Оқушылармен әңгімелесу
Өзін-өзі тану (1-сынып)
Сабақ тақырыбы: «Ұл бала мен қыз бала»
Мақсаты
Балалардың сыйластық пен достық құндылықтары туралы түсініктерін кеңейту.
Міндеттері
- Ұл бала мен қыз бала арасындағы өзара сыйластық туралы түсінік қалыптастыру.
- Өзара қарым-қатынасты дамыту, бір-бірін тыңдауға және пікірін құрметтеуге дағдыландыру.
- Инабаттылыққа, достыққа, сыйластыққа тәрбиелеу.
Көрнекілігі
Шаттық шеңбері
Мұғалім балалармен бірге шеңбер құрып тұрады. Оқушылар бір-бірімен сәлемдеседі. Барлығы бірге өлеңді мәнерлеп оқиды:
«Біз — туған ел баласы…»
Өлеңді толық нұсқасымен оқулықтан оқуға болады.
Әңгімелесу
Оқушылармен ашық сұхбат жүргізіледі. Негізгі сұрақтар:
- Ұл бала мен қыз баланың бойында қандай қасиеттер болуы керек?
- Ұл мен қыз арасындағы достық дегеніміз не?
Жағдаяттарды талдау
Сабақ тақырыбын терең түсіндіру үшін мұғалім жағдаяттарды талдау жұмысын ұйымдастырады. Оқулықтағы әртүрлі суреттерге сүйеніп, оқушылар жағдайды талдап, шешім ұсынады және оны сынып алдында жария етеді.
Мұғалімнің түйіні
Өз ойларыңды еркін жеткізе алғандарыңа қуаныштымын. Сыныпта досына (ол ұл болсын, не қыз болсын) дөрекі сөз айту, «мынау қыздың жұмысы», «мынау ұлдың жұмысы» деп бөліп қарау, «ол қыз ғой» немесе «ол ұл ғой» деп әдепсіздікті ақтауға тырысу — әдептілікке жатпайды.
Мәтінмен жұмыс
«Кімнің жұмысы?» мәтіні оқылады. Оқушылар сұраққа жауап береді:
Қыз бала мен ұл бала өзара сыйластыққа қалай қол жеткізді?
Мұғалімнің ойы
Мектепте қыздар да, ұлдар да бірдей білім мен тәрбие алады. Оқушы мәртебесі — бәріне ортақ. Сыныпта тату-тәтті болып, сыйластықпен қарым-қатынас жасай білу — әдептіліктің бір белгісі.
Бұл қағида тек мектепте ғана емес: аулада, көршілер арасында да ұл мен қыз бірін-бірі құрметтеп, дос бола білгені жөн.
Шығармашылық жұмыс
Оқушылар екі топқа бөлінеді: ұлдар және қыздар. Әр топ өз ойларын жинақтап, ортақ пікір ұсынады.
Ұлдарға тапсырма
Қыз баланың бойынан қандай жақсы қасиеттер көргің келеді?
Қыздарға тапсырма
Ұл баланың бойынан қандай жақсы қасиеттер көргің келеді?
Тақтаға ілінетін нақыл сөз
«Ел ұлымен берік, қызымен көрік».
Мұғалім түсіндіреді: Қазақ халқы ұл дүниеге келгенде «ел қорғайтын азамат туды» деп қуанып, мақтанады. Сондықтан ұл баланы асқар тауға, алынбас қамалға, алмас қылышқа, қайратты бүркітке теңейді.
Мысал ретінде Қобыланды, Алпамыс, Райымбек, Абылай, Төлеген сияқты тарихи және эпостық тұлғалар аталады. Қыздардан да батыр шықса, халық оларды «ер мінезді» деп бағалайды.
Ал қыз дүниеге келгенде, елге де, өмірге де көрік берер жан туды деп қуанады. Өйткені қыз баланы тек тән сұлулығы емес, жан сұлулығының байлығы өмірді мәнді, сәнді етеді. Сол себепті оларды гүлге, күнге, айға теңейді.
Ойын
Ұлдардың қыздар туралы, қыздардың ұлдар туралы жақсы ойларын білу мақсатында «Егер ұл болсам…», «Егер қыз болсам…» ойыны ойнатылады. Оқушылар сөйлемді жалғастырып, жылы пікірін айтады.
«Егер ұл болсам…»
Қыздарды құрметтеу, көмектесу, сыпайы сөйлесу туралы ойлар айтылады.
«Егер қыз болсам…»
Ұлдарды қолдау, әділ болу, достықты бағалау туралы пікірлер бөлісіледі.
Қорытындылау
Мақсат — ұқыпты, сүйкімді, көрікті, сыпайы; бір-бірін ренжітпейтін, ауыр сөз айтпайтын; бәріне мейіріммен қарайтын, бір-бірін сыйлай білетін ұл-қыз болып өсу.
Жүректен жүрекке
Оқушылар бір-біріне сыйластық сезімін жылы лебіз арқылы білдіреді: қатар тұрған көршісінің қолын қысып, жақсы тілек айтады. Бұл әрекет соңғы оқушыға жеткенше жалғасады.
Қорытынды өлең
Барлығы бірігіп Ермек Өтетілеуовтің «Ұл бала мен қыз бала» өлеңін дауыстап оқиды.