Қазақша рефераттар

Жатаған шыршасы

Қылқанжапырақты өсімдіктер мен қылқанжапырақты ормандардың табиғаттағы және адам шаруашылығындағы маңызы

Бұл материал 6-сынып биология курсындағы тақырыпты қайталау және жаңа білімді өздігінен меңгертуге бағытталған. Негізгі назар — қылқанжапырақтылардың (ашық тұқымдылардың) табиғаттағы рөлі, шаруашылықтағы маңызы және оларды қорғау мәдениеті.

Сабақтың мақсаттары

  • Қылқанжапырақтылардың маңызы туралы білімді жүйелеу және тереңдету.
  • Табиғи байлыққа жауапты көзқарас қалыптастыру, дүниетанымды дамыту, өзін-өзі бағалауға үйрету.
  • Оқушылық міндетке саналы қарауға тәрбиелеу және табиғатты сүюге бағыт беру.

Сабақтың форматы

Түрі
Қайталау сабағы
Типі
Жаңа материалды өздігінен меңгерту
Әдістері
Салыстыру, сыни ойлау, өздігінен білім алу, өзін-өзі бағалау, сұрақ-жауап.

Қажетті көрнекіліктер

  • Интерактивті тақта
  • Электрондық оқулық
  • Слайд материалдары

Ұйымдастыру кезеңі

Сабақ басында оқушылар түгенделіп, жұмыс тәртібі мен кезеңдері түсіндіріледі. Қызығушылықты арттыру және білімді белсендіру үшін топтық жұмыс ұйымдастырылады.

1) «Ротация» әдісі

Әр оқушы постерге әртүрлі түсті маркермен жазады. Топтар ұсынылған проблема бойынша дәлел келтіріп, белгі берілген сайын сағат тілі бағытымен постерлерді алмастырып отырады.

2) «Кім не біледі?»

Алдын ала білімді анықтау үшін қысқа сұрақтар қойылып, негізгі ұғымдар еске түсіріледі.

Жаңа тақырып: ашық тұқымдылардың (жалаңаш тұқымдылардың) ерекшелігі

Ашық тұқымдылар (Gymnospermae) — тұқымы мен тұқым бүрі жеміс жапырақшасымен қапталмай, ашық орналасатын жоғары сатыдағы өсімдіктердің ежелгі тобы. Олар девон, таскөмір және пермь кезеңдерінде пайда болған.

Негізгі топтары

Ашық тұқымдылар шамамен 600-ге жуық түрді қамтып, 4 ірі топқа бірігеді:

  • Саговниктәрізділер (Cycadophyta)
  • Гинкготәрізділер (Ginkgophyta)
  • Қылқанжапырақтылар (Coniferophyta)
  • Гнеттәрізділер (Gnetophyta)

Қазақстандағы таралуы

Қазақстанда ашық тұқымдылардың 3 тұқымдасына, 6 туысына жататын 25 түрі бар. Олар негізінен таулы аймақтарда шоғырланған. Мысалы, Алтайдың самырсынды тайгасы, Тянь-Шаньның шыршалы және сирек аршалы ормандары.

Құрылыстық және биологиялық ерекшеліктері

  • Тұқым мен тұқым бүрі жабық тұқымдылардағыдай аналық жатынымен қапталмайды.
  • Гүлсерігі және трахеялары болмайды.
  • Гүлдері дара жынысты, көбіне бірүйлі.
  • Негізінен ағаштекті өсімдіктер: ағаштар, бұталар, шырмауықтар; шөптесін түрлері кездеспейді.

Қылқанжапырақты ормандардың экожүйедегі рөлі

  • 1

    Су айналымын реттейді

    Орман ылғалды ұстап, булануды және жер асты суларының қорын тұрақтандыруға ықпал етеді.

  • 2

    Топырақты эрозиядан қорғайды

    Тамыр жүйесі топырақты бекітіп, жел және су эрозиясының алдын алады.

  • 3

    Биоалуантүрлілікті сақтайды

    Қылқанжапырақты ормандар көптеген жануарлар мен өсімдіктерге мекен әрі қорек береді.

Адам шаруашылығындағы маңызы

Қарағай, самырсын, шырша және басқа да түрлердің шаруашылықтағы орны ерекше. Олар құрылыс материалы, целлюлоза-қағаз өндірісі, тұрмыстық бұйымдар және орман шаруашылығы үшін маңызды ресурс болып табылады.

Материалдық ресурс

Ағаш сүрегі құрылыста және жиһаз өндірісінде кең қолданылады.

Өндірістік шикізат

Қағаз, картон және басқа өнімдерге қажетті целлюлоза алынады.

Экологиялық қызмет

Қалалар мен елді мекендерде ауа сапасын жақсартып, жасыл белдеу қалыптастырады.

Қызығушылықты ояту: «Сен білесің бе?»

Ағаштардың жасы мен биіктігі туралы деректер табиғаттың ұзақ мерзімді дамуын түсінуге көмектеседі. Төмендегі мәліметтерді салыстырып, берілген сандар нені білдіретінін талдап көріңдер.

Өсуі мен ұзақ өмір сүруі

  • Шырша 500 жылда шамамен 30–35 м-ге дейін өседі.
  • Қарағай 350 жыл жасап, 36 м-ге дейін биіктейді.
  • Қайың 150 жылда 20 м-ге жетеді.
  • Емен 2000 жылда шамамен 40 м-ге дейін өседі.
  • Балқарағай 850 жылда 45 м-ге дейін биіктейді.

Ерекше дерек

Ең ұзақ жасайтын өсімдіктердің бірі ретінде «Санта Мария» деп аталатын кипарис аталады. Ол Мексикада өседі және жасы шамамен 5000 жылға жуық. Діңінің шеңбері 49 м. Оны толық айналып шығу үшін шамамен 27 адамның қол ұстасуы қажет.

Тапсырма

Берілген сандарды (500, 30–35, 350, 36, 150, 20, 2000, 40, 850, 45, 5000, 49, 27) сипатта: олардың қайсысы жасын, қайсысы биіктігін, қайсысы дің шеңберін білдіреді?

Мағынаны тану және қорғау мәселесі

Қызыл кітапқа енген қылқанжапырақтылар

Қорғауды қажет ететін түрлер туралы ойтолғау жасаңыз: олардың азаю себептері қандай, оларды сақтауда адамның рөлі қандай, орманды қалпына келтіру мен жауапты тұтыну неліктен маңызды?

Электрондық оқулықпен шолу

Тақырып бойынша негізгі ұғымдарды бекіту үшін электрондық оқулықтағы материалдар қарастырылады, деректер мен иллюстрациялар талданады.

Әр оқушыға тапсырмалар

  1. Ашық тұқымдылардың құрылысы мен ерекшеліктерін сипаттау.
  2. Жатаған шырша туралы мәлімет жинақтау.
  3. Зеравшан аршасы туралы мәлімет жинақтау.
  4. Кәдімгі қарағай түрінің ерекшеліктерін көрсету.
  5. Қылқанжапырақтылардың табиғаттағы және халық шаруашылығындағы маңызын талдау.
  6. Орманның маңызы туралы қорытынды жасау (экологиялық және әлеуметтік тұрғыдан).