Күн мен түннің ауысуы және оның себептері
Сабақ туралы қысқаша ақпарат
Пән
Дүниетану (4-сынып)
Тақырып
Жердің өз білігінен айналуы. Күн мен түннің ауысуы және оның себептері
Сабақ түрі
Аралас сабақ
Өткізу әдістері
- Көрсету
- Сұрақ-жауап
- Өз бетімен жұмыс
- Түсіндіру
Көрнекіліктер
- Тақырыпқа сай суреттер
- Глобус
- Үлестірме қағаздар, сызба
- Ермексаз, жіп
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Жердің өз білігінен айналуына байланысты күн мен түннің ауысатынын түсіндіру.
Дамытушылық
Бақылау және байқампаздық дағдыларын, сөйлеу мәдениетін және сөздік қорды дамыту.
Тәрбиелік
Тапсырманы өз бетімен орындауға, тиянақтылыққа және жауапкершілікке тәрбиелеу.
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
1) Амандасу, түгендеу
Сәлеметсіздер ме, құрметті оқушылар! Бүгінгі сабақта кім жоқ?
2) Психологиялық дайындық
Сабақты бастамас бұрын көңіл-күйімізді көтеріп, бойымызды сергітейік. Менімен бірге қайталаңдар:
Дүниетану — жер шары,
Дүниетану — ел шары.
Айналаны бағдарлап,
Табиғатты зерттейік.
Жер байлығын бағалап,
Қашанда еңбек етейік.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Өткен тақырып
«Глобус — Жердің дәл үлгісі»
Өткен сабақ пен жаңа тақырыпты байланыстыру
- Не білесің? Жер туралы бастапқы түсініктер.
- Не білдің? Глобус — Жердің үлгісі екенін.
- Не білгің келеді? Күн мен түннің ауысуы, Жер осі (білігі) туралы.
III. Жаңа сабақ: негізгі түсініктер
Глобус және Жер туралы қысқаша мәлімет
- Жер — шар тәрізді дене.
- Сыртын атмосфера қабаты қоршап тұрады.
- Күнді айналып қозғалады.
- Жердің серігі — Ай.
- 6 материк және 4 мұхит бар.
Күн мен түн неге ауысады?
Жер өз білігінен айналғанда, Жер бетіндегі кез келген нүкте бірде Күн сәулесіне түсіп жарықтанады, бірде көлеңкеге өтіп қараңғыланады. Осы құбылыс күн мен түннің ауысуы деп аталады.
Күн түскен жағы — күндіз, қараңғы жағы — түн.
Тәулік деген не?
Жер өз білігінен батыстан шығысқа қарай айналады және бір айналымды шамамен 24 сағатта аяқтайды.
Жердің өз осінен толық айналып шығуына кеткен уақыт тәулік деп аталады. Тәулік бір күн және бір түннен тұрады.
Ой толғау және бақылау сұрақтары
Бақылау
Глобустың бір жағы жарық, бір жағы қараңғы болып көрінеді.
Сұрақтар
- Не байқадыңдар?
- Енді қандай өзгеріс болды?
- Күн мен түн қалай ауысады?
Күн тәртібі: пайдалы әдеттер
Тақтадағы сурет күн тәртібін — бір күн ішінде уақытты қалай тиімді ұйымдастыруға болатынын көрсетеді. Күн тәртібіндегі талаптарды дұрыс орындасаңдар, күндерің мазмұнды әрі пайдалы өтеді.
Тәртіп
Уақытты жоспарлау, сабақ пен демалысты үйлестіру.
Денсаулық
Ұйқы, таза ауа, қозғалыс белсенділігі.
Нәтиже
Күнді тиімді өткізу және жауапкершілікті қалыптастыру.
Қосымша мәліметтер
1) Жер қалай пайда болды?
Ғалымдардың түсіндіруінше, Жер алғашында газ бен тозаңнан құралған. Уақыт өте келе бұл дене суып, қатты қабық (қыртыс) қалыптаса бастады.
2) Жер ғарыштан қалай көрінеді?
Жер ғарыштан ашық көгілдір түсті шар болып көрінеді. Онда жасыл және қоңыр дақтар байқалады.
3) Жердің ішінде не бар?
Жердің ортасында ядро орналасқан: өте ыстық әрі өте тығыз қабат. Оған бұрғылау арқылы жету мүмкін емес. Температурасы шамамен +4000°C.
Ядроны мантия қоршайды: ол ыстық жыныстардан және жартылай балқыған тау жыныстарынан тұрады.
Ең сыртқы қабат — Жер қыртысы.
4) Жердің магниттік өрісі
Жердің магниттік өрісі планетаның ішкі бөліктеріндегі қозғалыстар нәтижесінде пайда болатын электр токтарымен байланысты. Магниттік өріс көзге көрінбейді, бірақ компас бағыты арқылы байқалады.
5) Жер өлшемін алғаш есептеген ғалым
Ежелгі грек ғалымы Эратосфен Жердің өлшемін алғаш рет ғылыми әдіспен есептеуге талпынған. Ол көлеңке ұзындығын салыстыру арқылы Жердің шеңберін жуықтап анықтаған.