тәттімбет, Дина әжемнің Күйлерін кім жеткізер болашаққа?
2-жұмбақ
Бас, құлақ, мойны бар, Үп-үлкен шанағы бар. Ысқышпен ысқанда Әндетіп шығар тағы әні бар.
Көрнекілік: 7-слайд
Жауабы: қобыз. Дұрыс жауап берген оқушы қобызды қолына алады (қобыз үні тыңдатылады).
Ата Қорқыт жасаған нар қобызбын, Тарихты да жырлаған наз қобызбын. Қанша ғасыр өтсе де киелімін, Ұрпақтармен бірге жасап келемін.
3-жұмбақ
Жеті ішектен жеті түрлі үн шығар, Әуезінен жеті тарау мұң шығар. Ойнап кетсең жеті түрлі сыр шығар, Бұл қандай аспап?
Жауабы: жетіген. Дұрыс жауап берген оқушы жетігенді қолына алады (жетіген үні тыңдатылады).
Қайғы басқан қарияның Зарын жырлап беремін. Жеті ұлына арналған Күйді шертіп беремін.
4-жұмбақ
Сызылған үні, сүйкімді тілі, Үрлесең ойнайтын аспаптың бірі.
Ескертпе редактордан
Берілген мәтін осы тұста аяқталып қалған. Әдетте бұл жұмбақтың жауабы сыбызғы болуы мүмкін. Қаласаңыз, мәтіннің жалғасын жіберіңіз — ертегі құрылымын сақтап, сабақ сценариін толық өңдеп беремін.