Қазақша рефераттар

Бүгінгі сабақтан алған әсерім

Сабақтың мақсаты

Бұл сабақ мақал-мәтелдердің мәнін ашып, оларды орынды қолдану арқылы оқушылардың тіл мәдениетін, ойлау жүйесін және дәлелдеу дағдыларын дамытуға бағытталады.

Білімділік

Оқушылардың мақал-мәтелдер туралы білімін тереңдету, түсіну деңгейін көтеру.

Дамытушылық

Тіл байлығын арттыру, өз ойын дәлелдеуге және тұжырым жасауға үйрету.

Тәрбиелік

Ана тілін қадірлеуге, сөз құндылығын терең ұғынуға тәрбиелеу.

Сабақ форматы

  • Түрі: жаңа білімді меңгерту
  • Әдіс-тәсіл: топтастыру, талдау, салыстыру, ой қорыту
  • Көрнекілік: интерактивті тақта
  • Пәнаралық байланыс: қазақ тілі, тарих

Сабақтың барысы

Сабақ бірнеше кезеңнен тұрады: ұйымдастыру, үй тапсырмасын пысықтау, жаңа тақырыпты меңгерту, жазба жұмыстары, ойын түріндегі тапсырмалар, қорытынды және рефлексия.

I. Ұйымдастыру

  • Оқушылармен сәлемдесу, түгелдеу.
  • Сынып тазалығына назар аудару.
  • Үй тапсырмасы: «бұлтшалардағы» сұрақтарға жауап беру.

Ауыз әдебиетінің түрлері

Тұрмыс-салт жырлары Жұмбақтар Ертегілер Шешендік сөздер Батырлар жыры Мақал-мәтелдер Ғашықтық жырлар Ақындар айтысы Аңыз әңгімелер

II. Жаңа сабақ: мақал-мәтелдердің мәні

Мақал-мәтелдер — халық даналығы мен көрегендігінің айнасы, тіл байлығының алтын қазынасы. Олар өмір шындығын жинақтап, кейінгі ұрпаққа өсиет, өмір сүрудің ережесі ретінде ұсынылатын қысқа да нұсқа тұжырымдар.

«Сөздің көркі — мақал» деп бекер айтылмаған: мақал-мәтелді оймен орайластырып, орынды қолданған адамның сөзі өткір, көркем әрі бейнелі шығады. Ең маңыздысы — аз сөзбен терең мазмұн бере алады.

Мақал — халық тәжірибесінің, ой-тұжырымының қорытындысы. Ол айқын ойды үлгі-өнеге, ақыл ретінде қысқа қайырып, көркем бейнелеп жеткізетін нақыл сөз.

Мақалдың ерекшелігі

  • Ойы: тиянақты, дәлелді
  • Құрылымы: аяқталған сөйлем
  • Түрі: жиі екі бөлімді (салыстыру, қорытынды)

Мысал

Тоқпағы күшті болса, киіз қазық жерге кірер.

Екі жай сөйлемнен тұратын, ойды тұйіндеп тұрған құрылым.

Мәтелдің ерекшелігі

  • Ойы: тұспалды
  • Құрылымы: сөйлем не сөз тіркесі болуы мүмкін
  • Түйіні: қорытынды пікір, дәлелдеу айқын берілмейді
  • Мағынасы: тыңдаушы өзі топшылайды

Мысал

Әлін білмеген — әлек. Көппен көрген — ұлы той.

Тұспал бар, бірақ қорытындыны оқушы өзі шығарады.

III. Дәптермен жұмыс

Берілген сөздер бойынша мақал-мәтел құрастыру: ана, дос, мектеп, ел, жеті, еңбек.

IV. Бос орынға тиісті сөзді қой (және үш тілде айту)

  1. 1) ... тас жарады, тас жармаса бас жарады.
  2. 2) Таяқ еттен өтеді, ... сүйектен өтеді.
  3. 3) ... таумен кездеспейді, адам адаммен кездеседі.
  4. 4) ... көпті жау алмайды, ақылы көпті дау алмайды.
  5. 5) ... қылды қақ жарған.

V. «Жылдам жауап» ойыны: сәйкестендіру

Еңбек түбі — зейнет

Бейнет түбі — береке

Ұрлық түбі — қорлық

Сөз анасы — құлақ

Су анасы — бұлақ

VI. Слайд: мақал-мәтелдердің тақырыптары

№ Мақал / бастамасы Тақырыбы
1 Денсаулық — зор байлық Денсаулық
2 … Өнер-білім
3 Досы көпті жау алмайды, … Достық
4 … Еңбек
5 Ата көрген оқ жонар, … Тәрбиелік өнеге
6 … Ынтымақ, бірлік
7 Ерді намыс өлтіреді, … Намыс

VII. Топтық жұмыс: кім тез орындайды?

Екі топқа тапсырма беріледі. Әр топ өзіне тиесілі талапқа сай мақал-мәтел табады және жазады. Кім бірінші аяқтаса, сол топ жеңіске жетеді.

1-топ тапсырмалары

  • Әр сөзі «Е» әрпінен басталатын, үш сөзден тұратын еңбек туралы мақал:
    Еңбек етсең — емерсің.
  • Құрамында сан есімі бар, екі немесе үш сөзі «А» әрпінен басталатын мақал:
    Алтау ала болса, ауыздағы кетеді.

2-топ тапсырмалары

  • Үш сөзі «Т» әрпінен басталатын тіл туралы мақал:
    Тіл тас жарады, тас жармаса бас жарады.
  • Алғашқы екі немесе үш сөзі «Ж» әрпінен басталатын, адам қасиеттері туралы мақал:
    Жақсымен жанассаң, жетерсің мұратқа.

VIII. Сөйлемдерді ретімен орналастыр

1-топ

  • Құралады, теңге, тиыннан. Дұрысы: Тиыннан теңге құралады.
  • Тастаған, жолда, жолдасын, қалар. Дұрысы: Жолдасын тастаған жолда қалар.

2-топ

  • Басыңа, келер, досыңа, күлме. Дұрысы: Күлме досыңа, келер басыңа.
  • Қымбат, адал, дос, алтыннан. Дұрысы: Адал дос алтыннан қымбат.

IX. Тренинг: жұмбақ шешу

Екі топ бір-бірінің қолынан ұстап, жасырылған жұмбақты тауып оқиды. Келесі топ жұмбақты шешеді.

Жұмбақ 1

Бұл не деген көп киім, Жетпіс қабат көк киім. Жаңбыр одан өтпейді, Қабат-қабат тоны бар, Түймелеуге жетпейді.

Жауабы

Орамжапырақ

Жұмбақ 2

Сирағы ұзын, Тырнағы ұзын. Балықты сүзбей, Ұстайтын шоқып, Тұмсығы біздей.

Жауабы

Тырна

X. «Сен маған, мен саған» ойыны

Әр топ кезектесіп мақалдың басын айтады, келесі топ жалғастырады. Мақсаты — мақал-мәтелдерді есте сақтау және жылдам ойлау дағдысын нығайту.

Рефлексия

Бүгінгі сабақта не білдім?

Нені үйрендім?

Нені білгім келеді?

Сабақтан алған әсерім

Оқушылар өз ойларын стикерге жазып, кері байланыс береді.

Үй тапсырмасы

Сөзжұмбақ құрастыру.

Бағалау

Тапсырмаларға қатысу белсенділігі, дәлелді жауап, топтық жұмысқа үлес және жазба жұмыстарының орындалуына қарай бағаланады.