Энергия белгіленуі
Энергия және оның түрлері
Энергия — дененің жұмыс жасау қабілетін сипаттайтын физикалық шама. Табиғатта энергия әртүрлі түрде көрінеді және үнемі түрленіп отырады.
Кинетикалық энергия
Дененің қозғалысына байланысты энергия.
Формуласы
Ek = ½mv2
Потенциалдық энергия
Дененің орналасуына (биіктігіне) немесе күйіне байланысты энергия.
Формуласы (ауырлық өрісінде)
Ep = mgh
Энергияның сақталу және айналу заңы
Егер жүйе сыртқы ортамен энергия алмастырмаса, онда жүйедегі энергияның толық мөлшері тұрақты болады. Яғни, энергия жойылмайды және жоқтан пайда болмайды; ол тек бір түрден екінші түрге ауысады.
Мысал
Биіктіктен құлаған денеде потенциалдық энергия кинетикалық энергияға айналады.
Нәтиже
Үйкеліс ескерілмесе, толық механикалық энергия сақталады.
Таңбалау
Энергия: E, өлшем бірлігі: Дж.
Түрткі сұрақтар
- Энергия дегеніміз не?
- Энергияның қандай түрлері бар?
- Энергия қалай белгіленеді және оның өлшем бірлігі қандай?
- Кинетикалық энергия дегеніміз не? Формуласы қандай?
- Потенциалдық энергия дегеніміз не? Формуласы қандай?
- Энергияның сақталу заңы қалай тұжырымдалады?
Тақтамен жұмыс: есептер шығару
Төмендегі тапсырмалар энергияның сақталу заңын қолдануды, кинетикалық және потенциалдық энергияны есептеуді бекітуге арналған.
1-есеп
Массасы 250 г дене 15 м/с жылдамдықпен вертикаль жоғары лақтырылды. Табу керек:
- Лақтырылған мезеттегі кинетикалық энергиясын.
- Ең жоғары нүктедегі потенциалдық энергиясын.
- Ең үлкен көтерілу биіктігін.
2-есеп
Массасы 60 кг денені 1200 Дж энергия жұмсап, қандай биіктікке көтеруге болады?
3-есеп
Дене 50 м биіктіктен горизонталь бағытта 15 м/с бастапқы жылдамдықпен лақтырылды. Дененің жерге түскендегі жылдамдығы қандай болады?
Ескерту
Есептерді шығарғанда өлшем бірліктерін ХБЖ-ға келтіріп, үйкеліс пен ауаның кедергісі ескерілмейді деп қабылдаңыз (егер шартта бөлек айтылмаса).